Tag: سازمان بهداشت جهانی

شاید بزرگ‌ترین چالش مخدری دولت‌های جهان در قرن بیست‌ویکم، مسئله «قانونی سازی کانابیس» توسط سازمان‌های بین‌المللی و کارتل‌های بزرگ تجاری باشد. در جریان شصت و سومین کمیسیون مواد مخدر سازمان ملل متحد با رای 27 کشور حاضر در جلسه، کانابیس و مشتقات آن از پیوست چهارم جدول مخدرهای «خطرناک»کنوانسیون 1961 سازمان ملل خارج و به جدول مواد «کم خطر» اضافه شد. هم‌اکنون قریب به 200 میلیون نفر در سراسر جهان مصرف‌کننده این مواد هستند. قرار دادن این ماده در لیست «مواد کم‌خطر» سبب آن شده است تا کشورهای بیشتری همچون آلمان، ژاپن، تایلند، مراکش و … در صف «عادی سازی» و «قانونی کردن» تولید، توزیع و مصرف کانابیس قرار بگیرند. دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل در گزارش سالانه خود در سال 2019- 2020 نسبت به افزایش تعداد مصرف‌کنندگان، افزایش خلوص THC موجود در کانابیس و در نهایت سیر صعودی عوارض ناشی از مصرف کانابیس به‌ویژه در  میان نسل جوان و دختران هشدار دهد. با وجود انتشار چنین گزارشی اما به نظر می‌رسد اراده نهادهای بین‌المللی و دولت‌های حوزه یوروآتلانتیک بر تداوم روند قانونی‌سازی کانابیس تاکید دارد.

مهم‌ترین عامل در روند «عادی سازی» کانابیس و قبح‌زدایی از این ماده مخدر توسط سازمان بهداشت جهانی صورت گرفته است. این نهاد بین‌المللی در گزارش‌های مختلف خود بر این موضوع تاکید کرده که مصرف کانابیس برخلاف سایر مواد دارای عوارض کم‌تری بوده و از «اعتیادآوری» بسیار پایین‌تری برخوردار است. این در حالی است که آزمایش‌های مستقل در نقاط مختلف جهان نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد. به عنوان مثال نتایج دو تحقیق همزمان نشان می‌داد که میزان مصرف کانابیس رابطه مستقیمی با میل به خودکشی یا بیماری‌های روانی دارد. به عبارت دیگر نمی‌توان به راحتی ادعا کرد که کانابیس دارای حداقل عوارض است درحالی که برخی آزمایش‌های علمی نتایجی کاملا متفاوت را نشان می‌دهد.

طبق گزارش جهانی مواد در سال 2021، محصولات فرآوری شده از کانابیس تقریباً در ایالات متحده آمریکا چهار برابر شده و در دو دهه گذشته نیز در اروپا به دو برابر رسیده است. درصد THC، اصلی‌ترین عامل روان‌گردان موجود در کانابیس، از حدود 4 درصد به 16  درصد از سال 1995 تا 2019  در ایالات متحده آمریکا و در اروپا از حدود 6  درصد تا 11  درصد در فاصله سال‌های2002  تا 2019  رسیده است.

THC موجود در کانابیس مسئول ایجاد اختلالات مربوط به بهداشت روانی در مصرف کنندگان طولانی مدت این ماده است؛ با این حال درصد نوجوانانی که مصرف این ماده را برای سلامتی مضر می‌دانند در همین بازه زمانی 40  درصد کاهش داشته است. این اطلاعات حاصل نتایج نظرسنجی‌هایی است که از دانش‌آموزان و جوانان در ایالات متحده آمریکا و اروپا به دست آمده ؛ همچنین شواهد محدود از دیگر مناطق جهان نیز نشان دهنده همین الگوی مشابه مصرف است.

این عدم تناسب میان برداشت موجود از کانابیس‌های قدرتمندتر و مخاطرات واقعی آنها، می تواند به تأثیرات منفی مواد میان نسل های جوان‌تر بیافزاید. شواهد علمی نشان دهنده آسیب بالای مصرف دائمی کانابیس بر سلامت جسمی و روانی به ویژه میان جوانان است. شواهد حاصل از نظرسنجی‌ها حاکی از از وجود ارتباط میان آگاهی پایین از خطر مصرف کانابیس و میزان بالاتر مصرف آن است. این امر نه تنها در اروپا و ایالات متحده آمریکا بلکه در سایر نقاط جهان نیز وجود دارد.

طی سال‌های اخیر میزان مصرف ماری‌جوانا یا کانابیس در ایران نیز رشد چشم‌گیری پیدا کرده و اکنون در رقابتی نزدیک با تریاک و مت‌آمفتامین در حال جولان در میان جامعه مصرف ایرانی است. این مواد معمولا در مهمانی‌های مختلط، جمع‌های دوستانه، محیط دانشگاه و … مورد استعمال قرار می‌گیرد. سونامی ماری‌جوانا در این خبر از جولان این ماده جدید مخدری در میان نسل جدید به‌ویژه جوانان می‌دهد. کارشناسان معتقدند که افزایش میل به مصرف ماری‌جوانا علاوه بر تاثیرگذاری منفی بر آینده تحصیلی، شغلی و خانوادگی نسل جدید، می‌تواند سبب روی آوردن آنها به استعمال سایر موادهای پرخطر همچون مت‌آمفتامین‌ها و داروهای روان گردان شود. همچنین مصرف این مواد می‌تواند تاثیر جدی بر روی روان افراد برای میل به رفتارهای «پر خطر» یا تجربه‌های مرگبار بگذارد.

جمهوری اسلامی ایران همچنان با نگاه بدبینانه و در عین حال محافظه‌کارانه مخالف روند قانونی‌سازی و عادس‌سازی تولید و مصرف کانابیس و مشتقات آن است. کاظم غریب‌آبادی، سفیر ایران و نماینده دائمی ایران در سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین هم، در مخالفت با خروج شاهدانه و مشتقات آن از فهرست مخدرهای خطرناک کنوانسیون 1961 گفت: «شاهدانه و مشتقات آن بیشترین تعداد معتاد را در سراسر جهان دارد و تصمیم برای حذف این مواد از پیوست 4 کنوانسیون 1964 می‌تواند حامل این پیام اشتباه باشد که شاهدانه و مشتقات آن برای سلامتی انسان خطرناک نیستند.» وی در ادامه افزود:« من از دفتر مبارزه با جرم و مواد مخدر سازمان ملل UNODC، هیات کنترل بین‌المللی مبارزه با مواد مخدر INCB و سازمان بهداشت جهانی WHO می‌خواهم تا به‌طور مداوم بر پیامدهای حذف این مواد از پیوست 4 نظارت داشته و گزارشی از تأثیرات و عواقب اجرای آن در کشورهای عضو ارائه دهند. جمهوری اسلامی ایران هم مطابق با قوانین داخلی خود و ماده 39 کنوانسیون 1961، اقدامات ملی و سختگیرانه کنترل و مقابله با استفاده غیرقانونی شاهدانه و مشتقات آن را با هدف محافظت از سلامت مردم ادامه خواهد داد.»

