Tag: حشیش

قانونی شدن تولید، تجاری سازی و مصرف انواع مخدر-محرک در نقاط مختلف جهان تبدیل به چالش اساسی برای نهادهای مسئول در حوزه مبارزه و کنترل مواد مخدر همچون دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل و نمایندگی‌های بومی در واحدهای سیاسی شده است. موافقان قانونی شدن ماری جوانا یا حشیش معتقدند که این مواد «خطر جدی» برای سلامتی افراد نداشته و اعتیاد بسیار کمتری در مقایسه با سایر مواد مخدر یا محرک دارند. در سوی مقابل مخالفان قانونی شدن مواد یاد شده معتقدند هنوز هیچ سلسله آزمایش منسجی اعتیادآور نبودن کانابیس را ثابت نکرده و مطرح شدن چنین مطالبی صرفا «ادعای بی‌اساس» است. در جریان این مناقشه تاکنون کشورهایی همچون هلند، آرژانتین، اسرائیل، مراکش، ژاپن، تایلند و برخی ایالت‌های آمریکا گام‌های جدی در زمینه عادی مصرف محدود «Soft Drug» برداشتند اما به نظر می‌رسد در روند همه‌گیر شدن این پدیده راهی طولانی در پیش است. در ادامه این یادداشت به بهانه قانونی شدن کشت و مصرف محدود ماری جوانا و حشیش در آلمان، به بررسی این پدیده فراگیر در سراسر جهان خواهیم پرداخت.

روز جمعه بیست‌وسوم فوریه 2024 (چهارم اسفند 1402) پارلمان آلمان با قانونی شدن مصرف حشیش و ماری جوانا به شکل محدود موافقت کرد. در جریان این رای گیری 407 نماینده رای موافق، 226 نماینده رای مخالف و 4 نماینده نیز رای ممتنع دادند. براساس این قانون بحث برانگیز از نخستین روز ماه آوریل کاشت سه گیاه خانگی و مصرف 25 گرم حشیش برای افراد بالای 18 سال منع قانونی نخواهد داشت. یکی دیگر از مجوزهای قانونی صادر شده مربوط به تشکیل «انجمن‌های کشت ماری‌جوانا» با حضور حداکثر 500 عضو و کشت غیرتجاری شاهدانه است. اعضای این انجمن‌ها باید مقیم آلمان بوده و محصول کشت شده را تا 50 گرم بین یکدیگر توزیع کنند. در تبصره این قانون آمده است که مصرف ماری جوانا و حشیش در یکصدمتری مکان‌های آموزشی، ورزشی و سایر اماکن عمومی ممنوع است. حزب «سبزها» و «حزب دموکرات آزاد» آلمان در دفاع از تصویب این قانون معتقدند برلین گام مهمی در جهت کاهش استعمال مواد خطرناک همچون مت آمفتامین برداشته است. این احزاب معتقدند تصویب چنین قانونی سبب از رونق افتادن بازار فروشندگان غیرقانونی در کوتاه مدت و میان مدت خواهد شد.

با توجه به روند سریع قانونی سازی کانابیس در نقاط مختلف جهان؛ به ویژه کشورهای صنعتی به نظر می‌رسد دیر یا زود امواج قانونی سازی کانابیس به منطقه غرب آسیا نیز خواهد رسید. نقطه شروع این روند تجویز مصرف پزشکی ماری جوانا در ابعاد محدود و کنترل شده است. درحال حاضر چنین روندی در برخی کشورهای منطقه آغاز و تبدیل به مسئله‌ای عادی شده است. در چنین شرایطی لازم است تا نهادهای ذی‌صلاح در حوزه کنترل و مقابله با مواد مخدر؛ به شکل مشخص ستاد مبارزه با مواد مخدر تصمیمات جدی در قبال این روند اجتناب ناپذیر اتخاذ کند. هم‌اکنون میزان مصرف ماری جوانا یا همان «گل» در میان نسل جدید با رشد چشمگیر همراه بوده و پیش‌بینی می‌شود که در کوتاه مدت تبدیل به یکی از سه مواد پرمصرف در میان جامعه معتادان ایرانی شود. سوال کلیدی آن است که اگر قرار باشد مصرف کنندگان «گل» پس از مدتی روی به مواد خطرناک تری همچون مت آمفتامین، قرص‌های روان گردان، کوکائین یا هروئین بی‌آورند، نهادهای قانون گذار باید چه تصمیمی درباره این روند اتخاذ کنند؟

تهدید مصرف یا بیش مصرفی موادهای جدید سبب می‌شود تا واحدهای سیاسی با سوالات، ابهامات، چالش‌ها و در نهایت تصمیمات سخت و پیچیده در حوزه مبارزه با مواد مخدر روبه رو شوند. به هر ترتیب بازار غیرقانونی مواد مخدر به مانند هر بازار دیگری براساس منطق «عرضه و تقاضا» سعی می‌کند تا با توجه به نیاز مصرف کنندگان مواد نیاز افراد را تامین کند. برخی کارشناسان معتقدند دولت می‌تواند با ورود هدفمند به چرخه عرضه مواد و هدایت آن به سمت مواد «محدود» و کم خطر، ضربه جدی به شبکه توزیع مواد صنعتی بزند. به عبارت دیگر عرضه کنترل شده مواد کم خطر ضمن به حاشیه بردن موادهایی همچون مت آمفتامین یا روان گردان‌ها، سبب ایجاد منبع درآمد پایدار برای دولت می‌شود که مقامات ذی صلاح می‌توانند از این درآمد در زمینه «پیشگیری» و «آموزش» شهروندان برای دوری از انواع مواد استفاده نمایند.

