شورش مخدری؛ اکوادور چگونه جولانگاه کارتلهای غیرقانونی شد؟
«متاستاز» نام پرونده تحقیقاتیای بود که در جریان آن دولت اکوادور قصد داشت ارتباط بخشهایی از تشکیلات سیاسی- قانونی اکوادور با کارتلهای مخدری فعال در این کشور را کشف کند و سراغ برخورد با آنها برود. چهاردهم دسامبر سال 2024، دادستان کل اکوادور از دستگیری 30 تن از جمله چندین قاضی ارشد، دادستان، مقامات پلیس، افسران زندان و وکلای برجسته این کشور خبر داد. در اطلاعیه عمومی دولت کیتو آمده است که این افراد بخشی از شبکه سازمانیافتهای بودند که از فعالیت قاچاقچیان مواد در اکوادور سود میبردند. دینا سالازار مندز، مقام ارشد اجرای قوانین کشور در یک پیام ویدیویی خطاب به مردم گفت:«هموطنان، پرونده متاستاز تصویر روشنی از چگونگی نفوذ شبکه قاچاق مواد مخدر در نهادهای دولتی ارائه داده است[i].»
کارزار جنگ با مواد مخدر در اکوادور خیلی زود ضربات سختی به شبکه قاچاق مواد مخدر در این کشور وارد کرد، اما روز نهم ژانویه کارتلهای مخدری این کشور 18 میلیون نفری، برای چندین ساعت آرامش شهرها و نظم عمومی را از بین بردند. نقطه آغاز این شورش مخدری، زندانهایی بود که کارتلهای مخدری ازمدتها پیش به آنها نفوذ کرده بودند. تنها به فاصله چند دقیقه، خودروهای بمبگذاریشده در چندین شهر مختلف منفجر شدند. در جریان این درگیریها دست کم 9 نفر در خیابانهای گوایاکیل هدف قرار گرفتند و کشته شدند. میزان غافلگیری در این حملات به قدری بالا بود که به کشته شدن 2 افسر پلیس و دستگیری حداقل 7 تن دیگر منجر شد. پس از این حوادث تروریستی، دولت اکوادور اعلام کرد که کارتلهای مواد مخدر در این کشور صرفا به دنبال کسب سود اقتصادی نیستند، بلکه این مبارزهای بر سر تصاحب بنادر، مرزها و کنترل شهرهای اصلی است.
گروگانگیری جلوی دوربین
علاوهبر این ناامنی در مکانهای عمومی و تهدید مراکز دولتی، گروهی از مردان مسلح به استودیوی یکی از پربینندهترین برنامههای خبری عصرگاهی در اکوادور حمله کردند و دهها نفر از کارکنان این کانال را در برابر دوربینها گروگان گرفتند. این اقدام تروریستی پیامی روشن از سوی مافیا مواد مخدر اکوادور برای دولت کیتو بود که دست از مبارزه با کارتلهای مخدری بردارد. در واکنش به این سیگنال خشونت آمیز، دانیل نوبوآ رئیس جمهور اکوادور با امضای فرمان و انتشار اعلامیه عمومی درباره «درگیری مسلحانه داخلی»، 22 باند تبهکار در این کشور را بهعنوان سازمان تروریستی معرفی کرد و به مقامات اجازه داد تا ارتش را علیه آنها بسیج کنند. تنها ساعاتی پس از انتشار این حکم، سربازان اکوادوی با هدف بازگشت نظم کنترل زندانها را به دست گرفتند.
طی سالهای طولانی، قاچاقچیان مواد مخدر در اکوادور زندانهای این کشور را به دفتر تجارت غیرقانونی مواد مخدر تبدیل کرده بودند و تنها در سالهای 2021 تا 2022 صدها نفر را زندانهای این کشور به قتل عام رساندند. براساس اطلاعات منتشرشده از سوی منابع رسمی، تعداد اعضای این 22 کارتل مخدری قریب به 40 هزار نفر، یعنی برابر با تعداد نیروهای مسلح کشور اکوادور اعلام شده است.