توصیه نگارنده این مقاله به سیاست‌گذاران و مقامات اجرایی کشور آن است که تا در سطح «قانون گذاری»، «مقابله مستقیم» و «آگاهی‌بخشی رسانه‌ای» با پدیده قانونی‌سازی کانابیس برخورد کنند. البته این موضوع به معنای توقف تحقیقات علمی در خصوص ماهیت حقیقی و عوارض ناشی از استعمال این ماده مخدر نیست. حتی در برخی مواد در صورت تایید جامعه علمی از ماده شاهدانه و مشتقات آن می‌توان برای بهبود وضعیت برخی بیماران روحی- روانی یا در ترکیب برخی داروها (مانند گیاه خشخاش) مورد استفاده قرار بگیرد. روند تحقیقات علمی و نتایج آن باید به صورت مستمر به نهادهای تقنینی گزارش داده شود تا براساس یافته‌های جدید قوانین و محدودیت‌های جدیدی نسبت به تولید، توزیع و مصرف کانابیس افزوده یا کاسته شود. نتایج به دست آمده در آزمایشگاه‌ها می‌تواند توسط افراد متخصص و کارشناسان در قالب برنامه‌های علمی در محیط رسانه‌ملی، دانشگاه‌ها، موسسات تحقیقاتی و … مطرح گردد.

31 ماه مه (مصادف با 10 خرداد در تقویم شمسی) از سوی سازمان بهداشت جهانی به عنوان روز جهانی «بدون دخانیات» برگزیده شده و هر ساله در این روز کنفرانس‌ها، کارزارهای رسانه‌ای و اقدامات متنوعی برای آشنا ساختن مردم سراسر جهان با خطرات مصرف دخانیات برگزار و انجام می‌شود. امسال موسسه کادراس به عنوان تنها موسسه پژوهشی غیر دولتی فعال در زمینه مطالعات بین المللی مواد مخدر در ایران، به منظور بزرگداشت این روز، اقدام به برنامه ریزی جهت انتشار ویژه‌نامه‌ای با محوریت اقدامات، اهداف و چشم‌اندازهای جهانی در حوزه مقابله با مصرف تنباکو در دستور کار خود قرار داده است.

اگرچه با پیچیده شدن فرایندهای مقابله با مواد مخدر در جهان و افزایش مخاطرات مصرف انواع مواد مخدر، به خصوص دسته مواد سخت (مانند مت‌آمفتامین) توجه و تمرکز افکار عمومی جهان و نیز عمده ظرفیت دولت‌ها و سازمان‌های بین المللی از مصرف مواد دخانی (تنباکو) دور شده، اما واقعیت‌های موجود حاکی از آن است که مقابله با مصرف تنباکو نباید میان سایر اهداف این حوزه گم شود. سالانه حدود 7 میلیون نفر از جمعیت جهان به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر اثر مصرف سیگار جان می‌سپارند. از این تعداد حدود 5 میلیون و 800 هزار نفر افرادی هستند که خود به صورت مداوم تنباکو مصرف می‌کنند و حدود 1 میلیون 200 هزار نفر نیز افرادی هستند که در معرض دود سیگار دچار آسیب‌های سلامتی می‌شوند.

برای دانلود و مطالعه ویژه نامه اینجا را کلیک کنید…

معاون پژوهشی موسسه کادراس با بیان اینکه سالانه حدود ۷ میلیون نفر از جمعیت جهان به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر اثر مصرف سیگار جان خود را از دست می‌دهند، گفت: مصرف سیگار در سطح جهان تاکنون باعث انتشار ۸۴ میلیون تن گاز دی اکسید کربن در هوا شده و در گرمایش زمین تأثیر بسزایی داشته و دارد.

سازمان بهداشت جهانی هدف از آموزش مهارت‌های زندگی را افزایش توانایی‌های روانی-اجتماعی و در نهایت پیشگیری از ایجاد رفتارهای آسیب زننده به بهداشت جسمانی و روانی و ارتقای سطح سلامت افراد معرفی می‌کند. به عبارت دیگر، هدف از آموزش‌ مهارت‌های زندگی، کمک به رشد مهارت‌های روانی- اجتماعی است که برای کنار آمدن با موقعیت‌ها و چالش‌های زندگی روزمره لازم است. از مهمترین اهداف این برنامه‌ها می‌توان به موارد ذیل اشاره کرد:

• ارتقای بهداشت روانی و پیشگیری اولیه از آسیب‌های اجتماعی از جمله اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر که از طریق آموزش دامنه وسیعی از مهارت‌های شخصی و اجتماعی تامین می‌شود.
• توانمند کردن افراد از طریق افزایش و ارتقای دانش، تغییر نگرش و رفتار و شناخت بهتر از خود، دیگران و محیط حاصل می‌گردد.
• رشد استعداد انطباق و سازگاری با شرایط متغییر زندگی که از طریق آموزش و تمرین مهارت‌های اساسی فردی و بین فردی انجام می‎شود.

اهداف جهانی برنامه آموزش مهارت زندگی آن است که هر فرد پس از فراگیری مهارت‌های لازم در نهایت به توانایی‌ها و قابلیت‌های مهم زیر دست یابد:

• احساس مسئولیت در برابر خود و دیگران، در برابر تصمیم‌ها، انتخاب‌ها و تعهدهای خود در برابر منابع طبیعی و منابع انسانی محیط اطراف خود؛
• احترام به خود و دیگران بر اساس شناخت خود و دیگران، درک دیگران و ایجاد حس اعتماد در آنان نسبت به خود، احترام گذاشتن به تفاوت‌های فردی؛
• برقراری روابط مناسب با دیگران، حفظ دوستی‌های مثبت و توانایی رها شدن از شکست‌ها و ناکامی‌ها و توانایی حل مسالمت‌آ آمیز مناقشات و اختلاف‌ها بدون عقب‌شینی؛
• توانایی اندیشیدن همراه با استدلال، تفکر انتقادی، ارزشیابی انتخاب‌ها و تصمیم‌گیری صحیح و منطقی و مثبت.

