Tag: اختلالات مصرف مواد

بر اساس گزارش جهانی مواد سال 2021 دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل متحد، در بستر اینترنت و به ویژه دارک نت به طور چشم‌گیری فروش و تبلیغات انواع مواد غیرقانونی، مواد پیش‌ساز و روان‌گردان‌های جدید همزمان با پاندمی کووید 19 افزایش یافته است.

همه‌گیری کووید-19 و محدویت‌های ایجاد شده متعاقب آن برای جلوگیری از شیوع ویروس، دسترسی افراد مصرف کننده مواد مخدر را محدود کرده است. حتی این محدودیت‌ها تا حدی درمان اختلالات مصرف مواد مخدر و پیشگیری از پیامدهای منفی وارده بر حوزه سلامتی و درمان بیماری‌های وابسته بدان مانند ایدز و هپاتیت را مختل کرده است. همچنین در این دوره محدویت‌های ترددی منجر به افزایش تحویل انواع مواد به درب منازل شده است؛ این امر در کشورهایی مانند الجزایر، ایرلند، مالزی، اسپانیا، انگلستان و کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب دیده شده است. توزیع کنندگان مواد با استفاده از این موقعیت که در تردد وسایل حمل مواد غذایی و خوراکی مشکلی وجود ندارد در پوشش این امکان مواد را به درب منازل مشتریان خود رسانده‌اند. به عنوان مثال در برخی از کشورهای آمریکای لاتین، توزیع کنندگان مواد مخدر در قالب پیک‌های تحویل غذا یا رانندگان آمبولانس مواد را توزیع می‌کنند.

همچنین در دوران پاندمی کرونا نیز روش‌های جدید انتقال مواد نیز پدیدار شده است؛ به عنوان مثال در جنوب شرقی آسیا و آسیای مرکزی استفاده از هواپیماهای بدون سرنشین برای حمل مواد و مخفی کردن مواد در محموله‌های حمل میوه و سبزیجات افزایش یافته است. از زمان شروع پاندمی در هلند افزایش 59 درصدی کشفیات مواد مخدر در کامیون‌ها و وسایل حمل داروهای درمان کووید 19 دیده شده است، چرا که قاچاقچیان می‌توانند امیدوار باشند در چارچوب این پوشش‌ها ماموران گمرکی بازرسی‌های دقیقی از این دست از کالا نداشته باشند.

در برخی از کشورها مانند لتونی، تایلند، فیلیپین، قرقیزستان و نیجریه افزایش استفاده از خدمات پستی برای محموله‌های کوچک و بزرگ نیز گزارش شده است. در اروپا موارد بالای کشفیات مواد مخدر از طریق محموله‌های پستی، زمینی و در مقابل کاهش کشفیات هوایی مواد مخدر گزارش شده است.

همه‌گیری کووید-19 با تغییر الگوهای رفتاری خریداران به سمت تجارت الکتریکی و ایجاد تغییر در خرید اینترنتی حرکت کرده است. مصادیق نشان از آن دارند که این روند نه تنها بر کالاهای مجاز بلکه بر خرید داروهای کنترل شده نیز نوآوری‌هایی در زمینه عرضه جهانی داروها ایجاد کرده است. در بستر اینترنت به طور فزاینده‌ای راهی برای تبلیغات و فروش انواع مواد غیرقانونی، مواد پیش‌ساز و مواد روانگردان جدید ایجاد شده است.

تجزیه و تحلیل گزارشات مربوط به خریداران در بستر دارک نت‌ها، نشان از افزایش استفاده از این بستر به ویژه خرید از بازارهای کوچک دارد. به عنوان مثال مصرف کنندگان کانابیس از 14000 نفر در ژانویه 2020 به 18000 نفر در مارچ 2020 رسیده‌اند. هرچند انتظارات بر این بود که با اقدامات فاصله‌گذاری اجتماعی فروش مواد مخدر و کانابیس کاهش یابد اما دیده شده افرادی که کانابیس را برای استفاده شخصی مصرف می‌کرده‌اند، فعالیت خود را در دارک نت افزایش داده‌اند.

