Tag: تتراهیدروکانابینول

کانابیس پرمصرف ترین ماده مخدر غیرقانونی در اروپا و جهان است. علاوه بر کانابیس و رزین آن، طیف فزاینده ای از اشکال جدیدتر این ماده ممکن است اکنون در بازار غیرقانونی مشاهده شود. علاوه بر این، انواع محصولات تجاری حاوی عصاره گیاه کانابیس، اما با سطوح پایین تتراهیدروکانابینول (THC ) در بسیاری از کشورها ظاهر شده است. واکنش‌های نظارتی نیز متغیر و پیچیده است، زیرا چندین کشور اجازه داده اند محصولات تولیدی از کانابیس تحت شرایط خاصی برای اهداف درمانی در دسترس باشند و برخی کشورها نیز مصرف تفریحی مقادیری از آن را قانونی کرده اند. بنابراین، در حالی که بیشتر نگرانی‌های بهداشتی و اجتماعی همچنان بر مصرف غیرقانونی کانابیس متمرکز است، این موضوع از منظر تعریف و پاسخ به یک حوزه پیچیده‌تر تبدیل شده است.

مصرف کانابییس می تواند منجر به یا تشدید طیفی از مشکلات سلامت جسمی و روانی، اجتماعی و اقتصادی شود. اگر مصرف از سنین پایین شروع شود و به مصرف منظم و طولانی مدت تبدیل شود، احتمال بروز چنین مشکلاتی نیز بیشتر است. بنابراین، اهداف اولیه برای پاسخ‌های بهداشتی و اجتماعی که به مصرف کانابیس و مشکلات مرتبط با آن می‌پردازد باید شامل موارد زیر باشد:

• پیشگیری از مصرف، یا به تاخیر انداختن شروع آن از نوجوانی تا بزرگسالی؛
• پیشگیری از افزایش مصرف کانابیس از مصرف گاه به گاه به مصرف منظم؛
• کاهش حالت های مضر مصرف؛
• ارائه مداخلات، از جمله درمان، برای مصرف کنندگان دائمی.

برنامه‌های پیشگیری مانند مداخلات جزئی مدرسه که شایستگی‌های اجتماعی و مهارت‌های نه گفتن، و همچنین تصمیم‌گیری سالم و استراتژی‌های مقابله و تصحیح برداشت‌های غلط هنجاری در مورد مصرف مواد مخدر را توسعه می‌دهد باید مورد توجه قرار گیرد. مداخلات درمانی نیز از جمله درمان شناختی رفتاری، مصاحبه انگیزشی و مدیریت احتمالی؛ برخی از مداخلات مبتنی بر وب و رایانه و خانواده درمانی چند بعدی یک گزینه برای بیماران جوان است که امروزه بسیار مورد توجه قرار گرفته است. مداخلات کاهش آسیب ، به عنوان مثال پرداختن به مضرات ناشی از مصرف کانابیس به ویژه هنگامی که همراه با تنباکو باشد نیازی ضروری می باشد.

مصرف  کانابیس در میان جوانان بیشترین میزان را دارد و سن اولین مصرف کانابیس کمتر از سایر مواد مخدر غیرقانونی است. تخمین زده می شود که حدود 16 میلیون جوان اروپایی (15 تا 34 ساله) یا حدود 15 درصد از این گروه سنی، در سال ۲۰۲۰ کانابیس مصرف کرده اند که این رقم در گروه سنی 15 تا 24 سال به حدود 20 درصد افزایش یافته است. با این حال، تنوع قابل توجهی در سطوح مصرف گزارش شده بین کشورها وجود دارد، نرخ شیوع در میان بزرگسالان جوان معمولاً از 3٪ تا حدود 22٪ متغیر است.

مصرف کانابیس اغلب تفننی است و معمولاً تا مدت کوتاهی در اوایل بزرگسالی ادامه دارد. با این حال، اقلیتی از مردم الگوهای مصرف مداوم و مشکل‌سازتری را ایجاد می‌کنند، که چنین مشکلاتی با مصرف منظم، طولانی‌مدت و با دوز بالای مصرف مرتبط است. این مشکلات می تواند شامل موارد زیر باشد:

• سلامت جسمانی ضعیف (مانند علائم مزمن تنفسی)؛
• مسائل مربوط به سلامت روان (مانند وابستگی به کانابیس و علائم روان پریشی)؛
• مشکلات اجتماعی و اقتصادی ناشی از عملکرد ضعیف در مدرسه، عدم تکمیل تحصیلات، اختلال در عملکرد کاری یا دخالت در سیستم عدالت کیفری؛
• اثرات نامطلوب احتمالی بر روی جنین در صورت مصرف در دوران بارداری.

