زاناکس یا آلپرازولام؛ از صفر تا صد
زاناکس ((Xanax®)) نام تجاری آلپرازولام و دارویی از دسته بنزودیازپینها است که بهعنوان عامل کاهشدهنده فعالیت سیستم عصبی مرکزی (آرامبخش) عمل میکند. بنزودیازپینهای مُسَکن به خواب، تسکین اضطراب و اسپاسم عضلانی کمک میکنند و مانع بروز تشنج میشوند. پزشکان معمولا زاناکس را برای درمان اضطراب و اختلالات هراس و اثرات ضد افسردگی آن برای دورههای کوتاهمدت تجویز میکنند.
این روزها مصرف داروهای آرامبخش هم با تجویز پزشک و هم بدون نسخه بسیار شایع شده است. اما باید بدانید مصرف خودسرانه این داروها عواقب خطرناکی دارد. به همین دلیل، در این یادداشت کادراس به بررسی مفصل داروی آرامبخش «زاناکس» میپردازیم
زاناکس چیست؟
زاناکس یا آلپرازولام دارویی است که برای درمان اختلالات اضطراب عمومی، بهویژه اضطراب همراه افسردگی و ترس تجویز می شود. اختلال پانیک (Panic Disorder) با ترس از فضاهای باز (آگورافوبیا) یا بدون این ترس نیز از دیگر موارد تجویز زاناکس است.
اشکال داروی زاناکس
داروی زاناکس بهصورت قرص یا محلول موجود است:
- قرص زاناکس خوراکی طولانیرهش ۰.۵ میلیگرم، ۱ میلیگرم، ۲ میلیگرم، ۳ میلیگرم؛
- قرصهای خوراکی ۰.۲۵ میلیگرم، ۰.۵ میلیگرم، ۱ میلیگرم و ۲ میلیگرم؛
- محلول خوراکی ۱ میلیگرم در میلیلیتر؛
سازوکار اثر زاناکس
آلپرازولام با کاهش فعالیت سیستم عصبی مرکزی، اثر آرامبخش بر مغز دارد و اینگونه به کاهش اضطراب، افزایش لذت و ایجاد آرامش کمک میکند.
عوارض زاناکس
زاناکس و دیگر آرامبخشها عملکرد طبیعی مغز را کاهش میدهند که ممکن است به پرخاشگری، تنگی نفس، تنش، خستگی، کاهش تمرکز، ناهماهنگی و گشادی مردمک منجر شود. مصرف دوزهای بالای زاناکس موجب اختلال در حافظه، قضاوت و هماهنگی، کجخلقی، پارانویا و افکار خودکشی میشود. بروز اضطراب یا پرخاشگری شدید نیز از خطرات قرص زاناکس است.
عوارض جانبی زاناکس شامل این موارد است که در صورت شدید بودن یا برطرف نشدن هر یک از آنها باید به پزشک مراجعه کنید:
- خوابآلودگی؛
- تحریکپذیری؛
- پرحرفی؛
- احساس سبکی سر؛
- سردرد؛
- افزایش بزاق؛
- مشکلات تمرکز؛
- خشکی دهان؛
- احساس خستگی و گیجی؛
- تهوع؛
- تغییرات میل یا توانایی جنسی؛
- اختلال در بیان واضح کلمات؛
- یبوست؛
- تغییر اشتها؛
- تغییرات وزن؛
- مشکل در ادرار کردن؛
- .درد مفاصل
سوءمصرف زاناکس
سوءمصرف زاناکس با بلعیدن یا تزریق انجام می شود و ممکن است به عوارض بالا یا علائم جدی زیر بینجامد. اگر پس از مصرف یا بیشمصرفی زاناکس شاهد علائم زیر بودید بهسرعت با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید:
- تنگی نفس؛
- تشنج؛
- عوارض پوستی شدید؛
- زرد شدن پوست یا چشمها؛
- گیجی و مشکل در حرف زدن؛
- توهم؛
- از دست دادن هوشیاری؛
- مشکلات هماهنگی یا تعادل.
وابستگی به زاناکس
مصرف طولانیمدت زاناکس یا سوءمصرف آن وابستگی جسمی (اعتیاد) به همراه می آورد، یعنی بدن برای عملکرد صحیح به دارو متکی خواهد شد. ممکن است پس از مدتی، فرد دچار مقاومت یا تحمل اثرات دارو شود و لازم باشدبرای رسیدن به اثرات مشابه دوران ابتدای مصرف، دوزهای بالاتری از زاناکس بخورد. به این ترتیب، مصرفکننده به خطر بیشمصرفی نزدیک و نزدیکتر میشود.