تا پیش از پاندمی کرونا ویروس، رشدی قابل توجه در فروش انواع مختلف مواد مخدر در بازارهای سیاه اینترنتی اتفاق افتاده است. این افزایش به دنبال گسترش دسترسی‌های اینترنتی، تحولات تکنولوژیکی و افزونی پیچیدگی‌های رسانه‌ای تشدید شده است. فروش اینترنتی مواد مخدر به ویژه در مرحله خرده فروشی به صورت گسترده مطرح است. این وضعیت نه تنها خطر و تهدیدی برای نیروهای مقابله‌ای به حساب می‌آید بلکه سیستم بین‌المللی کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد و ساختارهای قانونی را نیز تهدید می‌کند به نحوی که موجب ایجاد وقفه و مناع جدی در انجام عملیات توسط سازمان‌های عمل کننده می‏گردد.

برای فروشندگان و خریدارانی که از این روش و ابزار پیچیده استفاده می‌کنند، هر روز محیط استفاده امن تر و مناسب تر از قبل گردیده و امنیت آن بیش از پیش تامین می‌گردد به نحویکه آنها در انجام معاملات خود هر روز بیش از روز دیگر احساس ایمنی می‌نمایند. این موضوع در مورد کاهش خطرات مربوط به اعمال زور، خشونت، دستگیری و موارد دیگر مطرح است. در واقع نه فروشنده و نه خریدار در معرض این تهدیدات در هنگام معامله نیستند. هر چند که اقدامات نیروهای مقابله‌ای در برخورد با این سایت‌های اینترنتی از طریق کنترل محیطی، هک کردن و دیگر شکل‌های ردیابی و رهگیری ممکن است در مورد یک سایت مشخص موفقیت‌آمیز باشد اما باید این نکته را نیز مد نظر قرار داد که این اقدامات موجب ایجاد سایت‌های مشابه و تعدد و تنوع آنها در تعداد و عملکرد گردیده و انگیزه را برای یافتن راه‌های بیشتر و بهتر ابتکاری در بین فروشندگان مواد تشدید می‌نماید.