پیامدهای اجتماعی، اقتصادی و سلامتی مصرف دائمی کانابیس به ویژه مصرف زود هنگام آن در زمانی که هنوز مغز در حال رشد است بسیار شدیدتر خواهد بود. پیامدهای منفی مصرف محصولات کانابیس با قدرت بالاتر، به ویژه آنهایی که غلظت بالایی از جزء اصلی روانگردان تتراهیدروکانابینول دارند، مشهودتر است. علاوه بر این، مصرف کانابیس گاهی با علاٸم حاد همراه است که منجر به ارائه در بخش های اورژانس بیمارستان می شود. با این حال، علیرغم مصرف گسترده از آن در سراسر جهان، مرگ و میر ناشی از مصرف کانابیس نادر است.

پیامدهای منفی ایجاد سوابق کیفری برای جوانان به دلیل جرایم استعمال یا نگهداری، نگرانی هایی را در برخی از کشورها ایجاد کرده است که مجازات های کیفری ممکن است با مضرات ناشی از خود مصرف کانابیس نامتناسب باشد. این یکی از عواملی است که باعث آزمایش مدل های نظارتی مختلف در این زمینه می شود.

در اروپا نیز به نظر می رسد رایج ترین روش مصرف کانابیس هنوز هم کشیدن آن مخلوط با تنباکو است. این خطرات سلامتی بیشتری را به همراه دارد، در حالی که وابستگی به نیکوتین مرتبط نیز ممکن است درمان را دشوارتر کند. حداقل تا حدی به دلیل معرفی مدل‌های جدید مقررات مربوط به کانابیس در سال‌های اخیر رشد سریعی هم در طیف محصولات موجود بر اساس کانابیس و هم در شیوه‌های مصرف صورت گرفته است. کپسول ها، روغن ها، طیف وسیعی از خوراکی های مختلف و بخارسازها به طور فزاینده ای در دسترس هستند. این محصولات و شیوه‌های مصرف جدید، اگرچه به طور بالقوه بر مصرف کانابیس همراه با تنباکو ارجحیت دارند، اما ممکن است خطرات مختلفی را به همراه داشته باشند. به عنوان مثال، خوراکی ها ممکن است خطر بیشتری به دنبال مصرف بیش از حد داشته باشند، از جمله به طور تصادفی توسط کودکان خردسال که جذب محصولاتی مانند کیک، شیرینی و شکلات می شوند. همچنین، به نظر می رسد مصرف عصاره های بسیار غلیظ از طریق “دابینگ” با اثرات نامطلوب قابل توجهی برای سلامتی همراه باشد. انواع مختلفی از بخارساز وجود دارد که ممکن است با انواع عصاره ها و محصولات شاهدانه استفاده شود و در نتیجه ممکن است خطرات مختلفی داشته باشد.

همچنین نگرانی ها در مورد مشکلات مرتبط با آگونیست های گیرنده کانابینوئید مصنوعی بسیار قوی، که معمولا به عنوان کانابینوئیدهای مصنوعی شناخته می شوند، افزایش یافته است. علیرغم اثر بر روی همان گیرنده های کانابینوئیدی در مغز، این مواد بسیار متفاوت از کانابیس هستند و ممکن است مصرف آنها با عواقب شدیدتری از جمله مرگ همراه باشد.

دومین مفهومی که در خصوص دوگانه قانونی‌سازی و ممنوعیت مواد مورد بررسی قرار می‌دهیم، «بازدارندگی قوانین موجود» است. گروهی از موافقان ممنوعیت مواد، برآنند که قوانین محدود کننده از بازدارندگی لازم در این زمینه برخوردار هستند و لذا وجود چنین قوانینی مغتنم است. در مقابل مخالفان می‌کوشند با استدلال‌هایی ثابت کنند که این قوانین قادر به جلوگیری از تقاضا و نیز عرضه مواد نشده است.

پژوهشی در کشور استرالیا در سال 2001 از افراد 18 تا 29 ساله که توسط دفتر آمار و تحقیقات جرایم جنایی[1]  انجام شد، نشان داد که ممنوعیت باعث جلوگیری از  مصرف مواد غیر قانونی می شود. 29٪ از افرادی كه هرگز اقدام به مصرف کانابیس كرده‌اند، غیرقانونی بودن این ماده را دلیل عدم مصرف آن عنوان كردند، در حالی که 19٪ از افرادی که مصرف کانابیس را ترک کرده بودند، دلیل غیرقانونی بودن آن را ذکر کردند.[2]