اجزای مهارت‌های زندگی شامل، مهارت‌های مدیریت خود و مهارت‌های اجتماعی است. مهارت‌های خود مدیریت انفرادی شامل، قدرت تصمیم‌گیری و حل مسئله، آگاهی از تاثیرهای اجتماعی و مقاومت در برابر آنها، مقابله با اضطراب، افسردگی، خشم و ناکامی، مشخص نمودن هدف، خود رهبری و تقویت خویشتن می‌باشد. به نظر می‌رسد آموزش مهارت‌های زندگی تاثیر مثبت در پیشگیری از گرایش به مصرف انواع مواد به ویژه میان جوانان و نوجوانان داشته باشد. به نحوی که با افزایش دانش درباره مضرات مواد و کسب مهارت‌های مناسب، مقابله با مواد به امری ضروری در زندگی تبدیل می‌شود. آموزش مهارت‌های زندگی برای مقابله در برابر مشکلات زندگی، به ویژه کاهش مصرف مواد که از برنامه‌های پیشگیری اولیه از اعتیاد است، لازم و ضروری است. کسانی که رضایت را به دست نمی‌آورند و کیفیت زندگی خود را نامطلوب می‌دانند، مطمئناً از روابط اجتماعی و دوستانه خود با دیگران در بیشتر محیط‌های کاری ناراضی و زمینه را برای مصرف مواد مساعد می‌کنند.

بنابراین آموزش مهارت‌های زندگی، توانایی لازم برای کسب مهارت بالا را از طریق فنونی مانند، خودآگاهی، مثبت‌اندیشی، ابراز وجود، رشد و افزایش اعتماد به نفس و عزت به نفس، مهار و پایش خشم، حل مسئله و تصمیم‌گیری، مدیریت تنش، ایجاد محیطی مثبت و انعطاف‌پذیری در اختیار افراد قرار داده است. توانایی در کسب مهارت‌های زندگی در برابر مشکلات و رضایت مندی از زندگی به فرد کمک می‌کند تا از عهده مشکلات به خوبی برآید. به این معنا که، در بستری سالم  و مثبت، بسیاری از مشکلات کوچک به خودی خود برطرف می‌شود و به تعارض‌ها نیز به عنوان یک مسئله نگاه می‌شود که افراد می‌توانند این مشکلات  و ناراحتی‌ها را با کم کردن توقعات خود برطرف نمایند. تاثیر مستقیم مولفه‌های مهارت زندگی در پایش شرایط ناخوشایند زندگی و بحران‌زا باعث ارائه راهکارهای موثر در هنگام وقوع مشکل و در نتیجه بهبود عملکرد خانواده می‌شود.

بر اساس برآوردها مصرف تزریقی مواد مخدر تقریباً 10 درصد از عفونت‌های اچ آی وی در سراسر جهان و 30 درصد از کل موارد اچ آی وی در خارج از آفریقا را تشکیل می‌دهد^[1] در حالی که در کشورهای واقع در شرق منطقه اروپایی (تقسیم‌بندی سازمان بهداشت جهانی) بیش از 80 درصد کل عفونت‌های اچ آی وی میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر رخ می‌دهد.^[2] برآورد می‌شود، احتمال آن که این افراد با اچ آی وی زندگی کنند 22 برابر همین احتمال برای کل جمعیت باشد.

بر اساس برآورد مشترک دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و  بانک جهانی در سال 2018 شیوع جهانی اچ آی وی میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر 12.6 درصد بوده است که معادل 1.4 میلیون تزریق‌کننده مواد مخدر است که با اچ آی وی زندگی می‌کنند. این برآورد براساس میزان شیوع اچ آی وی میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر است که توسط 121 کشور گزارش شده است و 96 درصد از تعداد برآورد شده جهانی این افراد را پوشش می‌دهد. تزریق‌کنندگان مواد مخدر یک جمعیت کلیدی متاثر از هپاتیت سی هستند. برآوردهای جهانی نشان می‌دهد که در سال 2017، 71 میلیون نفر در سراسر جهان به طور مزمن به هپاتیت سی آلوده شدند و 23 درصد از عفونت‌های جدید هپاتیت سی و یک سوم مرگ و میر‌های مرتبط با این بیماری را نیز می‌توان به تزریق مواد مخدر نسبت داد.^[3] عوارض و مرگ و میر ناشی از هپاتیت سی همچنان در حال افزایش است و عمدتاً نتیجه سیروز، کارسینوم سلول‌های کبدی و مرگ در موارد درمان‌نشده هپاتیت سی است.^[4]

همچنین، بر اساس برآورد مشترک جهانی دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و بانک جهانی، شیوع هپاتیت بی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر 8.3 درصد است. به بیان دیگر، برآورد می‌شود که 940،000 تزریق‌کننده مواد مخدر در حال زندگی با عفونت فعال هپاتیت بی باشند. این برآورد بر اساس داده‌های 93 کشور است که 71 درصد از کل تزریق‌کنندگان 15 تا 64 ساله مواد مخدر را در سراسر جهان پوشش می‌دهند. پوشش کامل داده‌ها در اروپای شرقی، آسیای جنوبی و آسیای جنوب غربی به دست آمد، در حالی که در آفریقای جنوبی، خاور نزدیک و خاورمیانه، آسیای شرقی و جنوب شرقی، غرب و مرکز آفریقا، آمریکای جنوبی، کارائیب و آمریکای مرکزی، داده‌ها در مورد هپاتیت بی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر محدودتر بود.