اوپیوئیدها که شامل اوپی‌یت‌ها (هروئین و تریاک) و اوپیوئیدهای دارویی و سایر اوپیوئیدهای مصنوعی هستند، به دلیل پیامدهای شدید مصرف‌شان برای سلامت افراد در بسیاری از کشورها یک نگرانی عمده به حساب می‌آیند. مثلاً در سال 2017 مصرف اوپیوئیدها تقریباً عامل 80 درصد از 42 میلیون سال زندگی «سالم» از دست رفته در نتیجه ناتوانی و مرگ زودرس (سال‌های از دست رفته زندگی با ناتوانی) بود و 66 درصد از حدود 167000 مرگ نسبت داده شده به اختلالات مصرف مواد مخدر را به خود اختصاص می‌داد.
بر اساس ارقام سال 2018، 57.8 میلیون نفر در سراسر جهان در سال پیش از آن اوپیوئید مصرف کرده‌ بودند؛ این رقم شامل مصرف‌کنندگان اوپی‌یت‌ها (30.4 میلیون نفر) و نیز کسانی بود که اوپیوئیدهای دارویی را به صورت نادرست مصرف کرده بودند. این عدد معادل شیوع 2/1 درصدی مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در میان جمعیت 15 تا 64 ساله جهان است. مصرف اوپیوئیدها در آمریکای شمالی (3.6 درصد)، استرالیا و نیوزیلند (3.3 درصد)، خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی (2.6 درصد) و جنوب آسیا (2.0 درصد) و بالاتر از میانگین جهانی است. جمعیت جنوب آسیا تقریباً 20 درصد از جمعیت جهانی افراد 15 64 ساله را تشکیل می‌دهد و بیش از یک سوم تعداد برآورد شده مصرف‌کنندگان مواد مخدر سراسر جهان در این ناحیه زندگی می‌کنند.
شیوع مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی 0.6 درصد و در جنوب آسیا 1.1 درصد و بالاتر از میانگین جهانی است؛ این دو ناحیه در مجموع تقریباً 60 درصد از تعداد برآورده شده مصرف‌کنندگان اوپیوئیدها در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند.
اگرچه برآوردهای جهانی در این زمینه در دسترس نیست ولی مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای دارویی در بسیاری از کشورها به ویژه در کشورهای غرب و شمال آفریقا و خاور نزدیک و خاورمیانه (ترامادول) و آمریکای شمالی (هیدروکدون، اکسی کدون، کدئین، ترامادول و فنتانیل) گزارش شده است.
به استثنای نیجریه که بر اساس برآوردها در سال 2017 4.6 میلیون نفر در آن اوپیوئید (عمدتاً ترامادول) مصرف کرده‌اند، برآوردهای شیوع مصرف اوپیوئیدها در سطح جمعیت برای کشورهای غرب، مرکز و شمال آفریقا در دسترس نیست. با این حال بسیاری از کشورهای واقع در این ناحیه‌ها مقادیر بالایی از مصرف غیر پزشکی ترامادول را گزارش می‌دهند. مثلاً در مصر، 2.5 درصد دانش‌آموزان پسر و 1.4 درصد دانش‌آموزان دختر 15 تا 17 ساله تجربه مصرف نادرست ترامادول را در سال پیش از پیمایش داشتند. دانش‌آموزان این کشور همچنین مصرف هروئین یا تریاک / مرفین در سال 2016 را البته به میزانی کمتر گزارش کردند. علاوه بر این، داده‌های مربوط به ارائه درمان نشان می‌دهد که شیوع مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدها در مصر بسیار بالا است. بر اساس گزارش‌ها مقصد قرص ترامادول موجود در برخی بخش‌های آفریقا بازار غیرقانونی است و ممکن است دوز مصرفی آن بالاتر از مقداری باشد که معمولاً برای اهداف پزشکی تجویز می‌شود»
بحران اوپیوئیدها در آمریکای شمالی همچنان ادامه دارد، و تعداد مرگ و میر ناشی از بیش‌‌مصرفی این مواد که به مصرف فنتانیل و آنالوگ‌های آن نسبت داده می‌شود رکورد جدیدی ثبت کرده است. این مواد به عنوان ترکیبات تقلبی به هروئین و سایر مواد مخدر اضافه می‌شوند و همچنین به عنوان اوپیوئیدهای تجویزی تقلبی مانند اكسی كدون یا هیدروكدون و حتی به عنوان بنزودیازپین‌های تقلبی به تعداد زیادی از مصرف‌کنندگان ناآگاه اوپیوئیدها و سایر مواد مخدر فروخته می‌شوند. در سال 2018 نشان داده شد که 10.3 میلیون نفر یا 3.7 درصد از جمعیت 12 ساله و بالاتر در ایالات متحده تجربه مصرف نادرست اوپیوئیدها را در سال پیش داشته‌اند. از میان این افراد، 9.9 میلیون نفر (3.6 درصد از جمعیت) مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای تجویز شده را گزارش کردند در حالی که نزدیک به 800000 نفر از مصرف هروئین در سال پیش خبر دادند.
تعداد مرگ و میر ناشی از بیش‌مصرفی در ایالات متحده در سال 2017 با 70237 مورد مرگ به اوج خود رسید (21.7 مورد مرگ در هر 100000 نفر جمعیت)، که از این تعداد 47600 مورد (68 درصد: 14.9 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) به اوپیوئیدها نسبت داده شده است. در سال 2018، برای اولین بار پس از سال 1999، تعداد مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی سال گذشته با 4 درصد کاهش به 67 هزار و 367 مرگ رسید (20.7 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت). اوپیوئیدها مسئول بیشترین تعداد این مرگ‌ها بودند و در کل 46802 مورد را در سال 2018 به خود اختصاص می‌دادند (14.6 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) که 67 درصد آنها به فنتانیل نسبت داده شده است.
به همین ترتیب، مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی اوپیوئیدها در کانادا طی دو سال 50 درصد افزایش یافت و از 3.023 مرگ در سال 2016 (8.4 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) به 4398 مرگ در سال 2018 (11.9 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) رسید که فنتانیل‌ها در بیشتر آنها (80 درصد) دخیل بودند.
همچنین نشانه‌هایی از افزایش مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای دارویی در غرب و مرکز اروپا وجود دارد که در افزایش نسبت پذیرش و بستری به منظور درمان مصرف این مواد در سال‌های اخیر منعکس شده است. در سال 2017 مصرف‌کنندگان اوپیوئیدهای دارویی از جمله متادون، بوپرنوروفین، فنتانیل، کدئین، مرفین، ترامادول و اکسی کدون 22 درصد از کل مراجعانی را تشکیل می‌دادند که در این ناحیه به برنامه درمان اختلالات مصرف اوپیوئیدها (به عنوان ماده مخدر اصلی خود) وارد شده بودند.