در همین راستا «گیل کرلیکوفسک»، مدیر دفتر سیاست کنترل ملی مواد مخدر ایالات متحده، اعلام کرد: «کنترل و ممنوعیت ها به بالاتر نگه داشتن قیمت ها کمک می کند و بالا بودن قیمت ها به میزان مصرف نسبتاً کم مواد، کمک می کند، و این موضوع به این دلیل است که جوانان نسبت به قیمت مواد حساس هستند. بین قیمت گذاری و میزان مصرف مواد جوانان با توجه به مالیات الکل و سیگار رابطه مستقیم وجود دارد. شواهدی وجود دارد که نشان می دهد افزایش قیمت سیگار مصرف آن را چندین برابر کاهش داده است.»[3]

اداره مبارزه با مواد مخدر آمریکا نیز در این باره اعلام کرده است:  «قانونی سازی مواد سابقاً تجربه شده است – و به شدت شکست خورده است. تجربه آلاسکا در زمینه قانونی کردن مصرف مواد در دهه 1970 باعث شد که مصرف ماری جوانا در میان نوجوانان این ایالت، به بیش از دو برابر نسبت به سایر ایالت ها بالغ شود. این امر باعث شد كه ساكنان آلاسكا در سال  1990 مجدداً به جرم انگاری ماری جوانا رأی دهند. [4]

وب سایت «استرالیای عاری از مواد»، از هلند به عنوان نمونه ای از کشورها که در زمینه سیاست های مواد ناموفق بود، یاد کرده زیرا این کشور رویکردی بسیار نرم و منعطفی را در این زمینه دنبال می کرد. این وب سایت تأکید می‌کند که طرح هلند مبنی بر صدور اجازه خرید و فروش کانابیس و همچنین ایجاد بازاری مجزا برای متوقف کردن فروشندگان مواد غیر قانونی، مانند هروئین، کوکائین و آمفتامین ها نا موفق بود. در سال 1998، هلند جایگاه سومین مصرف کننده کانابیس و کوکائین در اروپا را به دست آورد. طبق گفته «باری مک کافری» از دفتر سیاست ملی کنترل مواد مخدر ایالات متحده، مقاومت هلند در این زمینه، منجر به این شد تا هلند یک مرکز جنایی، برای تولید مواد شیمیایی غیرقانونی تبدیل شود، به ویژه در زمینه قرص های اکستازی و همچنین خانه هایی جهت تولید و صادرات انواع گیاه کانابیس که دارای تتراهیدروکانابینول[5] معادل 10 برابر بیشتر از حد معمول به سراسر جهان بود.[6]

 گیل کریلیکوفسک تصدیق کرد که، در کشور هلند روزگاری هزاران کافه جهت مصرف کانابیس وجود داشته است، در حال حاضر فقط چند صد مورد وجود دارد. میزان مصرف کانابیس، در سال 2005 به تنهایی بالاتر از سال 1998 است، این وب سایت معتقد است در حالی که مصرف کانابیس سایر کشورهای اروپایی نسبت به گذشته آنها بیشتر شده است و این امر به این دلیل بود که مصرف رو به رشد مصرف کانابیس در هلند، جای خود را به مقاومت بیشتر در برابر مصرف کانابیس داده بود.[7] همچنین این وب سایت استدلال کرده که پس از وضع قوانین منعطف تر، کاهش مصرف کانابیس در بریتانیا ممکن است بیشتر شود از این رو، شواهد قوی مبنی بر ارتباط بین کانابیس و روان پریشی در رسانه های بریتانیایی به نمایش گذاشته شده است.[8]

این درحالی است که مخالفان ممنوعیت مواد معتقدند قوانین قهری بازدارندگی لازم را ایجاد نکرده اند. پیشنهاد شده است که اصلاح قانون مبارزه با مواد می تواند میزان مصرف مواد غیر قانونی را در کشورهایی مانند هلند کاهش دهد.[9] مطابق گزارش سالانه مرکز نظارت اروپا بر مواد و اعتیاد به مواد، در سال 2009 ،  هلندی ها در میان کمترین مصرف کنندگان ماری جوانا یا کانابیس در اروپا هستند، با وجود این که سیاست هلند در مورد مواد قانونی یکی از لیبرال ترین کشورها در اروپا است، در واقع اجازه فروش ماری جوانا در «کافی شاپ ها» رواج دارد  و سال هاست که  فعالیت اینگونه کافی شاپ ها جریان دارد و مالکیت کمتر از 5 گرم مجاز می باشد.[10]

آمارهای مؤسسه بررسی جرم انگلستان نشان می دهد که تعداد افراد 16 تا 24 ساله مصرف کننده کانابیس از 28 % در یک دهه قبل به 21 % کاهش یافته است، با کاهش محبوبیت در حال رشد پس از تصمیم به کاهش درجه این مواد به کلاس C در ژانویه 2004 اعلام شد.[11] ارقام این مؤسسه منتشر شده در اکتبر 2007 ، نشان داد که تعداد مصرف کنندگان همیشگی در گروه سنی 16 تا 24 سال (یعنی افرادی که بیش از یک بار در هر ماه از کانابیس مصرف می کنند) در چهار سال گذشته از 12٪ به 8٪ کاهش یافته است.