براساس آمارهای بین‌المللی شهر کراچی پس از نیویورک بیشترین میزان بیش‌مصرفی مواد را به نام خود ثبت کرده است. براساس گزارش‌های سال 2019 در خصوص میزان مصرف کانابیس،استعمال این مواد در شهر کراچی 41. 95 متریک تن در مقایسه با 77.44 متریک تن در نیویورک بوده است. این اعداد و ارقام نه تنها حاکی از افزایش مصرف کانابیس، بلکه نشان دهنده تمایل جوانان پاکستانی به مصرف انواع مواد مهمانی همچون قرص اکستازی، ال اس دی و شیشه است. در ادامه این یادداشت سعی خواهیم کرد تا نگاهی به مصرف مواد در پاکستان داشته باشیم.

نوجوانان و جوانان پاکستانی به دلیل مشکلاتی همچون بیکاری، قاچاق مواد از افغانستان، قوانین مخدری ناکارآمد و … گرفتار پدیده شوم اعتیاد شدند. مشاهده فروشندگان مواد مخدر در سراسر پاکستان به‌ویژه شهر کراچی تبدیل به واقعیتی روزانه شده است. دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل با ثبت 6.7 میلیون نفر معتاد که 4.25 میلیون نفر از ایشان مصرف منظم مواد دارند، پاکستان را در زمره بالاترین کشورهای جهان از نظر تعداد معتادان قرارداده است. دفتر مدیترانه شرقی این سازمان بین‌المللی با انجام نظرسنجی دلیل اصلی روی آوردن افراد به مواد را جویا شده بود که مسائلی همچون فرصت‌های شغلی کم و فشارهای مالی به عنوان دو دلیل بیش مصرفی مواد ذکر شدند.

گردش مالی تجارت غیر قانونی کوکائین، تریاک و حشیش در پاکستان رقمی معادل سالانه 2 میلیارد دلار است. موادی الکل، هروئین، کریستال مت، تریاک، اکستازی، کوکائین و سایر مواد مخدر به راحتی تهیه بطری آب در دسترس سایر افراد قرار دارد. براساس آمارهای منتشر شده از سوی ابتکار ملی جرائم سازمان یافته در پاکستان ارزش خیابانی کوکائین بین 8000 تا 20000 پوند در هر گرم است. قیمت کریستال و شیشه در بازار مخدری پاکستان تقریبا 1200 تا 4000 پوند در هر گرم است که اکنون در میان گروه‌های با درآمد پایین و متوسط رواج بیشتری دارد.

در مطالعه‌ای دیگر توسط سازمان بهداشت جهانی میزان کوکائین و کراک به ترتیب 19 و 15 درصد گزارش شده که نشان دهنده افزایش استعمال این مواد در میان افراد ثروتمند و طبقات بالا جامعه است. به گزارش نیروی مبارزه با مواد مخدر پاکستان، حدود 40 درصد از قاچاق مواد مخدر در افغانستان از مسیر پاکستان عبور می‌کند که عمدتا هروئین و حشیش می‌باشد. ازآنجایی که بیشتر کشت غیرقانونی تریاک در جنوب افغانستان (استان‌های هم مرز با پاکستان به ویژه در هلمند و قندهار رخ می‌دهد) قاچاق مواد مخدر در این منطقه بسیار زیاد است.

در آخر باید گفت جمهوری اسلامی پاکستان به دلیل هم مرز بودن با بزرگ‌ترین تولید کنندگان مواد مخدر جهان، همواره در معرض تهدید مخدری قرار دارد. مرز مشترک با افغانستان موجب تبدیل شدن این کشور به مسیر ترانزیت مواد و بازار مصرف مواد به ویژه در میان جوانان شده است. بی‌شک افزایش مصرف مواد در این کشور موجب به خطر افتادن امنیت اجتماعی، کاهش توان نیروی کار، افزایش جرائم کیفری و صدها آسیب مختلف در این کشور خواهد شد. دیگر نکته مهم بحث ترانزیت مواد در این کشور است. ایران به عنوان همسایه غربی پاکستان همواره یکی از مقاصد قاچاق مواد بوده است. با تشدید روند تجارت مخدری در این کشور لازم است تا دستگاه ذی صلاح در جمهوری اسلامی ایران به ویژه در بخش مرزداری سیاست‌های لازم برای مقابله با این پدیده امنیتی از مبدا پاکستان اتخاذ کنند.

با تغییر سبک زندگی جوانان، سوء استفاده گروه‌های تروریستی از جنگ داخلی در شام، سرمایه گذاری شاهزادگان سعودی در تولید و قاچاق کپتاگون، شاهد افزایش مصرف این مواد در میان کشورهای خاورمیانه عربی به‌ویژه در اردن هستیم. آمارها حاکی از آن است که این مواد محرک که از خانواده آمفتامین‌ها می‌باشد، بیشتر از سوی این جوانان مورد مصرف قرار می‌گیرد. طی سالهای اخیر جوانان کشورهای حوزه خلیج فارس، اردن و منطقه شام میل به بیش مصرفی انواع مخدر آوردند. به شکل سنتی مصرف مواد، به خصوص مواد جدید در میان کشورهای محافظه‌کار منطقه دارای حرمت بوده و جامعه دید منفی نسبت به این پدیده نوپدید دارد؛ به‌ویژه اگر مواد از سوی زنان یا کودکان صورت بگیرد. در ادامه این گزارش سعی خواهیم کرد تا نگاهی به مصرف کپتاگون در میان جوانان اردنی داشته باشیم.

طی سالهای اخیر جرائم مربوط به مواد مخدر در اردن از 2041 در سال 2005 به 20055 در سال 2020 رسیده است. براساس اعلام وزارت دادگستری اردن، هم‌اکنون جرائم مربوط به مواد مخدر جزء رایج ترین جرم‌ها در این کشور است. سرهنگ مصطفی الحیاری مدیر رسانه‌های نظامی پیش از این در اظهاراتی گفته بود که امروز دیگر اردن تنها یک مسیر ترانزیت مواد نیست بلکه خود تبدیل به بازار بزرگ مصرف مواد شده است که به شکل مستقیم سلامت جامعه اردنی را هدف قرار می‌دهد. برهمین اساس پلیس مبارزه با مواد مخدر اردن اقدام علیه قاچاق و توزیع خرد مواد مخدر را تشدید کرده است. ماه گذشته میلادی ماموران 500 کیلوگرم حشیش و دو میلیون قرص کشف و ضبط کردند. در 8 سپتامبر ماموران مبارزه با مواد مخدر فرد مشکوک را دستگیر کردند که به همراه خود 600 هزار قرص داشت.