باورها و مجموعه فعالیت های مذهبی به عنوان عوامل حمایتی مهم در زندگی هر فردی موجبات افزایش امید، قدرت و معنی بخشی به زندگی را فراهم کرده و با تقویت احساس معنا در زندگی و آرامش درونی به ویژه در افراد دارای اختلالات مصرف مواد کمک ویژه ای به حل مشکلات و چالش‌ های فردی و اجتماعی می کند. از سویی افراد در زندگی خود بر پایه باورهای شخصی و دیدگاه هایی که درباره دیگران، خود و جهان اطراف خود دارند، رفتار می کنند. این باورها و دیدگاه ها برای فرد یک سیستم معنایی شکل می دهد که به او اجازه می دهد تا به جهان اطراف خود معنا داده و بر اساس همین نظام معنایی به انتخاب هدف و سپس عمل  و رفتار مبتنی بر اهداف انتخاب شده بپردازد. مذهب می‌تواند منبع عظیم و بی‌پایان این سیستم معنادهی باشد که باورها، وابستگی ها، انتظارات و اهداف فرد را جهت و شکل دهد.

از سویی ظهور و گسترش آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد می تواند نتیجه سیستم معنادهی مختل در زندگی افراد باشد، چرا که ابتلاء به رفتارهای پرخطر مانند اعتیاد با متغییرهای روانشناختی و درونی مانند ویژگی هعای شخصیتی، شیوه زندگی, نگرش، باورها و سطح هوشی فرد در ارتباط است. پژوهش‌ها نشان از آن دارند که سطح هوش و عملکرد شناختی افراد وابسته به مصرف مواد پایین تر از میانگین است.

اما آنچه به عنوان مفهومی کاربردی و عملیاتی در حوزه اعتیاد می‌توان به کار برد سازه هوش معنوی است؛ سازه جدیدی که مجموعه ای از توانایی ها برای بهره‌گیری از منابع دینی و معنوی را شامل می‌شود. در واقع در حالی که معنویت، جستجویی برای یافتن عناصر مقدس، معنایابی، هشیاری بالا و تعالی است؛ هوش معنوی، توانایی استفاده از چنین مفاهیم و موضوعات می‌باشد. پس می‌توان گفت هوش معنوی عبارت است از توانایی ها، ظرفیت‌ها و منابع معنوی است که کاربست آن موجب افزایش انطباق‌پذیری و در نتیجه سلامت روان افراد می‌شود.بنابراین هوش معنوی از طریق برقراری یک نظم اخلاقی، تدارک فرصت هایی برای به دست آوردن شایستگی‌های یاد گرفته شده و تهیه قوانین اجتماعی، گرایش به اعتیاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بر اساس تحقیقات سیلبرمن و اسمیت مذهب می‌تواند با ایجاد منبع بی نهایت معنادهی به زندگی، شخص را از تمایلاتی که باعث دور شدن او از امور الهی و مقدس می‌شود، دور کند. بنابراین چانچه فرد دارای سطح دینداری بالاتری باشد، معنایی که به خود و جهان اطرافش می‌دهد همراه با احساس ارزشمندی و هدفمندی است. در نتیجه احتمال کمتری وجود دارد که به اقدام‌هایی مانند مصرف مواد دست زند که به احساس ارزشمند بودن فرد آسیب می‌رساند و مانع از رسیدن او به اهدافش می‌شود؛ به عبارت دیگر مذهب، به واسطه نقش مقابله‌ای در برابر فشارهای روانی می‌تواند وابستگی یا سوء مصرف مواد را پیشگیری کند.

باورها و مجموعه فعالیت های مذهبی به عنوان عوامل حمایتی مهم در زندگی هر فردی موجبات افزایش امید، قدرت و معنی بخشی به زندگی را فراهم کرده و با تقویت احساس معنا در زندگی و آرامش درونی به ویژه در افراد دارای اختلالات مصرف مواد کمک ویژه ای به حل مشکلات و چالش‌ های فردی و اجتماعی می کند. از سویی افراد در زندگی خود بر پایه باورهای شخصی و دیدگاه هایی که درباره دیگران، خود و جهان اطراف خود دارند، رفتار می کنند. این باورها و دیدگاه ها برای فرد یک سیستم معنایی شکل می دهد که به او اجازه می دهد تا به جهان اطراف خود معنا داده و بر اساس همین نظام معنایی به انتخاب هدف و سپس عمل  و رفتار مبتنی بر اهداف انتخاب شده بپردازد. مذهب می‌تواند منبع عظیم و بی‌پایان این سیستم معنادهی باشد که باورها، وابستگی ها، انتظارات و اهداف فرد را جهت و شکل دهد.