بر اساس بررسی سالانه نظارت آینده نوجوانان آمریکایی، نوجوانان آمریکایی مشروبات الکلی، استعمال دخانیات و مصرف مواد کمتری نسبت به نسل قبلی خود بیش از 40 سال مداوم مصرف می کنند. مصرف ماری جوانا در بین دانش آموزان پایه 8  و 10 کاهش یافته است اگرچه در میان دانش آموزان سال آخری دبیرستان وجود دارد. [12]

پی‌نوشت‌ها

[1] NSW Bureau of Crime Statistics and Research

[2] NSW Bureau of Crime Statistics and Research”Does Prohibition Deter Cannabis Use” (PDF). Archived from the original (PDF) on 2011-03-21. Retrieved 2010-04-20.

[3] Gil Kerlikowske “Why Marijuana Legalization Would Compromise Public Health and Public Safety” (PDF). pp. 9, 10. Retrieved 2010-04-20.

[4] US Drug Enforcement Administration (May 2003). “Speaking Out Against Drug Legalization” (PDF). U.S. Department of Justice. Archived from the original (PDF) on 2006-06-27. Retrieved 2016-10-21.

[5] Tetrahydrocannabinol

[6] Testimony of Barry McCaffrey, Director, US Office of Drug Control Policy to House Government Reform and Oversight Committee. “The Drug Legalization Movement In America 1999”. Archived from the original on 2009-11-01. Retrieved 2010-04-20.

[7] Gil Kerlikowske “Why Marijuana Legalization Would Compromise Public Health and Public Safety” (PDF). p. 6. Retrieved 2010-04-20.

[8] BBC”BBC Program Example 1″. BBC News. 2004-12-01. Archived from the original on 2009-01-04. Retrieved 2010-04-20.

[9] Common Sense for Drug Policy (2007-05-29). “The Netherlands and the United States: A Comparison”. Drug War Facts. Archived from the original on 18 February 2008. Retrieved 2008-03-07.

[10] Stevenson, Reed (2009-11-05). “Dutch among lowest cannabis users in Europe-report”. Reuters. Archived from the original on 2017-02-27. Retrieved 2016-10-21.

[11] Travis, Alan (2007-10-26). “Cannabis use down since legal change”. London: The Guardian (UK). Archived from the original on 2012-08-01. Retrieved 2016-10-21.

[12] “Monitoring the Future 2017 Survey Results”. 12 December 2017. Archived from the original on 26 March 2018. Retrieved 25 March 2018.

برای مطالعه بخش نخست این مقاله با عنوان «آیا قوانین مقابله با مواد مخدر کارآمد هستند؟» کلیک کنید

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.

گزارش جهانی دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل متحد در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۹ همزمان با روز جهانی مبارزه با مواد مخدر و قاچاق در پنج کتابچه مجزا با هدف بهبود فهم مشکل جهانی مواد و کمک به تقویت همکاری‌های بین‌المللی جهت مقابله با تاثیر مواد بر سلامتی، حکومت‌داری و امنیت منتشر شد. این گزارش نگرشی جهانی از عرضه و تقاضای مواد افیونی، کوکائین، کانابیس، محرک های نوع آمفتامین و مواد روانگردان جدید و تأثیر آنها بر سلامت را عرضه می‌کند. همچنین از طریق داده های دقیق تر و تحقیق و بررسی پیشرفته، تأکید می کند که عواقب و پیامدهای مضر مصرف مواد بر سلامت، گسترده تر از آن چیزی است که پیشتر گمان می رفت.