یک بررسی سیستماتیک که در سال 2017 در زمینه پوشش مداخلات برای پیشگیری و مدیریت اچ آی وی و هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر انجام شد نشان داد که برنامه‌های تامین سوزن و سرنگ فقط در 52 درصد از کشورهایی که تزریق مواد مخدر در آنها گزارش شده بود در دسترس قرار دارد، در حالی که در دسترس بودن درمان جایگزین با اپیوئید در 48 درصد کشورهای جهان تأیید شده است. علاوه بر این، ارائه برنامه‌های آزمایش اچ آی وی برای تزریق‌کنندگان مواد مخدر تنها در 34 کشور شناسایی شده‌ است.^[5] خدمات آزمایش اچ آی وی علاوه بر فراهم کردن فرصتی برای ارائه پیام‌های پیشگیری و مرتبط کردن بیماران با خدمات مراقبت‌های بهداشتی درمانی و پشتیبانی، نقطه ورودی حیاتی به درمان ضد رتروویروسی[6] و بنابراین مولفه اساسی برنامه‌های پیشگیری از اچ آی وی به حساب می‌آیند. داده‌های جهانی در مورد پوشش درمان ضد رتروویروسی کمیاب است. دسترسی به درمان ضد رترو ویروسی تنوع قابل توجهی دارد اما گزارش می‌شود که این پوشش به طور ثابت کم است و فقط 8 درصد از افراد نیازمند در منطقه اروپایی سازمان بهداشت جهانی درمان ضد رترو ویروسی مؤثر را دریافت می‌کنند و تزریق‌کنندگان مواد مخدر تنها 20 درصد از افراد تحت این درمان را تشکیل می‌دهند.

پی‌نوشت‌ها

^[1] WHO, HIV/AIDS, “People who inject drugs”. Available at www.who.int/hiv/topics/idu/en/.

^[2] WHO, Regional Office for Europe, “People who inject drugs (PWID)”.

^[3] WHO, Access to hepatitis C testing and treatment for people who inject drugs and people in prisons: a global perspective – policy brief (WHO/CDS/HIV/19.6).

^[4] Jeffrey D. Stanaway and others, “The global burden of viral hepatitis from 1990 to 2013: findings from the Global Burden of Disease Study 2013”, Lancet, vol. 388, No. 10049 (September 2016), pp. 1081-1088.

^[5] Sarah Larney and others, “Global, regional, and country-level coverage of interventions to prevent and manage HIV and hepatitis C among people who inject drugs: a systematic review”, Lancet Global Health, vol. 5, No. 12 (December 2017), pp. 1208-1220.

[6] ویروس پسگرد یا رتروویروس یک ویروس آران‌ای است که خود را با استفاده از آنزیم وارونویس در سلول میزبان بازتولید می‌کند تا دی‌ان‌ای خود را از روی ژنوم آران‌ای بسازد. دی‌ان‌ای ساخته شده در ژنوم سلول میزبان یکپارچه می‌شود. از این به بعد ویروس بعنوان بخشی از دی‌ان‌ای میزبان نسخه‌برداری می‌شود.^[۲] از مهم‌ترین رتروویروس‌ها می‌توان به ویروس اچ‌آی‌وی اشاره کرد که باعث ایدز می‌شود.

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

در سال 2018 دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و  بانک جهانی به طور مشترک شیوع هپاتیت سی را در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر در سراسر جهان را 48.5 درصد یا 5.5 میلیون نفر (دامنه: 4 میلیون تا 7.8 میلیون نفر) جمعیت 15 تا 64 ساله برآورد کردند. مبنای این گزارش برآورد 108 کشور جهان بوده است که 94 درصد از برآورد تعداد جهانی تزریق‌کنندگان مواد مخدر را پوشش می‌دهند. داده‌های مربوط به شیوع هپاتیت سی برای تمام تزریق‌کنندگان برآورد شده مواد مخدر در اروپای شرقی، اروپای جنوب شرقی، آمریکای شمالی، آسیای جنوب غربی، جنوب آسیای، آسیای میانه و ماورای قفقاز در دسترس بود اما هیچ داده‌ای در این زمینه از آمریکای مرکزی وجود نداشت و داده‌های کارائیب، و غرب و مرکز آفریقا به ترتیب تنها به 31 و 32 درصد از کل تزریق‌کنندگان مواد مخدر مربوط می‌شد. به طور کلی گزارش‌های 69 درصد کشورها (74 کشور از 108 کشور) را می‌توان به عنوان «روش کلاس  A» (مطالعه شیوع از طریق آزمایش خون)،^[1] درجه‌بندی کرد و برآوردهای جدید یا به روز برای هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر در کل برای 35 کشور 2018 در دسترس بود.

اگرچه پوشش داده‌ها در ناحی کارائیب کم بود ولی بیشترین شیوع هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر در این ناحیه، با 76 درصد بود و پس از آن آسیای شرقی و جنوب شرقی، غرب و مرکز اروپا، آمریکای شمالی و آسیای میانه و ماورای قفقاز قرار داشتند (بین 61 تا 54 درصد). در آفریقای شمالی شیوع هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر 25 درصد بود در حالی که شیوع ترکیبی بیماری در جمعیت عمومی (بالای 15 سال) در آفریقای شمالی و خاورمیانه 3.1 درصد برآورد شد.^[2] در آسیای میانه، شیوع هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر 54 درصد بود در حالی که در میان جمعیت عمومی در دامنه 0.5 تا 13.1 درصد قرار داشت.

بر اساس برآوردی که دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و بانک جهانی در سال 2018 از شیوع هپاتیت سی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر در آسیای میانه انجام دادند این مولفه با شیوع 52 درصدی در این جمعیت تطابق دارد که در یک فراتحلیل جدید در آسیای میانه یافت شده است.^[3] بیشترین تعداد ناحیه‌ای تزریق‌کنندگان مواد مخدر که با هپاتیت سی زندگی می‌کنند در آسیای شرقی و جنوب شرقی یافت شد؛ این گروه به طور کلی 1.9 میلیون نفر هستند که نماینده یک سوم از کل جمعیت جهانی آنها است.

تقریباً یک میلیون نفر از تزریق‌کنندگان مواد مخدر به هپاتیت بی آلوده شده‌اند

بر اساس برآورد مشترک جهانی دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و بانک جهانی، شیوع هپاتیت بی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر 8.3 درصد است. به بیان دیگر، برآورد می‌شود که 940،000 تزریق‌کننده مواد مخدر در حال زندگی با عفونت فعال هپاتیت بی باشند.^[4] این برآورد بر اساس داده‌های 93 کشور است که 71 درصد از کل تزریق‌کنندگان 15 تا 64 ساله مواد مخدر را در سراسر جهان پوشش می‌دهند. پوشش کامل داده‌ها در اروپای شرقی، آسیای جنوبی و آسیای جنوب غربی به دست آمد، در حالی که در آفریقای جنوبی، خاور نزدیک و خاورمیانه، آسیای شرقی و جنوب شرقی، غرب و مرکز آفریقا، آمریکای جنوبی، کارائیب و آمریکای مرکزی، داده‌ها در مورد هپاتیت بی در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر محدودتر بود.