از سویی ظهور و گسترش آسیب های اجتماعی مانند اعتیاد می تواند نتیجه سیستم معنادهی مختل در زندگی افراد باشد، چرا که ابتلاء به رفتارهای پرخطر مانند اعتیاد با متغییرهای روانشناختی و درونی مانند ویژگی هعای شخصیتی، شیوه زندگی, نگرش، باورها و سطح هوشی فرد در ارتباط است. پژوهش‌ها نشان از آن دارند که سطح هوش و عملکرد شناختی افراد وابسته به مصرف مواد پایین تر از میانگین است.[1]

اما آنچه به عنوان مفهومی کاربردی و عملیاتی در حوزه اعتیاد می‌توان به کار برد سازه هوش معنوی[2] است؛ سازه جدیدی که مجموعه ای از توانایی ها برای بهره‌گیری از منابع دینی و معنوی را شامل می‌شود. در واقع در حالی که معنویت، جستجویی برای یافتن عناصر مقدس، معنایابی، هشیاری بالا و تعالی است؛ هوش معنوی، توانایی استفاده از چنین مفاهیم و موضوعات می‌باشد. پس می‌توان گفت هوش معنوی عبارت است از توانایی ها، ظرفیت‌ها و منابع معنوی است که کاربست آن موجب افزایش انطباق‌پذیری و در نتیجه سلامت روان افراد می‌شود.[3] بنابراین هوش معنوی از طریق برقراری یک نظم اخلاقی، تدارک فرصت هایی برای به دست آوردن شایستگی‌های یاد گرفته شده و تهیه قوانین اجتماعی، گرایش به اعتیاد را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

بر اساس تحقیقات سیلبرمن[4] و اسمیت[5] مذهب می‌تواند با ایجاد منبع بی نهایت معنادهی به زندگی، شخص را از تمایلاتی که باعث دور شدن او از امور الهی و مقدس می‌شود، دور کند. بنابراین چانچه فرد دارای سطح دینداری بالاتری باشد، معنایی که به خود و جهان اطرافش می‌دهد همراه با احساس ارزشمندی و هدفمندی است. در نتیجه احتمال کمتری وجود دارد که به اقدام‌هایی مانند مصرف مواد دست زند که به احساس ارزشمند بودن فرد آسیب می‌رساند و مانع از رسیدن او به اهدافش می‌شود؛ به عبارت دیگر مذهب، به واسطه نقش مقابله‌ای در برابر فشارهای روانی می‌تواند وابستگی یا سوء مصرف مواد را پیشگیری کند.

 

پی‌نوشت‌ها

[1] Whalleya LJ, Foxa HC, Dearyb IJ, Starr JM. (2005). Childhood IQ, smoking, and cognitive change from age 11 to 64 years. Addictive Behaviors; 30: 77-88.

[2] Spiritual Intelligence

[3] King D. (2008). Rethinking claims of spiritual intelligence: A definition, model, & measure”, Unpublished master’s thesis. Trent University. Unpublished master’s thesis Trent University Peterborough, Ontario, Canada

[4] Silberman

[5] Smith

 

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

حدود نیمی از جمعیت کره زمین به دنبال شیوع کرونا ویروس در قرنطینه خانگی به سر می‌برند. امری که جامعه پژوهشگران را واداشته تا برای افرادی که دچار اختلالات مصرف مواد هستند، به طرحی و برنامه‌ای هوشیارانه از شیوع بیشتر این بیماری به ویژه در افراد معتاد که امکانات بهداشتی کمتری دارند، پیشگیری شود. بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی افرادی که سیگار و ماری‌جوانا مصرف می‌کنند بیشتر در معرض ابتلای به کرونا قرار دارند؛ بنابراین تهدید سلامتی کرونا تنها برای معتادان دایمی و متجاهر نیست، بلکه افراد سیگاری و مصرف کنندگان گل و ماری‌جوانا نیز باید هشیار باشند و شاید فرصتی برای ترک این مواد باشد. در نتیجه امروزه چالش کشورها در برابر معتادان و مخصوصاً معتادان متجاهر و بی‌خانمان یا افرادی که زندانی هستند، با مشخص شدن قدرت و ابعاد متنوع ویروس کرونا بیشتر شده است.