این گزارش دربرگیرنده پنج کتابچه است. کتابچه شماره یک  خلاصه ای از چهار کتابچه دیگر است که یافته‌های کلیدی و نتایج و پیامدهای به دست‌آمده از اطلاعات را بررسی و مرور می‌کند. یافته‌هایی مانند افراد مبتلاء به اختلالات مصرف مواد، میزان مرگ و میر ناشی از مصرف مواد، تعداد افراد مبتلا به ایدز و هپاتیت در سطح جهان در نتیجه مصرف مواد، انواع مواد مصرفی در جهان و خلاصه‌ای از اقدامات انجام شده در حوزه درمان و پیشگیری. در کتابچه شماره دو، میزان و روند مصرف مواد، اختلالات و پیامدهای بهداشتی آن، میزان مرگ و میر و سال‌های سالم از دست رفته زندگی یک فرد مبتلاء به سوءمصرف مورد بررسی قرار می‌گیرد. دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل در کتابچه شماره سه گزارشی از گرایشات و روندهای اخیر بازار مواد مخدر و سستی‌زاها (اپیوئیدها، داروهای آرام‌بخش، ضد اضطراب و استرس و بی‌خوابی) ارائه داده است. همچنین در کتابچه شماره چهار اطلاعات مهمی از روندهای اخیر بازار مواد محرک‌زا و روان‌گردان (کوکائین، آمفتامین، مواد روان‌گردان جدید) در سطح جهان به‌دست می‌آید. در نهایت آخرین کتابچه این گزارش به تجزیه و تحلیل بازار جهانی کانابیس با توجه به روند شیوع مصرف آن در سطح جهان و زمینه‌های موجود در کشت، تولید، قاچاق و عرضه کانابیس و  بررسی تجربه کشورهایی مانند کانادا، اروگوئه و ایالات متحده آمریکا در زمینه تصحیح مقررات و قوانین در استفاده غیردارویی و قانونی از کانابیس می‌پردازد.

جهت دریافت فایل کامل این گزارش کلیک کنید.

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.

«گل» یا ماری‌جوانا از قسمت‌های مختلف گیاه شاهدانه (Cannabis) بدست می‌آید. ماری‌جوانا که امروزه با نام‌های گوناگون شناخته می‌شود، با نام «گل» در ایران شیوع یافته است. این گیاه با دارا بودن حداقل ۲۴ درصد ماده مخدر تتراهیدروکانابینول[۱] و مواد شیمیایی اثرات اعتیادآوری برای مصرف‌کننده به دنبال دارد. مطالعات گوناگون نشان می دهد که میانگین میزان ایزومرهای کانابینوئید(THC)، (مولفه اصلی «تغییر ذهن» در ماری جوانا )، طی چند دهه گذشته ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش یافته است . بر اساس اعلام رییس سازمان بهزیستی کشور، در حال حاضر گل بعد از تریاک بیشترین شیوع مصرف را در ایران دارد و به دنبال تغییرات الگوی مصرف حتی شیوع این ماده بین زنان و نوجوانان به سرعت در حال افزایش است.

تحقیقات نشان می دهد بین ۹ تا ۳۰ درصد افرادی که از ماری جوانا استفاده می کنند، ممکن است برخی از اختلالات مصرف مانند، بی خوابی، کاهش اشتها، اضطراب و.. در آنها توسعه یابد. بر اساس همین مطالعه افراد مبتلا به سوءمصرف گل، که از سنین پایین یعنی قبل از ۱۸ سالگی شروع به مصرف کرده اند، چهار تا هفت برابر بیشتر از بزرگسالان در معرض اختلال مصرف ماری جوانا قرار دارند. مصرف گل با وابستگی و اعتیاد همراه است؛ چرا که هنگام ترک این ماده به عدم دریافت آن فرد پس از یک تا دو هفته با مشکلات فیزیکی و روانی، بی حسی و عدم تمرکز و کاهش اشتها مواجه می شود که دلیل آن کاهش تولید THC است، که مغز عادت به دریافت مقادیر بالای آن دارد و خود قادر به تولید THC مورد نیاز نیست.[۲]

باور عمومی بر این است که گل اعتیادآور نیست؛ اما آنچه امروزه به نام گل در بازار مواد توهم‌‍زا ایران رواج دارد، در واقع همان کانابیس است که در سال‌های اخیر با دستکاری‌های ژنتیکی روی این ماده میزان ایزومرهای کانابینوئید(THC)، که مولفه اصلی “تغییر ذهن” است طی چند دهه گذشته ۳۰۰ تا ۴۰۰ درصد افزایش یافته و این امر نشان از قدرت بالای اعتیادآوری گل دارد. تبلیغات گسترده و غلط از طریق فضای مجازی، گروه همسالان، تصوری که از «گل» در اذهان متبادر می‌شود و عوارض و پیامدهای مصرف این ماده نشان از اعتیادآور بودن آن دارد. تحقیقات نشان می‎دهد، تتراهیدروکانابینول موجود در گل پس از مصرف به طور مستقیم بخش‌های مسئول آرام‌بخشی مغز را فلج می‌کند و به ویژه در بلند مدت جایگزین آن می‌شود و بعد از مدتی مغز قادر به تولید آن نیست و فرد وابستگی شدید به مصرف پیدا می‌کند. به گونه‌ای که در صورت عدم مصرف گل دچار اضطراب شدید، بی‌قراری، وحشت‌زدگی، تپش قلب شدید و در بلند مدت با نقص سیستم ایمنی بدن، کاهش تمرکز، مشکلات تحصیلی و شغلی و کاهش سطح هوشیاری مواجه می‌شود.