شیوع هپاتیت B در آسیای جنوب غربی (2/19 درصد) بالاترین میزان را داشت در حالی که سه کشور واقع در این ناحیه افغانستان، ایران (جمهوری اسلامی ایران) و پاکستان کمتر از 16 درصد کل موارد جهانی هپاتیت B را در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر داشتند. در مقابل، شیوع 4.3 درصدی این بیماری در میان جمعیت عمومی در پاکستان گزارش شد.^[5] به طور مشابه، شیوع هپاتیت B در میان تزریق‌کنندگان مواد مخدر در خاور نزدیک و خاورمیانه به 14.6 درصد می‌رسید.

^[1] use and HIV among people who inject drugs: a systematic review”, Lancet, vol. 372, No. 9651 (November 2008), pp. 1733-1745.

^[2] Erin Gower and others, “Global epidemiology and genotype distribution of the hepatitis C virus infection”, Journal of Hepatology, vol. 61, No. 1 (November 2014), pp. S45-S57.

^[3] Botheju S. P. Welathanthrige and others, “The epidemiology of hepatitis C virus in Central Asia: systematic review, meta-analyses, and meta-regression analyses”, Scientific Reports, vol. 9, No. 1 (February 2019).

^[4] هدف از برآورد شیوع HBV اشاره به عفونت فعال (HBsAg) به جای ضد HBc است که مواجهه قبلی را نشان می‌دهد. با این حال همیشه نمی‌توان این موارد را در داده‌های گزارش شده به دفتر مقابله با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل از هم متمایز کرد.

^[5] Muhammad Ali and others, “Hepatitis B virus in Pakistan: a systematic review of prevalence, risk factors, awareness status and genotypes”, Virology Journal, vol. 8, No. 102 (March 2011).

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

چندین قرن است که مصرف غیردارویی و مبادلات غیرقانونی یا قاچاق انواع مواد در سرزمین روسیه رواج دارد. سابقه این معضل حتی به پیش از ورود مسیحیت به روسیه بازمی‌گردد. چنین موادی از انواع مختلف رُستنی‌ها اعم از علف‌ها، قارچ‌ها و میوه‌های بوته‌ای آماده می‌شد. با ظهور مسیحیت در روسیه، حل‌وفصل و ساماندهی این مشکل توسط مقامات کلیسا انجام می‌گرفت. در منشور شاهزاده «ولادیمیر مونوماخ[۱]» (قرن ۱۱-۱۲) در ارتباط با افرادی که قوانین مربوط به استفاده از مواد روان‌گردان را نقض می‌کردند، مجازات شدید تا حتی محرومیت از زندگی یا مرگ در نظر گرفته شده بود. اندکی بعد، کنترل قاچاق مواد مخدر به فرماندهان نظامی محول شد. در دوران سلطنت پتر کبیر، اقدامات مربوط به مبادلات مواد روان‌گردان بدون مجوز مقامات به عنوان یک «جرم سیاسی» تلقی می‌شد. با افزایش تعامل ناحیه ترکستان با بخش اروپایی روسیه از جمله مسکو و سن‌پترزبورگ مصرف مواد مخدر وضعیت جدی‌تری به خود گرفت. در زمان جنگ جهانی اول در شهرهای بزرگ روسیه مصرف مواد مخدر و کوکائین رو به گسترش نهاد که همین امر دولت را ناگزیر کرد تا برای نخستین بار در تاریخ روسیه در ۷ ژوئیه ۱۹۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر را تصویب کند. از ۱۹۱۶ نیز در شهرهای بزرگ با حمایت دولت کلینیک‌هایی برای درمان معتادان دایر گردید. پس از سال ۱۹۱۷، بر اساس یک سند رسمی، ارگان‌های انتظامی آن زمان موظف به حل و فصل معضل قاچاق مواد مخدر شدند. اما با آغاز دهه ۹۰ اعتیاد به مواد مخدر در روسیه رو به افزایش نهاد به طوری که اگر در سال ۱۹۸۵ تنها ۴ منطقه در کشور بود که طبق برآوردهای کارشناسی بیش از ۱۰ هزار مصرف‌کننده مواد مخدر در آنها وجود داشتند، در سال ۱۹۹۹ تعداد این مناطق به بیش از ۳۰ منطقه رسیده بود. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اواسط دهه ۱۹۸۰، زمانی که «قانون خشک» یا «ممنوعیت الکل» از سوی گورباچف صادر شد، ​​ناگزیر برخی قرص‌ها که از مواد شیمیایی تهیه می‌شدند، جایگزین وُدکای رایج (مشروب) فدراسیون روسیه شد.

علاوه بر این، فروپاشی شوروی موجب ظهور بسیاری از آزادی‌ها، از جمله افزایش اعتیاد به مواد مخدر در روسیه شده است. به طوری که در اواخر دهه هشتاد، جامعه مجرمانه‌ای از فروشندگان مواد مخدر تشکیل شد. قاچاق مواد مخدر در آن ایام، حدود ۵۰۰ تن در سال بود. هزینه مواد مخدر کاهش و تعداد معتادان افزایش یافت. این وضعیت تا حدی پیش رفت که دیگر در سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۷ مصرف مواد مخدر در جامعه روسیه «مد» شده بود، این مواد در همه جا، در بازارها، مترو، مدارس و دانشگاه‌ها قابل خریداری بود. طی سال‌های پساشوروی اعتیاد به مواد مخدر روند صعودی داشت و تعداد جرائم مربوط به قاچاق مواد مخدر و مصرف مواد نیز در این کشور افزایش یافت.[۲]

بخشی از معضل بهداشت و سلامت عمومی در فدراسیون روسیه به‌طور عمده ناشی از پدیده الکلیسم و میزان مصرف بالای دخانیات است. نرخ مرگ و میر در میان مردان روسی از سال ۱۹۹۱ میلادی افزایش ۶۰ درصدی داشته‌ است؛ یعنی چهار و یا پنج‌ برابر بیشتر از متوسط اروپا. اغلب مرگ‌ها به دلیل بیماری‌های قلبی عروقی ناشی از مصرف سیگار، مسمومیت ناشی از مصرف الکل، تصادفات و جرائم خشن بوده است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، سالانه ۲/۱ میلیون مرگ ناشی از مصرف الکل و تنباکو در روسیه رخ می‌دهد. معضل ابتلا به اچ‌آی‌وی/ایدز به طور تهدید‌آمیزی افزایش پیدا‌ کرده است، چرا که بیش از ۸۰ درصد جمعیت مبتلایان زیر ۳۰ سال سن دارند. متخصصان درصد بالایی از این اپیدمی را ناشی از مصرف‌ تزریقی مواد مخدر می‌دانند. بیش از ۲ میلیون مرد روسی، مبتلا به اچ‌ای‌وی مثبت هستند و هیچ نشانی حاکی از روند کاهشی این اپیدمی وجود ندارد.[۳]

