بحران در دوران طالبان؛ افزایش نگرانکننده اعتیاد در میان زنان افغانستانی
زنان افغانستانی هیچگاه در حکومت طالبان رنگ آزادی را ندیدهاند. محدودیتهای اجتماعی زنان و دختران افغان در طالبان اول و امروز در طالبان دوم نگرانکننده و تاسفبرانگیز است. این محدودیتها آسیبهای اجتماعی فراوانی به زنان افغان وارد میکند که شاید نتوان بسیاری از آنها را هیچگاه کنترل کرد یا از بین برد. بعد از بازگشت طالبان به قدرت بار دیگر شاهد محدود کردن زنان در تحصیل، کار و بسیاری از مسئولیتهای اجتماعی معمول آنانایم. بر اساس گزارشهای نهادهای بینالمللی، زنان و دختران در افغانستان تحت حاکمیت طالبان شرایط مناسبی را تجربه نمیکنند.
چندی قبل سازمان بهداشت جهانی اعلام کرد که اعتیاد به مواد مخدر در میان زنان افغانستان در حال گسترش است و این وضعیت، نگرانیهای زیادی در رابطه با سلامت خانوادهها و جامعه به وجود آورده است. موسسه تحکیم رفاه زنان و کودکان در افغانستان نیز به تازگی گزارشی منتشر کرده است که در آن ادعا میکند پس از حاکمیت دوباره طالبان، اعتیاد به مواد مخدر در میان زنان در این کشور به شکل نگرانکنندهای افزایش یافته است.
البته چندی قبل برنامه توسعهای سازمان ملل متحد (UNDP) اعلام کرد که افغانستان ۴ میلیون مصرفکننده مواد مخدر دارد و یکی از کشورهای دارای بالاترین نرخ اعتیاد در جهان است. مؤسسه تحکیم رفاه زنان و کودکان در افغانستان دلایل افزایش اعتیاد زنان را ممنوعیت تحصیل و کار برای زنان و دختران افغان مطرح کرده است. این شرایط، مشکلات روحی و ناامیدی عمیقی برای آنها ایجاد کرده است و از این رو به مواد مخدر روی آوردهاند. این مؤسسه، افزایش فقر، خشونتهای خانوادگی و مسائل دیگر را عامل شرایط زنان و دختران افغان میداند. گزارشبرخی سازمانها نیز نشان میدهد که زنان و دختران پس از اعمال محدودیتهای طالبان با ازدواجهای زودهنگام و خشونتهای خانوادگی مواجه شدند. از سوی دیگر جنگ طولانیمدت و شرایط ناامن، بسیاری از زنان را به سوی افسردگی و مشکلات روانی سوق داده است که در برخی موارد منجر به اعتیاد شده است.
آمار اعتیاد زنان افغانستانی
آمار اعتیاد در افغانستان همواره نگرانکننده بوده است و تحولات سیاسی و اجتماعی در کشور، بهویژه پس از تسلط طالبان در سال ۲۰۲۱، تغییرات قابل توجهی در آن پدید آورده است. تا قبل از روی کار آمدن طالبان دوم، افغانستان به عنوان بزرگترین تولیدکننده مواد مخدر در جهان شناخته میشد و تعداد زیادی از مردم این کشور به مصرف مواد مخدر مانند تریاک و هروئین روی آورده بودند.
براساس آمار سازمان ملل، تا سال 2020 بیش از 3.5 میلیون نفر در افغانستان به مواد مخدر اعتیاد داشتند، که تقریباً 10 درصد از جمعیت کشور را تشکیل میداد. این آمار شامل زنان و کودکان نیز بود که از مصرف مواد مخدر آسیب دیده بودند. اما از سال 2021با تسلط طالبان بر افغانستان، وضعیت مواد مخدر و اعتیاد در کشور تغییراتی داشته است. طالبان اعلام کردهاند که با کشت و تولید مواد مخدر مبارزه خواهند کرد و در برخی مناطق اقدام به تخریب مزارع خشخاش کردهاند.
با این حال، به دلیل نبود کنترل کافی و شرایط اقتصادی نابسامان، اعتیاد همچنان به عنوان یک بحران بزرگ در افغانستان باقی مانده است. در حقیقت حتی با کاهش کشت مواد مخدر نیز آمار اعتیاد این کشور طبق گزارشها کاهشی نداشت. برخی گزارشها نشان میدهند که با وجود تلاشهای طالبان، کشت خشخاش همچنان ادامه دارد و اعتیاد به مواد مخدر، بهویژه در میان جوانان و زنان به معضلی بزرگ تبدیل شده است. هرچند بعد از قدرتگیری دوباره طالبان آمار چندان دقیقی در دسترس نیست، اما وضعیت موجود گویای تداوم بحران اعتیاد و حتی وخامت وضعیت آن به دلیل افزایش فقر و ناامیدی در جامعه و همچنین شرایط زنان در این کشور است. در کل، با توجه به نبود منابع دقیق و معتبر بعد از روی کار آمدن طالبان، تحلیل کامل وضعیت اعتیاد در افغانستان امکانپذیر نیست، اما روندهای بررسیشده نشاندهنده ادامه بحران اعتیاد در کشور است. اعتیاد در میان زنان افغانستان به عنوان یکی از بحرانهای اجتماعی و بهداشتی جدی شناخته میشود. اگرچه آمار دقیقی برای تعداد زنان معتاد در افغانستان وجود ندارد، اما براساس گزارشهای مختلف، تعداد زنان معتاد به مواد مخدر در این کشور در حال افزایش است.