چرا گل بین نوجوانان و جوانان شیوع بیشتری دارد؟

بر اساس تحقیقات انجام شده رواج باور اعتیادآور نبودن ، کنجکاوی و اصرار گروه دوستان و همسالان، قیمت پایین و دسترسی آسان و تبلیغات گسترده در فضای مجازی از مهمترین دلایل شیوع مصرف گل در کشور است. مهترین دلایل شیوع مصرف گل بین نوجوانان و جوانان عبارتند از:

• ناآگاهی خانواده ها و مردم به ویژه اقشار آسیب پذیر مانند نوجوانان و زنان از مضرات این ماده و باور به اعتیادآور نبودن آن.
• وجود خلاء قانونی در برخی مواد مخدر صنعتی، روان گردان و برخی داروها. نامی گل یا ماری جوانا به عنوان یک ماده خطرناک اعتیادآور در قانون مبارزه با مواد مخدر و حتی در مواد ۴، ۵ و ۸ این قانون که مربوط به جرایم است، وجود ندارد. همین خلاء قانونی موجب شده تا تبلیغات گسترده ای در خصوص اعتیادآور نبودن این ماده و عدم منع قانونی آن به وجود آید. و اقشار حساس نگرانی بابت منع قانونی و اعتیادآور بودن آن نداشته باشند.
• رواج کاشت گل به صورت گلخانه ای در سال های اخیر و عرضه راحت آن از طریق فضای مجازی، از سویی زمان دسترسی و نحوه دسترسی را بسیار آسان و سریع کرده و از سوی دیگر قیمت آن را به نسبت مواد دیگر کاهش داده است و همین امر موجب شده تا گروه‌های حساس مانند دانش‌آموزان با وجود قیمت پایین این مادف بدان دسترسی آسانی داشته و نگرانی هم بابت نحوه مصرف آن نداشته باشند.
• بیشترین مکان های عرضه این ماده در اطراف مدارس، دانشگاه ها، سینماها، پارک ها، آموزشگاه ها و به طور خلاصه مکان هایی که نوجوانان و جوانان بیشترین حضور را دارند، است؛ چراکه برای فروشندگان و قاچاقچیان مواد، درونی شدن شیوع مصرف یک ماده به خصوص در نوجوانان و جوانان، سود اقتصادی بیشتر و طولانی تری به همراه خواهد داشت. هر چقدر سن اعتیاد پایین تر آید، طول مصرف فرد افزایش و در بلند مدت دوز مصرفی هم با شیب تند بالا می رود، بنابراین سود بیشتری برای فروشندگان و قاچاقچیان به همراه خواهد داشت.

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

   «گل» ماده ای محرک و روان گردان که در بین نوجوانان و جوانان این روزهای ایران بسیار شایع است. و اثرات تخریبی فردی و اجتماعی آن به ویژه در بلند مدت و در کسانی که در سنین پایین مصرف را شروع کرده اند، گسترده است. تقریبا می توان گفت در باور عمومی گل به عنوان ماده ای اعتیاد آور شناخته نمی شود، به دلایل متعدد که در ادامه بدان اشاره می شود. اما دانستن مکانیزم اثر استفاده آن بر بدن و مغز می تواند راهگشا باشد.

    هنگامی که یک فرد «گل» یا «ماری جوانا» می کشد، THC (تتراهیدروکانابینول[۱]) از ریه ها به جریان خون منتقل می شود، خون این ماده را به مغز  و سایر اعضای بدن می رساند و زمانی که فرد غذا یا نوشیدنی می خورد، بدن THC را به آرامی جذب می کند که بعد از ۳۰ دقیقه تا ۱ ساعت فرد مصرف کننده اثرات مصرف را حس می کند. THC بر روی گیرنده های سلولی خاص مغز که در رشد و عملکرد مغز نقش مهمی دارند، تاثیر می گذارد. در نتیجه مصرف ماری جوانا و آزادی سازی THC، فرد احساس سرخوشی یا اصطلاحاً «بالابودن» پیدا می کند.