به طور کلی باید گفت همچنان ۹۰ درصد از مصرف‌کنندگان در روسیه حتی برای دوره‌ای کوتاه هروئین مصرف می‌کنند، هرچند که ممکن است در صورت ادامه مصرف و وابستگی بیشتر روی به مواد صنعتی و شیمیایی آورند، اما بر اساس الگوی غالب مصرف در روسیه، سرانه مصرف هروئین در این کشور در بالاترین رتبه قرار دارد. همچنین، در حالیکه، سوء مصرف کوکائین بیشتر به شهرهای بزرگ مانند مسکو، سن‌پترزبورگ محدود می‌شود؛ تقاضا برای مصرف ماری‌جوانا و حشیش به ویژه میان مهاجران آسیای میانه مدام در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات موجود بیشتر ماری‌جوانا مصرفی در روسیه از خاور دور و حشیش از شمال آفریقا به این کشور قاچاق می‌شود.[۴] افزایش مصرف مواد در روسیه در بیشتر مواقع به دنبال افزایش عرضه رخ داده است؛ زیرا مصرف‌کنندگان به افزایش عرضه، کاهش قیمت و دسترسی آسان‎تر به مواد و به ویژه در مورد مواد جدید صنعتی واکنش نشان داده و تغییرات اخیر در بازارهای مواد مانند بحران اپیوئیدها در آمریکای شمالی و ظهور سریع بازار مصرف مواد مصنوعی در فدراسیون روسیه و آسیای میانه به عنوان پدیده‌های ناشی از عرضه بالای مواد تعریف می‌شود. [۵]

از بین انواع مواد موجود، مصرف هروئین در روسیه بسیار قابل توجه است. طبق داده‌های رسمی دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد، روسیه در سال ۲۰۰۹ از نظر میزان مصرف هروئین در جایگاه نخست قرار داشت. با این حال، در سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ مواد پرمصرف در روسیه به ترتیب عبارت بودند از: ۱- ماری جوانا، ۲- هروئین، ۳- دزومورفین، ۴- حشیش، ۵- آمفتامین، ۶- کدئین، ۷- مورفین، ۸- اسپایس‌ها (مواد روانگردان جدید و به طور بالقوه خطرناک)؛ مابقی مواد نیز در مجموع ۳٫۷ درصد مصرف معتادان روسیه را تشکیل می‌دهد.

همچنین، بررسی الگوهای تقاضای درمان میان مبتلایان به سوء مصرف مواد در فدراسیون روسیه نشان می‌دهد، برای اولین بار تقاضا برای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد مخدر از ۸۷ درصد در سال ۲۰۰۸ به ۲۸ درصد در سال ۲۰۱۸ سقوط کرد، در حالی‌که تقاضای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد محرک و روان‌گردان شاهد روندی صعودی از ۱ درصد در سال ۲۰۰۸ به ۱۹ درصد در ۲۰۱۸ بوده است. این روند تغییر الگوی درمان میان مصرف‌کنندگان حکایت از دو موضوع مهم دارد:

اول اینکه، پیامدهای تغییرات الگوی مصرف مواد در روسیه از مواد مخدر به ویژه هروئین به مصرف مواد صنعتی و نوظهور به ویژه آمفتامین‌ها، نه تنها امروزه حوزه درمان را تحت تاثیر قرار داده، بلکه نهادهای تصمیم‌گیرنده در این کشور را وادار ساخته تا در پروتکل‌های درمانی حاکم نیز تغییراتی ایجاد کنند و پیشبرد برنامه‌های پیشگیرانه از اعتیاد را در اولویت قرار دهند.

دوم اینکه، تقاضای کلی برای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد مخدر بسیار کاهش داشته و مصرف مواد سنتی و مخدر در این کشور در سال ۲۰۱۸ با کاهش چشمگیری همراه بوده است.

پی‌نوشت:

برگرفته از اطلس مخدری روسیه تولید در تیر ماه ۱۳۹۹ توسط موسسه کادراس

[۱] . Vladimir-Suzdal

[۲]. http://www.screen.ru/narkom/4.htm

[۳]. ibid

[۴]. Ibid, p 218

[۵]. United Nations Office on Drugs and Crime. “World Drug Report 2020“  , Booklet _ 4 , p 27. https://wdr.unodc.org/wdr2020/field/WDR20_BOOKLET_4.pdf

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

سازمان بهداشت جهانی در مطالب متعددی که با هدف کمک به کشورها و افزایش سطح هشدار جهانی برای ویروس کرونا منتشر کرده، توجه ویژه‌ای به گروه‌های پرخطر مانند سالمندان، افراد دارای بیماری‌های زمینه‌ای، زنان باردار، افراد سیگاری و معتادان مبذول داشته است. شاید علایم ابتلایی به کرونا در سایر گروه‌های پرخطر زودتر و آسان‌تر باشد، اما در افراد سیگاری و معتادان بسیار سخت‌تر است. اما سوال مهم این است که چطور می‌توان ویروس کرونا را در افراد معتاد زودتر شناسایی کرد و زنجیره انتقال آن را کوتاه‌تر کرد؟

برنامه‌ریزی برای مبارزه با کرونا ویروس در افراد معتاد با دو چالش اصلی روبروست:

• به دلیل مصرف مواد علایم بیماری در معتادان بسیار دیر بروز و حتی در صورت بروز برای کاهش درد خود مصرف را افزایش می‌دهند، در نتیجه میزان مرگ و میر بالا رفته و امکان انتقال آن به دیگر معتادان و حتی افراد سالم بسیار سریع است؛
• افراد معتاد حتی آنهایی که سرپناهی دارند، به دلیل هم‎نشینی با دیگر معتادان، استفاده از ابزارهای مشترک، حضور در مکان‌های مشترک مصرف مواد و عدم رعایت نکات بهداشتی و درمانی بسیار بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به کرونا قرار دارند؛