عوامل زمینهساز شورش مخدری
قدرت گیری کارتلهای اکوادوری را میتوان نتیجه طبیعی «موج سوم» تحول باندهای مخدری در آمریکای لاتین دانست. در موج نخست پابلو اسکوبار وارد جنگ مستقیم با نهاد دولت شد. در موج دوم کارتلهای کلمبیایی، مکزیکی با چریکهای محلی متحد شدند تا از طریق رشوه دادن به مقامات دولتی، شبکه پیچده توزیع مواد را ایجاد کنند. در موج سوم اما دولتها صرفا با یک بازار تکمحصولی یا متمرکز بر کوکائین روبه رو نیستند. اخیرا گروههای تبهکار روسی و فعال در حوزه بالکان نیز قدم بهمنطقه آمریکای جنوبی گذاشتهاند و به دنبال اتحاد با کارتلهای محلیاند.
رونق تولید کوکائین و افزایش قدرت کارتلهای سازمان یافته منجر به رشد فزاینده اقتصاد مخدری در منطقه آمریکای لاتین شده است. سوال اصلی این یادداشت آن است که چگونه اکوادور به عنوان کشوری آرام و صلح طلب در محیط بینالمللی، خیلی زود تبدیل به مرکز فعالیت قاچاقچیان مواد مخدر شد. همزمانی زلزله و رکود اقتصادی کالاهای تولیدی در آمریکای لاتین در سال 2016 منجر به تشدید فقر و نابرابری در اکوادور گردید. افزایش هزینهها و در عین حال کمبود منابع دولتی سبب شد تا کیتو برخی نهادهای دولتی مانند وزارت دادگستری را با هدف کاهش هزینهها منحل کند. با کاهش کنترل مقامات دولتی، زندانبانها وارد روابط پنهان اقتصادی با زندانیان عضو در کارتلهای مخدری شدند. تثبیت این روند سبب شد تا در مدت کوتاهی کارتلهای کوچک محلی خیلی زود تبدیل به گروههای بزرگ با درآمد میلیون دلاری شوند که در چرخه پرسود کوکائین قرار گرفتند. با آغاز پاندمی کرونا تعداد زیادی از مردان اکوادوری شغلهای خود را از دست دادند و برای به دست آوردن منابع مالی جدید روی به همکاری با کارتلهای مخدری کردند. اکوادور با قرار گرفتن در میان دو تولیدکننده بزرگ کوکائین یعنی کلمبیا و پرو یک نقطه ترانزیت ایدهآل برای قاچاقچیان مواد جهت انتقال کوکائین به آمریکا و اروپا به حساب میآید.
باندهای اکوادوری با استفاده از ظرفیت به وجود آمده در زندانهای این کشور، با کارتلهای مکزیکی (به ویژه سینالوآ) و مافیای آلبانیایی ائتلاف کردند. افزایش قدرت این باندها سبب شد به تدریج نفوذ قابل توجهی در دولت اکوادور پیدا کنند. به بیان دیگر، رشد فزاینده پدیده نارکوتروریسم در این کشور سبب شد تا به تدریج این گروهها به قدرت سیاسی و نفوذ در نهادهای قانونی میل پیدا کنند و سبب ظهور کلمه «نارکو استیت» برای توصیف بخشی از دولت اکوادور شوند. امروزه آمریکای جنوبی در مقایسه با یک دهه قبل، حداقل دو برابر بیشتر کوکائین تولید میکند. همین موضوع سبب شده است کارتلهای فعال در امر تولید و قاچاق مواد دامنه نفوذ و فعالیتشان را افزایش دهند. اقداماتی همچون قتل، آدمربایی، اخاذی، استخراج غیرفانونی طلا و قاچاق انسان در کنار تجارت مواد مخدر سبب شده است تا از این گروه دیگر بهعنوان گروههای مبتدی در امر قاچاق مواد مخدر یاد نشود؛ آنها دیگر گروههایی فعال در حوزههای مختلف جرائم سازمان یافته به حساب میآیند.
[i] https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2024/ecuador-gang-takeover-noboa-cocaine/
