بازبینی دولت دوم ترامپ در تعریف مبارزه با فنتانیل بهمثابه سلاح کشتارجمعی
در سپهر سیاسی ایالات متحده آمریکا، هنگامی که حزب جمهوریخواه رای الکترال کافی به دست میآورد و وارد کاخ سفید میشود، معمولا سیاستهای سختگیرانهای در زمینه مبارزه با مواد مخدر اتخاذ میکند. در دولت دوم ترامپ، اعضای تیم امنیت ملی برخلاف دولتهای پیشین آمریکا، حوزه مواد مخدر را بهمثابه تهدیدی علیه امنیت ملی آمریکا تعریف کردهاند و خواستار اقدام علیه آن در دو زمینه «سخت» و «نظامی» شدهاند. نمونه آشکار این سیاست را میتوان در جریان محاصره و سپس تغییر رأس سیاسی دولت بولیواری ونزوئلا مشاهده کرد. دونالد ترامپ رسما با تاکید بر ارتباط دولت مادرو با کارتل خورشیدها مدعی شد که کاراکاس در حال کمک به روند انتقال مواد مخدر به داخل خاک ایالات متحده است. نکته جالب توجه آن است که در ارزیابی استراتژیک سالانه اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا (DEA)، نه ونزوئلا، که مکزیک به دلیل قاچاق فنتانیل در رأس تهدیدات مخدری واشنگتن قرار دارد. اقدام اخیر ترامپ یعنی امضای فرمان اجرایی «تعیین فنتانیل بهعنوان سلاح کشتارجمعی» را میتوان گامی مهم برای ارتقای جایگاه مبارزه با مواد مخدر در سیاست خارجی آمریکا ارزیابی کرد.
محتوای فرمان ترامپ
در سند منتشرشده در سایت رسمی کاخ سفید آمده است: «به موجب اختیاراتی که طبق قانون اساسی و قوانین ایالات متحده آمریکا بهعنوان رئیسجمهور به اینجانب اعطا شده است، دستور زیر صادر میشود: هدف و سیاست این فرمان آن است که تصریح شود فنتانیل غیرقانونی، از بسیاری جهات بیش از آنکه یک ماده مخدر باشد به یک سلاح شیمیایی شباهت دارد. تنها دو میلیگرم از این ماده، مقداری تقریبا غیرقابلتشخیص و معادل ۱۰ تا ۱۵ دانه نمک خوراکی، دُزی کشنده محسوب میشود». در ادامه متن این فرمان اجرایی آمده است: «در سالهای اخیر، صدها هزار نفر از شهروندان آمریکایی بر اثر مصرف بیشازحد فنتانیل جان خود را از دست دادهاند. تولید و توزیع فنتانیل که عمدتا توسط شبکههای جرایم سازمانیافته انجام میشود، امنیت ملی ایالات متحده را تهدید میکند و به بیقانونی در نیمکره غربی و مرزهای کشور دامن میزند[1]».
تولید و فروش فنتانیل توسط سازمانهای تروریستی خارجی و کارتلها، منابع مالی لازم برای فعالیتهای آنان، از جمله ترور، اقدامات تروریستی و شورشهای مسلحانه در نقاط مختلف جهان را تأمین میکند و به این گروهها امکان میدهد امنیت داخلی و رفاه ملت آمریکا را تضعیف کنند. دو کارتل اصلی که بیشترین نقش را در توزیع فنتانیل در ایالات متحده دارند، برای کنترل قلمرو و حفاظت از عملیات خود وارد درگیریهای مسلحانه میشوند که پیامد آن خشونت و تلفات گستردهای است که از تهدید مستقیم خود فنتانیل فراتر میرود. افزون بر این، امکان استفاده از فنتانیل بهعنوان ابزاری برای حملات تروریستی متمرکز و گسترده، تهدیدی جدی علیه ایالات متحده به شمار میآید. از آنجا که بالاترین وظیفه رئیسجمهور دفاع از کشور و شهروندان آن است، بدینوسیله فنتانیل غیرقانونی و مواد شیمیایی پیشساز اصلی آن بهعنوان «سلاحهای کشتار جمعی» تعیین و طبقهبندی میشوند.