با وجود این دو چالش، سازمان بهداشت جهانی توصیه می‌کند، شناسایی و غربالگری به موقع معتادان بدون علامت اما مستعد ابتلا به کرونا در قطع زنجیره ابتلا بسیار مهم و ضروری است. بر این اساس پیشنهاد می‌شود تا سازمان بهزیستی و ستاد مبارزه با مواد مخدر به شناسایی معتادان، اطلاع رسانی دقیق و ارائه آمورش بپردازند. باید گروه‌های متخصص با سازوکارهای تعریف شده به غربالگری معتادان پرداخته و در صورت مشکوک بودن به این ویروس درمان آنها را فارغ از روال اداری مرسوم آغاز کنند. با شناسایی سریع معتادان ناقل به کرونا، تفکیک بیماران مشکوک و نگه‌داری آنها در شرایط متفاوت از دیگران می‌توان زنجیره انتقال را آهسته کرد. همچنین مشارکت مردم می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد، مردم در صورت مشاهده معتادی در خیابان‌ها و دارای علایم ویروس کرونا می‌توانند آن را به تیم‌های امدادرسان سیار و ۱۳۷ شهرداری اطلاع دهند و کمک بزرگی در کنترل ویروس کرونا داشته باشند.

در پی انتشار شایعه‌هایی درباره تأثیر مثبت مصرف تریاک در پیشگیری از ابتلا به بیماری کووید ۱۹ اهمیت روشنگری در این خصوص به شدت افزایش یافته است. افرادی که به دنبال بهانه برای مصرف تریاک جهت مصون سازی بدن خود در برابر کرونا هستند، بدانند نه تنها مصرف تریاک از کرونا پیشگیری و درمان نمی‌کند، بلکه احتمال ابتلا بدان را چندین برابر بیشتر می‌کند. به نظر می‌رسد که بحران امروز جامعه جهانی و از جمله ایران در کنار کووید ۱۹ (ویروس کرونا) بحران افزایش مصرف اوپیوئیدها باشد؛ جامعه جهانی امیدوار بود که توانسته مردم را به چنان آگاهی برساند که نه تنها مصرف انواع مواد بر بدن خطرناک است و باعث بروز انواع بیماری‌ها می‌شود، بلکه در شرایط حساسی مانند اپیدمی شدن یک ویروس مردم خودشان نه تنها باور دارند که مصرف مثلا تریاک برای بدن ضرر دارد بلکه مصرف آن را در این شرایط کنار گذارند، اما آنچه نشان از بحرانی عمیق دارد توجه به شایعاتی است که مبارزه با ویروس کرونا را هر روز سخت تر می‌کند و آن اینکه افراد مصرف‌کننده تریاک به کرونا مبتلا نمی‌شوند!

اول اینکه انتشار و دامن زدن به چنین شایعاتی  و ایجاد جوی ملتهب در جامعه تنها از سوی افرادی مورد پذیرش قرار می‌گیرد که به دنبال بهانه‌ای برای توجیه مصرف تریاک هستند. این افراد باید بدانند هر نوع ماده مخدری مانند تریاک عامل ایجاد انواع سرطان‌ها، بیماری‌های مزمن و التهابی ریه و بیماری‌های قلبی و عروقی می‌شود، و بر اساس مطالعات و تجربیات جهانی افرادی که به شدت در معرض خطر ویروس کرونا قرار دارند، مبتلایان به بیماری‌های سخت و زمینه‌ای هستند. در این میان مصرف تریاک به مرور تغییراتی در ریه فرد مصرف کننده به وجود می‌آورد که فرد را مستعد ابتلاء به هر نوع بیماری عفونی و ویروسی می‌کند. به همین دلیل است که بر اساس اعلام سازمان بهداشت جهانی افراد سیگاری و مصرف کننده مواد اولین گروه در معرض خطر بالای ابتلای به کرونا اعلام شده‌اند.

دوم اینکه، افراد مصرف کننده مواد به ویژه سیگار و تریاک به دلیل خشک شدن مخاط سرفه‌های بیشتری دارند که ممکن است حتی در صورت ابتلا به ویروس کرونا، سرفه‌های خود را تابع روال عادی بدن خود بدانند و بنابراین به پزشک مراجعه نکنند و بیماری در بدن آنها پیشرفت کند. حتی یکی از مهمترین موضوعاتی که امروز در حوزه مبارزه با کرونا برای معتادان وجود دارد، استفاد از ابزارهای مشترک در مصرف مواد است که امکان ابتلا در آنها را چند برابر کرده است. به گونه‌ای که ممکن است آنها ابتلا به ویروس کرونا باشند و در نتیجه مصرف ابزارهای مشترک مصرف مواد  و حتی سیگار مشترک امکان زنجیره شیوع آن را چند برابر کرده و در نتیجه حتی با وجود بیماری در آنها و در مواردی مرگ به ویژه برای معتادان متجاهر امری طبیعی و نه در نتیجه ابتلا به کرونا تلقی شود.

امروزه در سطح جهان اعتیاد به انواع مواد و الکل به عنوان یک معضل جهانی مطرح است و واحدها و سازمان‌های ملی و بین‌المللی برای کنترل آن افزایش همکاری‌ها و مراودات را مهمترین عامل تاثیرگذار بر روند در حال افزایش این بحران می‌دانند. بر اساس آمارهای جهانی مصرف مواد  والکل به میزان زیادی در بین زنان در حال افزایش است. در سال ۲۰۰۹ تخمین زده شد که ۱/۶ درصد از زنان ایالات متحده آمریکا اختلالات مصرف مواد را تجربه کرده‌اند. همچنین نتایج بررسی‌های بین‌المللی سوء مصرف مواد نشان می‌دهد، زنان درگیر با این بحران ۱۰ درصد جمعیت بالقوه بسیاری از کشورهای آسیایی، ۲۰ درصد کشورهای جداشده از اتحاد جماهیر شوری و آمریکای لاتین و ۴۰ درصد آمریکای شمالی و برخی کشورهای اروپایی را تشکیل می‌دهند[۱]. به طور کلی زنان در مقایسه با مردان هنوز الکل و مواد کمتری مصرف می‌کنند، اما محققیان معتقدند، مشکلات مربوط به سوء مصرف مواد در زنان نسبت به مردان با شدت و سرعت بیشتری روبروست.