    به طور کلی مصرف گل اثراتی نظیر، تغییر در احساس و زمان، تغییر در خلق و خوی، مختل شدن حرکت بدن، مشکل در تفکر، حل مسئله یا موضوعی خاص، اختلال در حافظه، توهم و روان پریشی برای فرد مصرف کننده دارد. همچنین، بر اساس مطالعات انجام شده ماری جوانا بر رشد مغز تاثیر می گذارد، به خصوص استفاده این ماده از سنین نوجوانی  و پایین باعث اختلال در تفکر، حافظه و یادگیری می شود. بر اساس یک مطالعه در نیوزلند، افرادی که در نوجوانی به شدت مصرف گل را شروع می کنند، در بین ۸ تا ۱۳ سال به طور متوسط ۸ امتیاز IQ خود را از دست می دهند[۲]. در باور عمومی و بر اساس تبلیغات انجام شده، گل به عنوان ماده ای که اعتیادآور نیست و تنها باعث افزایش حس سرخوشی می شود شناخته می شود. سوال مهم این است که آیا گل یا ماری جوانا اعتیادآور است؟

   به طوری کلی اختلال مصرف شدید در مورد هر چیزی مانند غذا، دارو، نوشیدنی و مواد به عنوان اعتیاد شناخته می شود. استفاده طولانی مدت گل به دلیل اثراتی که بر مغز دارد منجر به اختلال مصرف می شود و در پزشکی به عنوان یک بیماری شناخته می شود، که فرد مصرف کننده را وابسته می کند و اصطلاحاً معتاد می کند. تحقیقات نشان می دهد بین ۹ تا ۳۰ درصد افرادی که از ماری جوانا استفاده می کنند، ممکن است برخی از اختلالات مصرف مانند، بی خوابی، کاهش اشتها، اضطراب و.. در آنها توسعه یابد. بر اساس همین مطالعه افراد مبتلا به سوءمصرف گل، که از سنین پایین یعنی قبل از ۱۸ سالگی شروع به مصرف کرده اند، چهار تا هفت برابربیشتر از بزرگسالان در معرض اختلال مصرف ماری جوانا قرار دارند[۳]. مصرف گل با وابستگی و اعتیاد همراه است؛ چرا که هنگام ترک این ماده به عدم دریافت آن فرد پس از یک تا دو هفته با مشکلات فیزیکی و روانی، بی حسی و عدم تمرکز و کاهش اشتها مواجه می شود که دلیل آن کاهش تولید THC است، که مغز عادت به دریافت مقادیر بالای آن دارد.

   بر اساس اعلام رییس سازمان بهزیستی کشور، گل بعد از تریاک بیشترین شیوع مصرف را در ایران دارد و به دنبال تغییرات الگوی مصرف حتی شیوع این ماده در زنان و نوجوانان به سرعت در حال افزایش است. چند نکته مهم و اساسی در شیوع مصرف گل وجود دارد:

• ناآگاهی خانواده ها و مردم به ویژه اقشار آسیب پذیر مانند نوجوانان و زنان از مضرات این ماده.
• وجود خلاء قانونی در برخی مواد مخدر صنعتی، روان گردان و برخی داروها. نامی گل یا ماری جوانا به عنوان یک ماده خطرناک اعتیادآور در قانون مبارزه با مواد مخدر و حتی در مواد ۴، ۵ و ۸ این قانون که مربوط به جرایم است، وجود ندارد. همین خلاء قانونی موجب شده تا تبلیغات گسترده ای در خصوص اعتیادآور نبودن این ماده و عدم منع قانونی آن به وجود آید.
• رواج کاشت گل به صورت گلخانه ای در سال های اخیر و عرضه راحت آن از طریق فضای مجازی، از سویی زمان دسترسی و نحوه دسترسی را بسیار آسان و سریع کرده و از سوی دیگر قیمت آن را به نسبت مواد دیگر کاهش داده است.
• بیشترین مکان های عرضه این ماده در اطراف مدارس، دانشگاه ها، سینماها، پارک ها، آموزشگاه ها و به طور خلاصه مکان هایی که نوجوانان و جوانان بیشترین حظور را دارند، می باشد.
• برای فروشندگان و قاچاقچیان مواد، درونی شدن شیوع مصرف یک ماده به خصوص در نوجوانان و جوانان، سود اقتصادی بیشتر و طولانی تری به همراه خواهد داشت. هر چقدر سن اعتیاد پایین تر آید، طول مصرف فرد افزایش می یابد و در بلند مدت دوز مصرفی هم با شیب تند بالا می رود، بنابراین سود بیشتری برای فروشندگان و قاچاقچیان به دست می آید.
• کنجکاوی نوجوانان و جوانان و اصرار گروه دوستان از دلایل مهم شیوع گل می باشد.