براساس اطلاعات منتشر شده از سوی جامعه پزشکی اردن، طی سالهای اخیر جوانان این کشور میل فزاینده‌ای به مصرف موادهایی همچون کپتاگون، مت‌آمفتامین، داروهای آرام بخش و … پیدا کردند. مراجعه جوانانی که دچار توهم شده و شروع به هذیان گویی می‌کنند یکی از اتفاقات رایج در بیمارستان‌ها و مراکز درمانی اردن است. بسیاری از  کارشناسان معتقدتد که فشارهای عظیم اقتصادی و اجتماعی سبب روی آوردن جوانان اردنی به مصرف فزاینده مواد شده است. اکثر این جوانان در بازه سنی 20 الی 26 سال قرار دارند. در چنین شرایطی دولت اردن پیش از اتخاذ سیاست «مبارزه با مواد مخدر» باید با اصلاح زیرساخت‌های اقتصادی- اجتماعی، تروج معنویت در میان جوانان و جلوگیری از گسترش سبک زندگی غربی جلوی افزایش مصرف مواد مخدر؛ محرک یا روان گردان را در میان جوانان این کشور را بگیرد.

مطالعه‌ای در سال 2021 نشان می‌دهد که مصرف کپتاگون در میان دانشجویان اردنی نیز به‌شدت رواج دارد. بر همین اساس این دانشجویان برای مقابله با استرس‌های تحصیلی و دیگر مشکلات زندگی از این مواد استفاده می‌کنند. همچنین برخی دانشجویان برای بیدار ماندن در شب امتحان و افزایش ساعت مطالعه از این مواد یا قرص‌های مشابه استفاده می‌کنند. البته این مسئله تنها در میان جوانان اردن رایج نیست بلکه سایر دانشجویان کشورهای منطقه به صورت کم و بیش میل به مصرف انواع این موادها دارند. اطلاعات آماری خبر از تهدیدی مشترک علیه تمام کشورهای غرب آسیا دارد، پس لازم است تا دولت‌ها با کنار گذاشتن اختلافات سیاسی- امنیتی، مجمعی واحد برای مبارزه با مواد مخدر ایجاد کنند و با مبارزه مشترک علیه این پدیده شوم بپردازند.

مصرف مواد در نوجوانان از مصرف تفننی تا اختلالات شدید سوء مصرف متغیر است . پیامدهای حاد و بلندمدت بسته به ماده، شرایط و دفعات مصرف از کم تا شدید که تهدید کننده زندگی فرد است، متعییر می باشد. با این حال، حتی مصرف تفننی نیز می تواند نوجوانان را در معرض خطر آسیب های قابل توجهی از جمله مصرف بیش از حد، تصادف با وسایل نقلیه موتوری، رفتارهای خشونت آمیز و پیامدهای تماس جنسی (مانند بارداری ، عفونت های مقاربتی ) قرار دهد. مصرف مواد همچنین در رشد مغزی نوجوانان بسته به دوز مصرف اختلال ایجاد می کند. مصرف منظم الکل، حشیش (ماری جوانا)، نیکوتین یا سایر مواد مخدر در دوران نوجوانی با نرخ بالاتر اختلالات سلامت روان، عملکرد ضعیف تر در بزرگسالی و نرخ بالاتر اعتیاد مرتبط است.

نوجوانان به دلایل مختلفی مواد مصرف می کنند:

• برای به اشتراک گذاشتن یک تجربه اجتماعی یا عضویت در یک گروه اجتماعی
• برای رهایی از استرس
• به دنبال تجربیات جدید و ریسک کردن
• برای تسکین علائم اختلالات سلامت روان (مانند افسردگی، اضطراب)

عوامل خطر دیگر که نوجوان را به سوی مصرف مواد هدایت می کنند، عبارتند از :خودکنترلی ضعیف، عدم نظارت والدین و اختلالات روانی مختلف (به عنوان مثال، اختلال کمبود توجه/بیش فعالی ، افسردگی). همچنین نگرش های والدین و مثال‌هایی که والدین در مورد مصرف خودشان از الکل، تنباکو، داروهای تجویزی و سایر مواد ارائه می‌کنند، تأثیری قوی بر بروز اعتیاد در فرزندان دارد.

بر اساس نظرسنجی های ملی ایالات متحده، نسبت نوجوانان دبیرستانی که در طول زندگی خود پرهیز از همه مواد را گزارش می کنند، در 40 سال گذشته به طور پیوسته در حال افزایش بوده است. با این حال، در همان زمان، طیف گسترده‌ای از محصولات قوی‌تر، اعتیادآورتر و خطرناک‌تر (مثلاً مخدرهای تجویزی، محصولات حشیش با قدرت بالا، فنتانیل ، سیگارهای الکترونیکی) در دسترس قرار گرفته‌اند. این محصولات، نوجوانانی را که شروع به مصرف مواد می کنند، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به عواقب حاد و طولانی مدت قرار می دهند.

همه‌گیری کرونا تأثیر متفاوتی بر مصرف مواد نوجوانان داشته است. در طول دوره های اقامت در خانه، میزان شروع به مصرف مواد کاهش یافت، اما میزان مصرف در مصرف کنندگان مواد افزایش بالایی داشته است، زیرا برخی از نوجوانان مصرف مواد خود را به عنوان مکانیزمی برای مقابله با استرس افزایش دادند. مصرف انواع مواد، به ویژه مصرف مواد استنشاقی، خطر عفونت و همچنین خطر بیماری شدید را افزایش داده است. بنابراین، مداخلاتی که مصرف مواد را کاهش می دهد، بخش مهمی از استراتژی کاهش کووید 19 است.