اگر فردی که دچار وابستگی به زاناکس است ناگهان مصرف آن را کم یا متوقف کند، علائم ترک زاناکس در او بروز میکند که گاهی از چند هفته تا بیش از 12 ماه ادامه مییابد. واکنش ترک زاناکس به علائم آزاردهندهای مانند اضطراب، دشواری در یادآوری، یادگیری یا تمرکز، افسردگی مشکلات خواب، احساس خزیدن حشرات در زیر پوست، ضعف، لرزش یا گرفتگی عضلات، احساس سوزش یا سوزن سوزن شدن دستها، بازوها، پاها یا ساق پا و زنگ زدن گوشها میانجامد.
تداخل زاناکس با داروهای دیگر
مصرف زاناکس همراه الکل با سرگیجه شدید همراه خواهد بود و احتمال کما یا مرگ در اثر کاهش شدید ضربان قلب و تنفس را بالا میبرد.
ضمنا اگر داروهای زیر را مصرف میکنید در مورد شروع زاناکس با پزشک خود مشورت کنید، چون مصرف همزمان آلپرازولام با این داروها به تداخل متوسط تا شدید میانجامد.
- اوپیوئیدهایی مانند اکسی کدون، مورفین، کدئین یا فنتانیل؛
- هر داروی دیگری که باعث سرگیجه و خوابآلودگی میشود، مانند داروهای مسکن تجویزی، داروهای خوابآور و داروهای ضد اضطراب؛
- فنیتوئین (دیلانتین، فنیتک و غیره)برای کنترل تشنج؛
- دیگوکسین (لانوکسین) برای درمان ضربان قلب نامنظم و برخی انواع نارسایی قلبی؛
- کتوکونازول یا ایتراکونازول (اسپورانوکس، تولسورا) برای عفونتهای قارچی؛
- کلاریترومایسین، داروی عفونتهای باکتریایی؛
- ریتوناویر (نورویر) برای درمان اچآیوی.
کدام بیماران نباید قرص زاناکس بخورند؟
مصرف زاناکس ممکن است وضعیت بیماران مبتلا به گلوکوم (آب سیاه) زاویهبسته، سندروم کلیوی/کبدی، صرع، افسردگی، چاقی مرضی، واکنش متناقض و افسردگی تنفسی (دپرسیون تنفسی) را بدتر کند.
هشدارهای عمومی درباره قرص زاناکس
- آلپرازولام را فقط با تجویز و طبق دستور پزشک مصرف کنید.
- آلپرازولام را دور از دسترس کودکان نگهداری کنید، چون میتواند باعث مرگ سریع آنها شود.
- به دلیل تأثیرگذاری آلپرازولام بر هوشیاری یا توان هماهنگی حرکتی، پس از مصرف آن رانندگی نکنید و فعالیتهای نیازمند هوشیاری یا هماهنگی را انجام ندهید.
- اگر ۶۵ سال یا بیشتر دارید یا چاق محسوب میشوید ممکن است برخی عوارض جانبی آلپرازولام برای شما شدیدتر باشد.
زاناکس و حقایقی از مصرف آن در کشورهای مختلف
قرص زاناکس پرمصرفترین داروی بنزودیازپینی است که در ایالات متحده تجویز میشود، اما در بریتانیا موجود نیست. جالب است بدانید که مصرفکنندگان زاناکس در بریتانیا آن را با نسخههای خصوصی و آنلاین تهیه میکنند. گاردین در گزارشی با تحلیل دادههای جدید میگوید بریتانیا پس از ایالات متحده، دومین بازار بزرگ زاناکس در دارکوب است و دسترسی گسترده به این دارو در اینترنت، وضعیت سوءمصرف آن را به نقطه خطرناکی رسانده است.
حرف آخر
در این مطلب با داروی زاناکس یا آلپرازولام آشنا شدید، موارد مصرف و تجویز آن را شناختید و دیدید که تداخل آن با داروهای دیگر، بیشمصرفی یا سوءمصرفش چه علائم و عوارضی دارد. اگر در مورد زاناکس سؤال یا ابهام دیگری دارید در بخش نظرات بنویسید تا پاسخ دهیم.
سؤالات متداول
قرص زاناکس برای چیست؟
زاناکس برای درمان اضطراب و اختلالات هراس تجویز میشود و اثرات ضد افسردگی هم دارد.
آیا زاناکس اعتیادآور است؟
بله، سوءمصرف زاناکس میتواند به وابستگی فیزیکی و اعتیاد به آن منجر شود.
منابع
https://www.drugs.com/drug-interactions/alprazolam.html
https://www.mayoclinic.org/drugs-supplements/alprazolam-oral-route/description/drg-20061040
https://www.webmd.com/drugs/alprazolam-xanax#uses
https://www.getsmartaboutdrugs.gov/drugs/benzodiazepines.