طبق گزارش سازمان ملل متحد (UNODC) در سال 2015 حدود 9.5 درصد از کل جمعیت معتادان افغانستان را زنان تشکیل میدهند. این درصد، نشاندهنده وجود چند صد هزار زن معتاد بود. پس از آن، برآوردهای گزارش وزارت بهداشت افغانستان در سال 2020 نشان میداد اعتیاد در میان زنان نیز در حال افزایش است و نزدیک به 750000 زن در افغانستان به نوعی از مواد مخدر استفاده میکنند.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان، دسترسی به آمارهای دقیق دشوارتر شده است. با این حال برخی گزارشها از مراکز بینالمللی خبر از افزایش اعتیاد بین زنان و دختران افغانستانی میدهد.
کاهش کشت مواد مخدر و اعتیاد زنان
افغانستان سالها بیشترین تریاک دنیا را تولید میکرد و از نظر قاچاق این مواد هم در جهان اول بود. با این حال حکومت طالبان پس از به قدرت رسیدن، کشت خشخاش را منع کرد و ادعا کرد که در مبارز با این پدیده بسیار موفق عمل کرده است. پیشتر اداره مبارزه با جرایم و مواد مخدر ملل متحد نیز در گزارش خود اعلام کرد که کشت خشخاش در سال گذشته ۹۵ درصد کاهش یافته است. این کاهش پس از آن صورت گرفته است که رهبر طالبان در سال ۲۰۲۲ کشت مواد مخدر، تولید مواد مخدر و قاچاق آن را ممنوع اعلام کرد. طالبان در این زمینه ادعا کرد که در نتیجه تلاش پلیس مبارزه با مواد مخدر، کشت تریاک و تولید و قاچاق آن کاهش چشمگیری یافته و حتی به صفر رسیده است.
با این حال، برخی پژوهشگران معتقدند خرید و فروش مواد مخدر همچنان در داخل افغانستان جریان دارد. براساس پژوهشها، به رغم ممنوعیت کشت و تولید مواد مخدر توسط طالبان، قیمت مواد مخدر نزدیک به ۵۰ درصد کاهش یافته است که حاکی از موجودیت «ذخایر» کلان آن در افغانستان است. بسیاری از کشورهای همسایه افغانستان و آسیای میانه از ادامه قاچاق مواد مخدر از افغانستان به کشورهایشان نگراناند. جامعه جهانی و ایران همچنان نگرانهای خود را پیرامون بحران مواد مخدر در افغانستان دارند..
از سوی دیگر، ایران بارها درباره تبدیل شدن افغانستان به قطب تولید مواد مخدر صنعتی به جای سنتی هشدار داده است، زیرا مدتی است که قاچا مواد مخدر صنعتی از افغانستان افزایش یافته است. با این حال، طالبان در کنار ممنوعیت کشت خشخاش و قاچاق مواد مخدر، جمعآوری معتادان را در شهرها آغاز کرده است؛ اما طبق خبرها، آنها امکانات لازم را برای درمان این افراد در اختیار ندارند.
عدم رسیدگی به زنان معتاد افغانستانی
با به قدرت رسیدن طالبان، شروع تحریمها و کم شدن کمکهای جهانی، بسیاری از مراکز ترک اعتیاد زنان معتاد در افغانستان در نتیجه عدم دریافت حمایتهای مالی یا تعطیل شدند یا امکانات لازم را ندارند تا بتوانند به زنان معتاد خدماتی ارائه کنند. در حالی که تعداد معتادان مواد مخدر در افغانستان به صدها هزار نفر میرسد، اما سازمان بهداشت جهانی میگوید توانسته است در همکاری با برخی نهادهای بینالمللی، سالانه زمینه درمان تنها یک هزار نفر را فراهم کند. اعتیاد در میان زنان افغانستان پیامدهای ویرانگری دارد؛ از هم پاشیدن خانوادهها، افزایش بیماریهای مرتبط با مواد مخدر و تأثیرات منفی بر کودکان و نسلهای آینده مواردی است که با اعتیاد زنان رخ خواهد داد.
به تازگی رزا اتونبایوا، نماینده سازمان ملل متحد برای راه برونرفت افغانستان از مشکلات مواد مخدر در دیدار با مقامات حکومت طالبان گفت که بر اساس توافق اخیر در نشست دوحه، این سازمان به دنبال تشکیل یک کمیته است تا راههایی را برای از سرگیری کمکهای خارجی در بخش درمان معتادان و تهیه جایگزین کشت خشخاش به دهقانان جستوجو کند. اگرچه امروزه تلاشهایی برای مبارزه با اعتیاد در افغانستان انجام میشود، اما محدودیتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این تلاشها را به ویژه برای زنان تا حد زیادی ناکارآمد کرده است. با این شرایط به نظر میرسد افغانستان باید منتظر بحرانهای جدیدی در رابطه با زنان و دختران باشد.