 الکل

مصرف الکل در کل جهان متداول است و بیشتر نوجوانان آن را مصرف می کنند.  گزارش ها نشان می دهند که در سال 2021 تا کلاس دوازدهم، 54 درصد از نوجوانان الکل را امتحان کرده اند، و نزدیک به 26 درصد آنها را مصرف کنندگان فعلی الکل در نظر گرفته اند (که در ماه گذشته الکل مصرف کرده اند). تقریباً 90 درصد از کل الکل مصرف شده توسط نوجوانان در طول بیش مصرفی رخ می دهد و آنها را در معرض خطر تصادفات، جراحات، فعالیت جنسی ناخواسته و سایر پیامدهای پر خطر قرار می دهد. بیش مصرفی به عنوان الگویی از مصرف الکل تعریف می شود که سطح الکل خون را تا 80 میلی گرم در دسی لیتر (37/17 میلی مول در لیتر) افزایش می دهد. تعداد نوشیدنی‌هایی که باعث پرخوری می‌شوند به سن و جنس بستگی دارد و برای دختران نوجوان جوان‌تر می‌تواند به 3 نوشیدنی در عرض 2 ساعت برسد.

در ایالات متحده آمریکا جامعه و رسانه ها نوشیدن الکل را به عنوان یک مکانیسم قابل قبول، مد روز یا حتی به عنوان یک مکانیسم سالم برای مدیریت استرس، غم و اندوه یا مشکلات سلامت روان نشان می دهند. علی‌رغم این تأثیرات، والدین می‌توانند با انتقال انتظارات روشن به نوجوان خود در مورد نوشیدن، تعیین محدودیت‌ها به طور مداوم و نظارت، تفاوت دیدگاه ها را مشخص و نوجوانان خود را از مضرات مصرف الکل آگاه کنند، بدانند. برخی از نوجوانانی که الکل را امتحان می کنند، دچار اختلال مصرف الکل می شوند. عوامل خطر شناخته شده برای ایجاد یک اختلال شامل شروع نوشیدن در سنین پایین و ژنتیک است. نوجوانانی که یکی از اعضای خانواده شان مبتلا به اختلال مصرف الکل است بیشتر در معرض خطر سوء مصرف الکل قرار دارند.

سیگار

اکثر بزرگسالانی که سیگار می کشند در دوران نوجوانی شروع به کشیدن سیگار کردند. اگر نوجوانان قبل از 19 سالگی سیگار را امتحان نکنند، بعید است که در بزرگسالی سیگاری شوند. میزان مصرف تنباکوی قابل احتراق بین نوجوانان در دهه های 1990 و 2000 به طور چشمگیری کاهش یافت و همچنان رو به کاهش است. گزارش ها نشان می دهند در سال 2021، حدود 4.1٪ از دانش آموزان کلاس دوازدهم مصرف فعلی سیگار (سیگار کشیدن در 30 روز قبل) را گزارش کردند، که نسبت به 28.3٪ در سال 1991 و 5.7٪ در سال 2019 کاهش یافته است. فقط حدود 2% نوجوانان هر روز سیگار می کشند.

قوی‌ترین عوامل خطر برای سیگار کشیدن نوجوانان داشتن والدین سیگاری (تنها عامل پیش‌بینی‌کننده) یا داشتن همسالان و الگوها (مثلاً افراد مشهور) سیگاری است. سایر عوامل خطر عبارتند از

• عملکرد ضعیف مدرسه
• رفتار پرخطر (مثلاً رژیم غذایی بیش از حد، به ویژه در بین دختران، درگیری فیزیکی و رانندگی در حالت مستی، به ویژه در بین پسران، استفاده از الکل یا مواد دیگر)
• توانایی حل مسئله ضعیف
• در دسترس بودن سیگار
• عزت نفس ضعیف

به طور معمول، نوجوانان مبتلا به اختلال سوء مصرف مواد متوسط ​​یا شدید برای ارزیابی و درمان بیشتر، اغلب توسط یک متخصص بهداشت رفتاری، یا در برخی موارد، به یک برنامه تخصصی درمان اختلال مصرف مواد انیاز دارند.به طور کلی می توان از همان درمان های رفتاری برای بزرگسالان مبتلا به اختلالات مصرف مواد برای نوجوانان نیز استفاده کرد. با این حال، این درمان ها باید با سن و نیاز آنها سازگار شوند. با نوجوانان نباید مانند برنامه های مشابه بزرگسالان رفتار کرد. آنها باید از برنامه های ویژه و درمانگران متخصص خدمات دریافت کنند.

هر روز در زندگی خود انتخاب هایی می کنیم که بر سلامتی ما تأثیر می گذارد. افراد به دلایل مختلف مانند مقابله با چالش های زندگی، فرار از واقعیت، تسکین درد، یا تلاش برای تطبیق خود با محیط های جدید مواد مخدر مصرف می کنند. برخی می توانند از اثرات منفی مواد بر سلامتی و زندگی خود آگاه باشند و همچنان برای قطع مصرف تلاش کنند؛ به این دلیل که مصرف مکرر مواد مخدر می تواند منجر به تغییراتی در مغز شود که قطع مصرف در این شرایط حتی اگر بخواهند هم بسیار سخت است. هنگامی که مغز فردی در نتیجه مصرف زیاد انواع مواد دچار این تغییرات می شود در اصطلاح دقیق با مشکل اختلال مصرف مواد مواجه است و اعتیاد یک نوع شدید اختلال مصرف مواد می باشد.

همه مواد اعتیاد آور باعث می شوند مغز ماده شیمیایی دوپامین را آزاد کند. دوپامین معمولاً پس از فعالیت های لذت بخش و رضایت بخش از نظر ذهنی و روانی تولید می شود. دوپامین باعث می شود که مغز پاداش هایی که دارای اثرات لذت دارد را به خاطر بسپارد و میل به جستجوی دوباره آنها را تقویت می کند. استفاده مکرر از یک نوع ماده، باعث تولید دوپامین بیشتری می شود که نحوه واکنش بدن نسبت به مصرف مواد را در طول زمان به طور مرتب تغییر می دهد.