تهدید سلامتی نوظهوری که هیچ فردی فارغ از جایگاه اجتماعی، اقتصادی و سیاسی در امان نبوده است. تهدیدی که برای کنترل و عبور از آن توجه به گروه‌های پرخطر مانند معتادان ضروری است. پس از شیوع چند ماهه کرونا در کشور، طرحی با هدف ارائه آموزش و تحویل ابزار و امکانات ضدعفونی کننده به افراد معتاد جهت ضدعفونی کردن محل زندگی آنها، ارائه بسته‌های حمایتی و غذایی مناسب  و غربالگری  و شناسایی علایم اولیه در معتادان بی‌خانمان در حال انجام است و بار اصلی انجام این طرح بر عهده تیم‌های کاهش آسیب  و موبایل کلینیک‌های کاهش آسیب است. نتایج نشان می‌دهد، وسایل بهداشتی مانند سرنگ، پد الکلی، وسایل ضدعفونی کننده، صابون، مایع دستشویی، دستکش و غیره در مراکز کاهش آسیب توزیع شده و بخشی از معتادین متجاهر از آنها استفاده کرده‌ و مورد غربالگری قرار گرفته‌اند.

نکته بسیار مهم دیگری که باید بدان توجه شود این است که کارشناسان فعال در ارتباط با معتادان کارتن‌خواب و یا مراجعه‌کننده به مراکز کاهش آسیب یا خوابگاه‌ها در معرض خطر ابتلای کرونا قرار دارند. زیرا بسیاری از افراد معتادی که به این مراکز مراجعه می‌کنند به دلیل مصرف مواد علایم ابتلایی آنها به ویروس بسیار دیر و در مراحل آخر بروز می‌کند و به همین دلیل قدرت انتقال بیماری  و شیوع بسیار افزایش می‌یابد. پس ضروری است تا مسئولین امر وسایل ضروری پیشگیری از کرونا مانند لباس محافظتی، ماسک، مواد ضدعفونی کننده، دستکش و غیره در اختیار مراکز ترک اعتیاد، کاهش آسیب و خوابگاه‌‌ها قرار دهند.

امروزه در سطح جهان اعتیاد به انواع مواد و الکل به عنوان یک معضل جهانی مطرح است و واحدها و سازمان‌های ملی و بین‌المللی برای کنترل آن افزایش همکاری‌ها و مراودات را مهمترین عامل تاثیرگذار بر روند در حال افزایش این بحران می‌دانند. بر اساس آمارهای جهانی مصرف مواد  والکل به میزان زیادی در بین زنان در حال افزایش است. در سال ۲۰۰۹ تخمین زده شد که ۱/۶ درصد از زنان ایالات متحده آمریکا اختلالات مصرف مواد را تجربه کرده‌اند. همچنین نتایج بررسی‌های بین‌المللی سوء مصرف مواد نشان می‌دهد، زنان درگیر با این بحران ۱۰ درصد جمعیت بالقوه بسیاری از کشورهای آسیایی، ۲۰ درصد کشورهای جداشده از اتحاد جماهیر شوری و آمریکای لاتین و ۴۰ درصد آمریکای شمالی و برخی کشورهای اروپایی را تشکیل می‌دهند[۱]. به طور کلی زنان در مقایسه با مردان هنوز الکل و مواد کمتری مصرف می‌کنند، اما محققیان معتقدند، مشکلات مربوط به سوء مصرف مواد در زنان نسبت به مردان با شدت و سرعت بیشتری روبروست.

استفاده زنان از مواد و الکل مشکلات و پیامدهای متعدد و خاصی به همراه دارد که برخی از آنها برای هر دو جنس مشترک و برخی مختص زنان است. اختلالات و مشکلات روانی، اجتماعی و اقتصادی به عنوان یک نتیجه همبسته مصرف مواد تقریباً تمامی حوزه‌های زندگی زنان مبتلا به سوء مصرف مواد را پوشش می‌دهد. کیفیت زندگی یکی از شاخص‌های مهم سلامت روان است که در زنان مبتلاء به سوء مصرف مواد ناکافی است. امروزه بخش مهمی از مطالعات حوزه اعتیاد زنان، به زنان باردارِ درگیر مواد مربوط می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد، اعتیاد در دوران بارداری پیامدهای عاطفی، اجتماعی، روحی و اقتصادی بر فرزند و به طور کلی خانواده دارد.