در راستای اجرای این فرمان، رؤسای وزارتخانهها و نهادهای اجرایی ذیربط موظفاند اقدامات مقتضی را برای حذف تهدید ناشی از فنتانیل غیرقانونی و پیشسازهای اصلی آن علیه ایالات متحده به عمل آورند. از جمله، دادستان کل باید فورا تحقیقات و پیگردهای قضایی مرتبط با قاچاق فنتانیل، از جمله از طریق طرح اتهامات کیفری، اعمال تشدید مجازات و انحرافات قانونی در تعیین مجازات را دنبال کند. وزیر امور خارجه و وزیر خزانهداری باید مطابق قوانین لازمالاجرا، علیه داراییها و نهادهای مالی مرتبط با تولید، توزیع و فروش فنتانیل غیرقانونی و پیشسازهای آن اقدام کنند. همچنین وزیر جنگ و دادستان کل بررسی خواهند کرد که آیا تهدید ناشی از فنتانیل ایجاب میکند منابعی از وزارت جنگ، در چارچوب قانون، برای کمک به وزارت دادگستری در اجرای عنوان ۱۸ قانون ایالات متحده اختصاص یابد یا نه. افزون بر این، وزیر جنگ با مشورت وزیر امنیت داخلی باید دستورالعملهای مربوط به واکنش نیروهای مسلح به حوادث شیمیایی در داخل کشور را بهروزرسانی کند و تهدید فنتانیل را در آن لحاظ کند؛ و وزیر امنیت داخلی نیز موظف است با بهرهگیری از اطلاعات تهدیدمحور مرتبط با سلاحهای کشتار جمعی و عدم اشاعه، شبکههای تهدید مرتبط با قاچاق فنتانیل را شناسایی کند».
در این فرمان «فنتانیل غیرقانونی» به فنتانیلی اطلاق میشود که تولید، توزیع، عرضه یا نگهداری آن با قصد تولید یا توزیع، ناقض مواد ۴۰۱ و ۴۰۶ قانون مواد تحت کنترل آمریکا باشد. «مواد شیمیایی پیشساز اصلی» نیز به مواد پایهای گفته میشود که در تولید فنتانیل غیرقانونی و مشتقات آن به کار میروند، از جمله پیپریدون و ترکیبات مبتنی بر آن. هیچیک از مفاد این فرمان نباید بهگونهای تفسیر شود که اختیارات قانونی نهادهای اجرایی یا وظایف مدیر دفتر مدیریت و بودجه را مخدوش کند. اجرای این فرمان منوط به رعایت قوانین لازمالاجرا و در چارچوب اعتبارات تخصیصیافته است و هیچ حق یا منفعت قابل مطالبهای برای اشخاص حقیقی یا حقوقی علیه دولت ایالات متحده ایجاد نمیکند.
نتایج فرمان جدید
ارائه این تعریف جدید از مبارزه با فنتانیل میتواند نقطه آغازی برای تغییر نظری و سپس عملیاتی مسئله «مبارزه با مواد مخدر» در دولت آمریکا باشد. کارشناسان معتقدند تداوم این روند علاوهبر ایجاد نوعی انقلاب در تعاریف مرتبط با حوزه مبارزه با مواد مخدر میتواند نقطه شروعی برای بهانهجوییهای جدید واشنگتن با هدف مداخله در امور داخلی سایر مناطق و واحدهای سیاسی در سراسر جهان باشد. بهعنوان مثال، این احتمال وجود دارد که با توجه به رشد قابل توجه تولید و قاچاق مت آمفتامین در منطقه غرب آسیا، سنتکام ماموریت عملیاتی جدیدی برای مقابله با تولید و قاچاق مواد مخدر تعریف کند و بدون در نظر گرفتن دو اصل «حاکمیت سیاسی» و «تمامیت ارضی» به مداخله سخت در محدوده حاکمیتی کشورهای غرب آسیا دست بزند. بر همین اساس، لازم است پژوهشگران و مقامات تصمیمساز و تصمیمگیر در حوزه مبارزه با مواد مخدر ایران نیز تغییرات جدید را رصد و تحلیل کنند و چشم اندازی در خصوص تهدیدات پیش رو در آینده نزدیک داشته باشند.
[1] https://www.whitehouse.gov/presidential-actions/2025/12/designating-fentanyl-as-a-weapon-of-mass-destruction/