با استفاده مکرر، مقدار بیشتری از مواد برای ایجاد همان اثر لذت بخش مورد نیاز است. هنگامی که مواد در دسترس نباشد، فرد ممکن است علائم منفی ترک را تجربه کنند که شامل استرس، اضطراب، افسردگی و گاهی اوقات علائم فیزیکی مانند عرق کردن، استفراغ و درد است.  چرخه های مکرر مصرف و ترک مواد مخدر می تواند عملکرد مغز را مختل کند تا جایی که افراد ممکن است به سختی لذت را در زندگی روزمره خود تجربه کنند. در این مرحله، بسیاری به مصرف مواد مخدر ادامه می‌دهند تا از کمبودهایی که در نتیجه مصرف مواد ایجاد شده را جبران کنند نه اینکه به دنبال تجربه لذت بیشتری باشند بلکه تجربه همان لذت اولین مصرف نیز بسیار خوشایند خواهد بود. در این مرحله، درمان می تواند به افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد کمک کند تا با این اثرات مخرب مقابله کنند و زندگی سالم تری داشته باشند. هرچه زودتر فرد تحت درمان قرار گیرد، شانس بهبودی او بیشتر است.

ما مواد مخدر را به عنوان بیشترین یا کم ضررترین تعریف نمی کنیم. انواع مواد این پتانسیل را دارند که اثرات منفی بر سلامتی ایجاد کنند و در کوتاه مدت یا بلند مدت به وضعیت خطرناکی منجر شوند. اینکه آیا یک ماده باعث ایجاد یک مشکل جدی برای سلامتی می شود – مانند مصرف بیش از حد تهدید کننده زندگی – می تواند به میزان مصرف، نحوه مصرف آن و سایر عوامل بستگی داشته باشد.

با این حال، برخی از مواد به قدری قوی هستند که مصرف بیش از حد آنها حتی در اولین مصرف می تواند جان فرد را تهدید کند. به عنوان مثال، فنتانیل ماده افیونی مصنوعی دارد که  100 برابر قوی تر از مورفین و 50 برابر قوی تر از هروئین است. از آنجایی که فنتانیل اغلب با سایر مواد مخدر مانند هروئین، کوکائین، مت آمفتامین ترکیب می شود، ممکن است ناخودآگاه در مقادیر نامشخصی مصرف شود که در نهایت منجر به مصرف بیش از حد شود. به عنوان مثال، بیش مصرفی  مواد افیونی حدود 78 میلیارد دلار در سال برای ایالات متحده آمریکا هزینه دارد ، آماری که شامل هزینه های مراقبت های بهداشتی، بهره وری از دست رفته، برنامه های درمانی و هزینه های قانونی نیز است. تنها در سال 2017، هزینه سوء مصرف مواد افیونی و بیش مصرفی کشنده حدود 1 تریلیون دلار برآورد شد. جانت یلن، وزیر خزانه‌داری، که در آن زمان رئیس فدرال رزرو بود، در سال 2017 در مقابل مجلس سنای ایالات متحده ، اپیدمی مواد افیونی را با کاهش مشارکت نیروی کار در میان «نیروی کار فعال» مرتبط دانست. آلن کروگر، اقتصاددان دانشگاه پرینستون، نوشت که این امر می تواند عامل 20 درصد کاهش مشارکت نیروی کار میان مردان و 25 درصد میان زنان از سال 1999 تا 2015 باشد.

در واقع بحران مواد اوپیوئیدی در ایالات متحده آمریکا به یک نگرانی مهم در حوزه امنیت ملی نیز تبدیل شده است. پرا که سوال مهم این است که: این مواد اوپیوئیدی مانند هروئین و غنتانیل از کجا وارد این کشور می شوند؟ باید گفت بیشتر هروئینی که وارد ایالات متحده می شود در مزارع خشخاش در مکزیک کشت می شود و چندین کارتل بزرگ، مراکز تولید و توزیع را در شهرهای بزرگ ایالات متحده کنترل می کنند. کارتل های مکزیکی معمولاً مواد مخدر را از مرز جنوب غربی ایالات متحده در وسایل نقلیه تجاری و مسافربری و از طریق تونل های زیرزمینی قاچاق می کنند. مقادیر زیادی هروئین نیز در کشورهای آمریکای جنوبی به ویژه کلمبیا تولید می شود و از طریق هوا و دریا به ایالات متحده قاچاق می شود. اگرچه بیشتر هروئین جهان از افغانستان می آید، اما تنها بخش کوچکی از هروئین وارد شده در ایالات متحده آمریکا از افغانستان قاچاق می شود.

به طور کلی، برخی از مواد مخدر بیشتر از سایرین با اعتیاد همراه هستند. به عنوان مثال، بیش از نیمی از افرادی که به طور منظم از سیگار استفاده می کنند، معیارهای اختلال مصرف دخانیات را دارند، در حالی که از هر 11 نفری که به طور منظم ماری جوانا (حشیش) مصرف می کنند، تنها 1 نفر دارای معیارهای اختلال مصرف حشیش است. برخی از مواد می توانند تأثیر قوی تری بر مغز نسبت به سایرین داشته باشند. تحقیقات نشان داده است که متامفتامین ، به ویژه، ممکن است به سلول ها و ساختارهای درون مغز آسیب برساند که می تواند باعث مشکلات طولانی مدت در احساسات و حافظه شود. برخی از بیماری‌های جسمی یا روانی و همچنین سابقه سلامت خانوادگی، بر شانس ابتلای فرد به اعتیاد یا سایر اثرات منفی مصرف مواد بر سلامتی تأثیر می‌گذارند. سن عامل مهمی در محاسبه خطرات مصرف مواد است. از آنجایی که مغز در اواسط دهه بیست سالگی فرد رشد می کند، نوجوانان و بزرگسالان جوان در برابر اثرات منفی بسیاری از مواد آسیب پذیرتر هستند. همه اینها به این معنی است که مواد خاصی ممکن است در موقعیت های مختلف خطرات مختلفی را برای افراد مختلف ایجاد کنند.