اثرات جدی ذکر شده باعث شده تا بسیاری از متخصصان به دنبال یافتن علل گرایش زنان به انواع مواد و الکل و در ادامه با مصرف مواد به عوارض جانبی آن باشند. در بررسی‌های انجام شده برخی از عوامل خطر که منجر به سوء مصرف مواد در زنان می‌شود به مشکلات مرتبط با اضافه وزن، گرایش جنسی، هنجارهای اجتماعی و مذهبی، خشونت و اعتیاد شریک زندگی، سابقه سوء مصرف و اختلال شناختی مربوط می‌شود. بررسی چندین دهه مطالعات اعتیاد حوزه زنان به شروع مکانیزهای متعددی پرداخته است، اما امروزه نقش خانواده به عنوان اولین عامل خطر در توسعه و حفظ وابستگی به مواد و به عنوان یک مانع در درمان اعتیاد و عامل محافظتی جهت پیشگیری از آن  بسیار تاثیرگذار است.

در این نوشتار قصد آن دارم تا به پیامدها و مشکلات مربوط به اعتیاد زنان در سه دسته اصلی بپردازم. به طور کلی در بررسی علل شیوع اعتیاد زنان سه عامل مهم مورد بررسی قرار می‌گیرد.

• فرایندهای مربوط به اختلالات خانوادگی
• عوامل مرتبط با سبک‌های فرزندپروری والدین
• متغییرهای مربوط به شرکای زندگی

 

۱: فرایندهای مربوط به اختلالات خانوادگی

وجود یک خانواده معتاد به این معنی که یکی از والدین یا هر دو آنها با سوء مصرف مواد درگیر باشند، ممکن است یکی از عوامل مهم اعتیاد در کودکان باشد. مکانیزم این امر شامل فرایندهای ژنتیکی و محیطی است. بر اساس تحقیقات، کودکان والدین معتاد به طور ژنتیکی در معرض خطر ابتلاء به آلرژی و ریسک‌های بالای مصرف مواد و الکل قرار دارند. این خطر حتی در مورد کودکانی که والدین آنها به صورت بیولوژیکی از اعتیاد رنج می‌برند نیز صادق است. محققان معتقدند، مادر خانواده مهمترین عضوی است که در صورت ابتلاء به سوء مصرف سیگار قوی‌ترین تاثیر را بر دیگر اعضای خانواده دارد. همچنین وجود سابقه سوء مصرف در یک خانواده می‌تواند بیشتر به اختلالات مصرف مواد و مشکلات روان‌شناختی منجر شود.

یکی از محققان پیشرو در این حوزه «نورتن» معتقد است، به طور کلی چهار فرایند سیستماتیک منجر به نابودی یا حفظ هویت و انسجام یک خانواده می‌شود. وجود یا عدم وجود این فرایندها موجب بروز مشکلات مربوط به اعتیاد همراه با استرس‌های ناگزیر، تروما و محرومیت در یک خانواده می‌شود. این فرایندها عبارتند از: انزوا[۲]، درمان غیرانسانی[۳]، تناقض یا بی‌ثباتی[۴] و نحوه آموزش یا تعلیم و تربیت[۵]. همه این چهار فرایند به عنوان اعضای یک سیستم در ارتباط مستمر با هم عمل می‌کنند. به اعتقاد نورتن این چهار فرایند سیستماتیک مسئول ایجاد اعتیاد و مشکلات روان‌شناختی مرتبط هستند. مطالعات تجربی نشان از ارتباط اختلال عملکرد خانواده با استراتژی‌های رفتارهای عاطفی دارد؛ مانند ارتباط بین فرایند تناقض و بی‌ثباتی با مصرف مواد و الکل[۶]. تحقیقات نشان داده، افرادی که در زندگی خود معتاد به مواد یا الکل بوده، اغلب با اختلالات خانوادگی مانند از دست دادن والدین، ضعف و اختلافات والدین و جدایی آنها تا قبل از ۱۱ سالگی را تجربه کرد ه‌اند.

۲: عوامل مرتبط با سبک‌های فرزندپروری

سبک فرزندپروی خانواده نقش مهمی در ایجاد و محافظت از خطر و انعطاف‌پذیری افراد در برابر اعتیاد دارد. کم توجهی و توجه بسیار زیاد والدین دو عامل مهم سبک فرزندپروی در ارتباط با سوء مصرف مواد است. بررسی سازه‌ها و سوء مصرف مواد در جوانان نشان می‌دهد، دخالت و سبک تربیتی خانواده‌ها نقش بسیار مهمی در ابتلاء یک فرد جوان به اعتیاد دارد.