     بر اساس تحقیقات انجام شده رواج باور اعتیادآور نبودن ، کنجکاوی و اصرار گروه دوستان و همسالان از مهمترین دلایل شیوع مصرف گل در کشور است. به نظر نگارنده هر چند در حوزه اعتیاد با یک چرخه پیشگیری ،کاهش آسیب، درمان و جلوگیری از عود دوباره روبرو هستیم. اما در مورد شیوع استفاده از گل در کشور نقص برنامه های پیشگیرانه و عدم توجه مسئولین  و سیاستگذاران در تدوین برنامه ای جامع برای کودکان، نوجوانان و زنان بسیار اثرگذار بوده است. در رشته سیاستگذاری، سیاستگذاری عمومی دانشی تخصصی است که امروزه پس از چند دهه بسیاری از کشورها در تدوین برنامه های راهبردی و کشوری خود به طور ویژه بدان اهتمام می ورزند. بر اساس مدل مرحله ای یا چرخه ای، سیاستگذاری مشتمل بر ۱- مسئله یابی ۲- تصمیم سازی ۳- مشروعیت بخشی به تصمیمات ۴- اجرا ۵- نظارت ۶- بازخورد است. بر این اساس اجرای یک برنامه و سیاست کلا ن در سطح ملی نیاز به موفقیت در هر کدام از این بخش ها دارد. سند جامع پیشگیری اولیه از اعتیاد که توسط ستاد مبارزه با مواد مخدر در سال ۱۳۹۰ به عنوان نسخه ای که با هدف غایی کاهش میزان بروز اعتیاد به مواد در کشور و هدف کمی قرار دادن حداقل ۴۰ درصد از جمعیت کشور تحت پوشش برنامه های استاندارد پیشگیری در سال های ۱۳۹۰ تا ۹۴ تدوین شد، به نظر می رسد تاکنون نتوانسته تاثیرگذاری جدی داشته باشد.

    دانش پیشگیری در کشور ما نسبت به دیگر کشورها عقب مانده است. بخشی از این عامل بر می گردد به رویکرد سیاستگذاران که اساساً امر پیشگیری را در حوزه اعتیاد و مواد در اولویت قرار نداده اند. بخشی از آن هم در عدم شناخت صحیح مسئله پیشگیری است. فقدان دسترسی به اطلاعات صحیح و عدم استفاده از تجربیات دیگر کشور، حوزه پیشگیری را در کشور ما با معضل بزرگی مواجه کرده است. اکثر سیاستگذاران پیشگیری در ایران از مهارت و دانش کافی برخوردار نیستند، در واقع همان هایی که در حوزه درمان، مقابله با عرضه و کاهش آسیب فعال بوده اند، اکنون به فکر پیشگیری هستند، که نتیجه آن تدوین برنامه های ضعیف  و اجرای ضعیف و ناقص آن در در سطح مدارس و خانواده ها است.

    دانش پیشگیری در کشور ما بیشتر بر کاهش عوامل خطر متمرکز است، مانند جلوگیری از ناکامی تحصیلی برای دانش آموزان مقطع دبستان، در حالی که بر اساس تحقیقات، برنامه پیشگیرانه موثر، برنامه ای است که هر دو عامل اصلی پیشگیری یعنی، ۱- کاهش عوامل خطر و ۲- افزایش عوامل محافظتی، مانند افزایش پیشرفت تحصیلی را در نظر داشته باشد. توجه صرف به کاهش عوامل خطر در برنامه های پیشگیرانه در ایران ، گاهی موجب شده نتیجه معکوس در آگاهی رسانی این قشر مهم داشته باشد و آن ها را کنجکاو در استفاده مواد کند.

   همچنین عدم جلب مشارکت عمومی، بی توجهی به ظرفیت سازمان های مردم نهاد و نهادهای پژوهشی و تحقیقاتی غیر دولتی، محدود بودن امر پیشگیری در اختیار نهادهای ملی و رسمی دولتی، برنامه های ملی و مردمی در حوزه پیشگیری را با مشکل جدی مواجه کرده است. بررسی تجربیات موفق سایر کشورها در امر پیشگیری نشان می دهد، حضور فعال مردم و خانوادها، نهادهای آموزشی، مراکز تحقیقاتی غیر دولتی و سمن ها می تواند نقش بسایر مهمی در امر پیشگیری از اعتیاد داشته باشد.

 پی‌نوشت‌ها

[۱] یکی از گونه‌های کانابینویدها و مادهٔ محرک عصبی اصلی موجود در گل یا ماری جوانا است که سیستم عصبی مرکزی بدن را تحت تاثیر قرار می دهد.

[۲]Jackson NJ, Isen JD, Khoddam R, et al. Impact of adolescent marijuana use on intelligence: Results from two longitudinal twin studies. Proc Natl Acad Sci U S A.2016;113(5):E500-E508. doi:10.1073/pnas.1516648113

[۳] Ibid

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است