سازمان «زکات، گمرک و مالیات» اعلام کرد که بیش از 3.7 میلیون قرص را در ستون‌های آهنی در شهر بندری دمام در خلیج‌فارس کشف کردند. براساس بیانیه مطبوعاتی انتشار یافته دو نفر به اتهام مشارکت در حمل قاچاق محموله موادمخدر دستگیر شدند. اهمیت این موضوع چیست؟ عربستان سعودی در بوحبوهه اجرای همه جانبه سیاست جنگ با مواد مخدر است که به دلیل مصرف بالای کپتاگون در میان شهروندان این کشور، شدت یافته است.براساس یک پژوهش 8% سعودی‌ها، بویژه جوانان، به مصرف آمفتامین، هروئین و سایر موادمخدر اقدام کرده‌اند. کپتاگون نوعی آمفتامین است. در سال جاری (قمری) محموله‌های متعددی از کپتاگون در عربستان سعودی کشف شده است که عبارت‌اند از؛
– در ماه آوریل، مقامات سعودی بیش از 1.5 میلیون قرص کپتاگون را در مرز اردن ضبط کردند.
– در ماه فوریه، مسئولان سعودی بیش از 2 میلیون کپتاگون را در بنادر جده و ضبا کشف کردند.
– در ژانویه مقامات بیش از 3 میلیون قرص کپتاگون در جده کشف و ضبط کرند.

به دلیل وجود نگاه‌های شدیداً امنیتی و عدم شفافیت آماری، میزان مصرف مواد مخدر (سنتی و صنعتی) در عربستان برای مخاطبان و پژوهشگران چندان امکان پذیر نیست و هیئت حاکمه این کشور نیز انتشار آمار مربوط به این حوزه را موضوعی حیثیتی می‌داند که احتمالاً جایگاه آن به عنوان یک کشور اسلامی را مخدوش می‌سازد. این درحالیست که کشف محموله‌های کپتاگون تنها موردی نیست که حاکی از افزایش انفجاری ترانزیت مواد مخدر و همچنین مصرف آن در عربستان سعودی باشد. اخیراً مقامات سعودی از کشف محموله‌‎های بزرگ آمفتامین‌ با منشاً نامشخص خبر داده‌اند. در فروردین ماه 1401 اداره کل مبارزه با موادمخدر، چند شهروند سعودی، مصری و سوری را در ارتباط با قاچاق نزدیک به 500 هزار قرص آمفتامین که در ماشین‌آلات پنهان کرده بود، دستگیر کرد. در اوایل این هفته گارد مرزی سعودی گفت که تلاش‌ها برای قاچاق آمفتامین، حشیش و گیاه جویدنی «خات » را در مرزهای شمالی و جنوبی خنثی کرده است. به نظر می‌رسد با توجه به احتمال کاهش میزان تولید تریاک و دیگر مواد اوپیوئیدی در افغانستان، سیاست‌گذاران کشورمان نیز باید به صورت مداوم روند تحولات مخدری کشورهای همسایه را رصد کرده و احتمال نزدیک شدن این روندها به مرزهای ایران را نیز تحلیل کنند.

بازنشر این مطلب با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.

چندین قرن است که مصرف غیردارویی و مبادلات غیرقانونی یا قاچاق انواع مواد در سرزمین روسیه رواج دارد. سابقه این معضل حتی به پیش از ورود مسیحیت به روسیه بازمی‌گردد. چنین موادی از انواع مختلف رُستنی‌ها اعم از علف‌ها، قارچ‌ها و میوه‌های بوته‌ای آماده می‌شد. با ظهور مسیحیت در روسیه، حل‌وفصل و ساماندهی این مشکل توسط مقامات کلیسا انجام می‌گرفت. در منشور شاهزاده «ولادیمیر مونوماخ » (قرن 11-12) در ارتباط با افرادی که قوانین مربوط به استفاده از مواد روان‌گردان را نقض می‌کردند، مجازات شدید تا حتی محرومیت از زندگی یا مرگ در نظر گرفته شده بود. اندکی بعد، کنترل قاچاق مواد مخدر به فرماندهان نظامی محول شد. در دوران سلطنت پتر کبیر، اقدامات مربوط به مبادلات مواد روان‌گردان بدون مجوز مقامات به عنوان یک «جرم سیاسی» تلقی می‌شد. با افزایش تعامل ناحیه ترکستان با بخش اروپایی روسیه از جمله مسکو و سن‌پترزبورگ مصرف مواد مخدر وضعیت جدی‌تری به خود گرفت. در زمان جنگ جهانی اول در شهرهای بزرگ روسیه مصرف مواد مخدر و کوکائین رو به گسترش نهاد که همین امر دولت را ناگزیر کرد تا برای نخستین بار در تاریخ روسیه در 7 ژوئیه 1915 قانون مبارزه با مواد مخدر را تصویب کند. از 1916 نیز در شهرهای بزرگ با حمایت دولت کلینیک‌هایی برای درمان معتادان دایر گردید. پس از سال 1917، بر اساس یک سند رسمی، ارگان‌های انتظامی آن زمان موظف به حل و فصل معضل قاچاق مواد مخدر شدند. اما با آغاز دهه 90 اعتیاد به مواد مخدر در روسیه رو به افزایش نهاد به طوری که اگر در سال 1985 تنها 4 منطقه در کشور بود که طبق برآوردهای کارشناسی بیش از 10 هزار مصرف‌کننده مواد مخدر در آنها وجود داشتند، در سال 1999 تعداد این مناطق به بیش از 30 منطقه رسیده بود. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اواسط دهه 1980، زمانی که «قانون خشک» یا «ممنوعیت الکل» از سوی گورباچف صادر شد، ناگزیر برخی قرص‌ها که از مواد شیمیایی تهیه می‌شدند، جایگزین وُدکای رایج (مشروب) فدراسیون روسیه شد.