نتیجه مطالعات هارتمن و همکارانش بر روی ۴۱۹ نفر، با ۲۲۳ مرد و ۱۹۶ زن نشان می‌دهد، سطح بالایی از اقتدارگرایی مادر به طور غیرمستقیم با افزایش مصرف الکل در فرزندان در ارتباط است؛ از سوی دیگر سطح بالای اقتدارگرایی در پدر به طور غیرمستقیم مصرف کمتر الکل یا عدم گرایش فرزاندان به الکل به همراه دارد[۷].

۳: متغییرهای مربوط به شرکای زندگی

اکثریت مطالعات نقش شرکای زندگی، به ویژه برای زنان در شروع مصرف مواد، سوء مصرف و پس از آن درمان و بهبودی را بسیار برجسته می‌دانند. سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بین سال‌های ۲۰۰ تا ۲۰۰۳ با بررسی ۲۴۰۹۷ زن ۱۴ تا ۴۹ ساله از کشورهای بنگلادش، برزیل، اتیوپی، ژاپن، نامیبا، پرو، صربستان، مونته‌نگرو، تایلند و تانزانیا نشان داد که شیوع خشونت فیزیکی و جنسی شریک زندگی یا هر دوی اینها بین زنان در این مطالعه از ۱۵ تا ۷۱ درصد، متغییر بوده است. در دو مورد از این کشورها شیوع خشونت فیزیکی و جنسی شریک زندگی کمتر از ۲۵ درصد، در هفت کشور بین ۲۵ تا ۵۰ درصد، در شش کشور بین ۵۰ تا ۷۰ درصد و به طور کلی بین ۴ تا ۵۴ درصد شرکت‌کنندگان در این مطالعه گزارش خشونت جنسی یا فیزیکی شریک زندگی خود را در سال تایید کرده‌اند[۸]. مطالعه‌ای دیگر نشان می‌دهد، زنان دارای شوهران معتاد دارای علایم و نشانه‌های روان‌پزشکی مانند شخصیت ضداجتماعی، شخصیت فردی، افسردگی، استرس و علایم مرتبط با خشونت هستند.

باید متذکر شد خانواده اساسی‌ترین محیط زندگی یک فرد است؛ محیطی که کودکان در آن رشد می‌کنند و تاثیرات احساسی، فیزیکی، اجتماعی و روانی کوتاه مدت و طولانی مدت را بر رشد کودکان برای ورود به نوجوانی و بزرگسالی دارد. بنابراین محیط و فضای خانواده بر سلامت روان و رفاه روان‌شناختی اعضای آن تاثیرگذار است. در سال‌های اخیر با توجه به نقش مهم خانواده در این حوزه استراتژی‌های پیشگیری و درمان اعتیاد بر خانواده استوار است و به طور ویژه در حوزه درمان به خانواده‌های دارای زنان مبتلاء به سوء مصرف مواد برنامه‌ها و سیاست‌هایی با توجه به تفاوتهای جنسیتی زنان در نظر گفته شده است؛ هر چند در بسیاری از کشورها هنوز برنامه‌های حمایتی  و پیشگیرانه از اعتیاد برای زنان تحت سایه و قدرت مردانه تعریف می‌شود، اما تجربه و مطالعات نشان از تدوین برنامه‌هایی متناسب با نیازها و تفاوت‌های زنان در این حوزه دارد.

 

[۱]Drugs UNO . Substance abuse treatment and care for women: Case studies and lessons learned. New York: 2004.

[۲] Isolation

[۳] Inhuman Treatment

[۴] Inconsistency

[۵] Indoctrination

[۶] Norton JH. Addiction and family issues. Alcohol. ۱۹۹۴;۱۱(۶):۴۵۷–۶۰٫ doi: 10.1016/0741-8329(94)90066-3. [PubMed] [CrossRef] [Google Scholar]

[۷]  Mohammad Khani P, Asgari A, Frouzan SA, Moumeni F, Delavar B. The expression of psychiatric symptoms among women with addicted husbands. Develop Psychol. ۲۰۱۰;۲۲:۲۳۷–۴۵٫

[۸] Garcia-Moreno C, Jansen HA, Ellsberg M, Heise L, Watts CH, W. H. O. Multi-country Study on Women’s Health, et al. Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women’s health and domestic violence. Lancet. ۲۰۰۶;۳۶۸(۹۵۴۳):۱۲۶۰–۹٫ doi: 10.1016/S0140-6736(06)69523-8

 

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.