علاوه بر این، فروپاشی شوروی موجب ظهور بسیاری از آزادی‌ها، از جمله افزایش اعتیاد به مواد مخدر در روسیه شده است. به طوری که در اواخر دهه هشتاد، جامعه مجرمانه‌ای از فروشندگان مواد مخدر تشکیل شد. قاچاق مواد مخدر در آن ایام، حدود 500 تن در سال بود. هزینه مواد مخدر کاهش و تعداد معتادان افزایش یافت. این وضعیت تا حدی پیش رفت که دیگر در سال‌های 1996 تا 1997 مصرف مواد مخدر در جامعه روسیه «مد» شده بود، این مواد در همه جا، در بازارها، مترو، مدارس و دانشگاه‌ها قابل خریداری بود. طی سال‌های پساشوروی اعتیاد به مواد مخدر روند صعودی داشت و تعداد جرائم مربوط به قاچاق مواد مخدر و مصرف مواد نیز در این کشور افزایش یافت.

در نتیجه، بحران‌های درهم‌تنیده اقتصادی، سیاسی و اجتماعی روسیه در دهه 1990 بعد از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با اشکال جدیدی از آزادی و گشایش‌های بین مرزی در حوزه تجارت و رفت و آمد به انفجاری در زمینه قاچاق و شیوع موادمخدر منجر شد که تنها در فاصله 18 سال بعد از فروپاشی، تعداد مصرف کنندگان موادمخدر در این کشور تقریبا 18 برابر شد.  این وضعیت در کنار بحران‌های سلامتی با مشکلات دموگرافیک ترکیب و باعث موجی از گسترش هپاتیت، سل مقاوم در برابر دارو و ایدز شد. نرخ سرایت ایدز در فاصله شش ماه تا یک‌سال تقریبا از 1995 تا 2001 دو برابر شد.  به موازات با ثبات شدن کشور در اواخر دهه 1990، مسئله موادمخدر ابعاد گسترده و پیچیده‌ای پیدا کرد. در اوایل 2014 برآورد می‌شد، نزدیک به 1.3 میلیون نفر مبتلا به اچ.آی.وی. هستند که تعداد زیادی از آنها از طریق سرنگ آلوده مبتلا شده‌اند.

اکنون، ارائه آماری دقیق از میزان مصرف مواد و نوع مواد مصرفی در روسیه به دلیل وجود اخبار ضد و نقیض و تناقضات آماری از سوی کشور روسیه و مجامع بین‌المللی کاری سخت است، اما تحلیل آمارهای موجود نشان از حاد بودن وضعیت اعتیاد در این کشور دارد. بر اساس داده‌های سازمان ملل متحد، بازار مواد در روسیه 20 درصد از بازار جهانی مواد را شامل می‌شود. طبق آخرین آمار مربوط به سال 2014 تقریبا 6 درصد از کل جمعیت روسیه، در حدود 8.5 میلیون نفر به طور منظم و یا نامنظم از انواع مواد استفاده می‌کنند که از آنها 1.5 میلیون نفر به مصرف هروئین وابسته هستند و بر اساس گزارش سرویس فدرال کنترل مواد مخدر، روسیه مصرف‌کننده شماره یک هروئین افغانستان است که از طریق کشورهای آسیای مرکزی به این کشور راه پیدا می‌کند. از هر 12 نفر در روسیه، یک نفر تجربه استعمال مواد مخدر را دارد و از هر 30 نفر یک نفر مصرف‌کننده دائمی انواع مواد است. سالانه در روسیه بیش از 70 هزار مصرف‌کننده‌ی مواد جان خود را از دست می‌دهند. علاوه بر این، هر ساله در روسیه اعتیاد بیش از 20 هزار نفر به مواد، برای اولین بار تشخیص داده می‌شود.

از بین انواع مواد موجود، مصرف هروئین در روسیه بسیار قابل توجه است. طبق داده‌های رسمی دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد، روسیه در سال 2009 از نظر میزان مصرف هروئین در جایگاه نخست قرار داشت. با این حال، در سال‌های 2010 تا 2014 مواد پرمصرف در روسیه به ترتیب عبارت بودند از: 1- ماری جوانا، 2- هروئین، 3- دزومورفین، 4- حشیش، 5- آمفتامین، 6- کدئین، 7- مورفین، 8- اسپایس‌ها (مواد روانگردان جدید و به طور بالقوه خطرناک)؛ مابقی مواد نیز در مجموع 3.7 درصد مصرف معتادان روسیه را تشکیل می‌دهد.

مصرف مواد همراه با پیامدهای ناخوشایند آن از مهمترین دغدغه‌های فکری و یکی از مهمترین آسیب‌های اجتماعی است که امروز کشور ما هم بسیار با آن روبرو است. ارتباط مصرف مواد  و رفتارهای اعتیادآور با سایر انحرافات از یکسو و پیوند عمیق آن با مشکلاتی مانند انواع اختلالات روانی، فرار از منزل، پرخاشگری و خشونت در رفتارهای اجتماعی، دزدی، افت تحصیلی، خودکشی و فحشا نشان از اهمیت توجه ویژه به این حوزه دارد.

در شناسایی عوامل خطر و محافظتی مصرف مواد، به ویژه در مورد رفتار فرد سه سازه مهم است، این سه عبارتند از: نگرشها، هنجارها و خوداثربخشی(خودبسندگی)؛ در این میان خوداثربخشی از اهمیت بالایی برخوردار است. خوداثربخشی به معنای کنترل رفتاری ادراک شده است که میزان دشواری یا آسودگی اجرای یک رفتار را در نتیجه تجربه فرد نمایان می‌کند. بر اساس این نظریه، خوداثربخشی نقش بسیار مهمی در رفتار فرد به گونه‌ای که حتی اگر فرد نگرش‌های مثبتی در مورد یک رفتار داشته باشد  و انتظار تایید آن را نیز از دیگران داشته باشد، در صورتی که احساس کند اجرای آن رفتار فراتر از توانایی و کنترل اوست، آن عمل را انجام نمی‌دهد.

در ارتباط با مصرف مواد تفکیک دو نوع اثربخشی ضروری است؛ یکی از آنها که به آن خوداثربخشی مصرف می‌گویند به معنای عقاید  و باورهای توجوان درباره توانایی خود در به دست آوردن و مصرف مواد مخدر است. بر اساس این دیدگاه برخی از نوجوانان به دلیل آنکه می‌دانند در چه محلی و چگونه مواد را به دست آورند و مصرف کنند، روی به مصرف انواع مواد می‌آورند. نوع دوم، خوداثربخشی امتناع است و بیانگر باور نوجوان به داشتن توانایی مقاومت در برابر فشار اجتماعی برای مصرف مواد مخدر است.

بنابراین اگر نوجوانی قصد مصرف مواد نداشته باشد ممکن است به دلیل فقدان مهارت‌لازم در امتناع از فشار همسالان به مصرف مواد روی آورد. به عنوان مثال مطالعات اخیر نشان داده میران مصرف حشیش با ناتوانی نوجوانان در مقابله با فشارهای اجتماعی برای مصرف الکل، سیگار و سایر موارد رابطه وجود دارد.

تحقیقات متعددی نشان می‌دهند، الگوی نگرشی و ذهنی افراد در خصوص اعتیاد تاکید بر افزایش شدت این آسیب در جامعه است. نگرش گروه‌های خاص مانند دانشجویان به اعتیاد نیز تایید‌کننده‌ی همین ذهنیت عام است. به گونه‌ای که دانشجویان همراه در طرح‌ها و پیمایش‌های کشوری ابراز نگرانی از شیوع مصرف مواد داشته‌اند. بر اساس تحقیقات مصرف انواع مواد میان دانشجویان در زمان امتحانات به مراتب افزایش می‌یابد و بخش زیادی از دانشجویان حشیش  و گل را اعتیادآور ندانسته و بابت مصرف آن برای خود و دوستانشان نگرانی ندارند.

در مجموع به نظر می‌رسد، ذهنیت عمومی مردم و گروه‎هایی مانند دانشجویان نسبت به اعتیاد همانند آسیبی اجتماعی است؛ آسیب اجتماعی و مسئله اجتماعی در این معنا عبارت است از درگیری تعداد قابل توجهی بدان موضوع و بحران قلمداد شدن موضوعی در ذهنیت عامه مردم؛ اگرچه وجود درصدی از جرایم و آسیب‌ها همواره در جامعه طبیعی است اما هنگامی که نرخ یک ناهنجاری و انحراف به میزان وسیعی گسترش یابد حاکی از وضعیت ویژه‌ای است. اعتیاد میان دانشجویان می‌تواند نتیجه تجربه آسیب‌هایی باشد که موجب احساس منفی و هیجان دردآور شده و در نهایت در رفتار فرد خود را بروز می‌دهد. این ضربه‌ها انواع مختلفی مانند، تجربه خشونت و سوءرفتارهایی در زندگی به صورت آسیب‌های روانی،از دست دادن افراد مهم زندگی به دلیل مرگ، طلاق والدین  و تجربه طرد شدن را پوشش می‌دهند که زمینه‌ساز اعتیاد میان دانشجویان است.

بهبود سلامت حوزه روان برای دانشجویان می‌تواند انگیزه قوی در پیشگیری از مصرف مواد و درمان آن شود؛ دانشجویان ممکن است برای رفع نیازهای هیجانی خود مانند کنجکاوی مواد را تجربه کنند یا ممکن است برای تسکین فشار و استرس و فرار از واقعیت زندگی و رسیدن به آرامش به مصرف روی آورند که آموزش مهارت‌های حل مسئله و افزایش توان تاب‌آوری کمک بزرگی در پیشگیری از اعتیاد دارد.

آمارها نشان از آن دارد که میزان مصرف انواع مواد طی دهه‌های اخیر به ویژ میان نوجوانان و جوانان افزایش چشمگیری در سطح جهان داشته است. نتایج مصالعات متعددی که در آمریکا انجام شده حکایت از آن دارد که ۳۱ درصد افراد علایم تشخیصی سوء مصرف مواد و ۶ درصد وابستگی به الکل را طی ۱۲ ماه گذشته تجربه کرده‌اند. همچنین نشان داده شده که مصرف الکل میان دانشجویان، بیشتر از سایر همسالان غیر دانشجوی خود و در مردان بیشتر از زنان شیوع دارد. در یک پژوهش داخلی برای نخستین بار نشان داده شد، وسعت مصرف سرخود داروهای اعتیادآور بسیار بالا بوده است. در واقع مصرف سرخود و بدون نسخه داروهایی مانند بنزودیازپین‌ها، باربیتورات‌ها، دیفنوکسیلاک، کدئین، مورفین و پتیدین عمدتاً با هدف خوددرمانی، لذت و رفع علایم محرومیت بسیار بالا است (حدود ۰۰۰/۸۰۶/۴ نفر در یک ماه). از میان آنها ۰۰۰/۱۲۱/۱ نفر همزمان مواد مخدر نیز مصرف می‌کردند. در میان این دسته از داروها، مصرف بودن نسخه کدئین از مصرف با نسخه آن بالاتر بود. مصرف بالای کدئین ابعاد نگران کننده‌ای داشت و بنزودیازپین ها در رتبه بعدی بودند. [۱]

[۱] رحیمی موقر و ایزدیان، مطالعه مروری وضعیت مصرف مواد در دانشجویان کشور، نشریه پایش، بهار ۱۳۸۵، دوره ، ۵ شماره ۲٫