استفاده زنان از مواد و الکل مشکلات و پیامدهای متعدد و خاصی به همراه دارد که برخی از آنها برای هر دو جنس مشترک و برخی مختص زنان است. اختلالات و مشکلات روانی، اجتماعی و اقتصادی به عنوان یک نتیجه همبسته مصرف مواد تقریباً تمامی حوزه‌های زندگی زنان مبتلا به سوء مصرف مواد را پوشش می‌دهد. کیفیت زندگی یکی از شاخص‌های مهم سلامت روان است که در زنان مبتلاء به سوء مصرف مواد ناکافی است. امروزه بخش مهمی از مطالعات حوزه اعتیاد زنان، به زنان باردارِ درگیر مواد مربوط می‌شود. بررسی‌ها نشان می‌دهد، اعتیاد در دوران بارداری پیامدهای عاطفی، اجتماعی، روحی و اقتصادی بر فرزند و به طور کلی خانواده دارد.

اثرات جدی ذکر شده باعث شده تا بسیاری از متخصصان به دنبال یافتن علل گرایش زنان به انواع مواد و الکل و در ادامه با مصرف مواد به عوارض جانبی آن باشند. در بررسی‌های انجام شده برخی از عوامل خطر که منجر به سوء مصرف مواد در زنان می‌شود به مشکلات مرتبط با اضافه وزن، گرایش جنسی، هنجارهای اجتماعی و مذهبی، خشونت و اعتیاد شریک زندگی، سابقه سوء مصرف و اختلال شناختی مربوط می‌شود. بررسی چندین دهه مطالعات اعتیاد حوزه زنان به شروع مکانیزهای متعددی پرداخته است، اما امروزه نقش خانواده به عنوان اولین عامل خطر در توسعه و حفظ وابستگی به مواد و به عنوان یک مانع در درمان اعتیاد و عامل محافظتی جهت پیشگیری از آن  بسیار تاثیرگذار است.

در این نوشتار قصد آن دارم تا به پیامدها و مشکلات مربوط به اعتیاد زنان در سه دسته اصلی بپردازم. به طور کلی در بررسی علل شیوع اعتیاد زنان سه عامل مهم مورد بررسی قرار می‌گیرد.

• فرایندهای مربوط به اختلالات خانوادگی
• عوامل مرتبط با سبک‌های فرزندپروری والدین
• متغییرهای مربوط به شرکای زندگی

۱: فرایندهای مربوط به اختلالات خانوادگی

وجود یک خانواده معتاد به این معنی که یکی از والدین یا هر دو آنها با سوء مصرف مواد درگیر باشند، ممکن است یکی از عوامل مهم اعتیاد در کودکان باشد. مکانیزم این امر شامل فرایندهای ژنتیکی و محیطی است. بر اساس تحقیقات، کودکان والدین معتاد به طور ژنتیکی در معرض خطر ابتلاء به آلرژی و ریسک‌های بالای مصرف مواد و الکل قرار دارند. این خطر حتی در مورد کودکانی که والدین آنها به صورت بیولوژیکی از اعتیاد رنج می‌برند نیز صادق است. محققان معتقدند، مادر خانواده مهمترین عضوی است که در صورت ابتلاء به سوء مصرف سیگار قوی‌ترین تاثیر را بر دیگر اعضای خانواده دارد. همچنین وجود سابقه سوء مصرف در یک خانواده می‌تواند بیشتر به اختلالات مصرف مواد و مشکلات روان‌شناختی منجر شود.

یکی از محققان پیشرو در این حوزه «نورتن» معتقد است، به طور کلی چهار فرایند سیستماتیک منجر به نابودی یا حفظ هویت و انسجام یک خانواده می‌شود. وجود یا عدم وجود این فرایندها موجب بروز مشکلات مربوط به اعتیاد همراه با استرس‌های ناگزیر، تروما و محرومیت در یک خانواده می‌شود. این فرایندها عبارتند از: انزوا[۲]، درمان غیرانسانی[۳]، تناقض یا بی‌ثباتی[۴] و نحوه آموزش یا تعلیم و تربیت[۵]. همه این چهار فرایند به عنوان اعضای یک سیستم در ارتباط مستمر با هم عمل می‌کنند. به اعتقاد نورتن این چهار فرایند سیستماتیک مسئول ایجاد اعتیاد و مشکلات روان‌شناختی مرتبط هستند. مطالعات تجربی نشان از ارتباط اختلال عملکرد خانواده با استراتژی‌های رفتارهای عاطفی دارد؛ مانند ارتباط بین فرایند تناقض و بی‌ثباتی با مصرف مواد و الکل[۶]. تحقیقات نشان داده، افرادی که در زندگی خود معتاد به مواد یا الکل بوده، اغلب با اختلالات خانوادگی مانند از دست دادن والدین، ضعف و اختلافات والدین و جدایی آنها تا قبل از ۱۱ سالگی را تجربه کرد ه‌اند.

۲: عوامل مرتبط با سبک‌های فرزندپروری

سبک فرزندپروی خانواده نقش مهمی در ایجاد و محافظت از خطر و انعطاف‌پذیری افراد در برابر اعتیاد دارد. کم توجهی و توجه بسیار زیاد والدین دو عامل مهم سبک فرزندپروی در ارتباط با سوء مصرف مواد است. بررسی سازه‌ها و سوء مصرف مواد در جوانان نشان می‌دهد، دخالت و سبک تربیتی خانواده‌ها نقش بسیار مهمی در ابتلاء یک فرد جوان به اعتیاد دارد.

نتیجه مطالعات هارتمن و همکارانش بر روی ۴۱۹ نفر، با ۲۲۳ مرد و ۱۹۶ زن نشان می‌دهد، سطح بالایی از اقتدارگرایی مادر به طور غیرمستقیم با افزایش مصرف الکل در فرزندان در ارتباط است؛ از سوی دیگر سطح بالای اقتدارگرایی در پدر به طور غیرمستقیم مصرف کمتر الکل یا عدم گرایش فرزاندان به الکل به همراه دارد[۷].

۳: متغییرهای مربوط به شرکای زندگی

اکثریت مطالعات نقش شرکای زندگی، به ویژه برای زنان در شروع مصرف مواد، سوء مصرف و پس از آن درمان و بهبودی را بسیار برجسته می‌دانند. سازمان بهداشت جهانی (WHO)، بین سال‌های ۲۰۰ تا ۲۰۰۳ با بررسی ۲۴۰۹۷ زن ۱۴ تا ۴۹ ساله از کشورهای بنگلادش، برزیل، اتیوپی، ژاپن، نامیبا، پرو، صربستان، مونته‌نگرو، تایلند و تانزانیا نشان داد که شیوع خشونت فیزیکی و جنسی شریک زندگی یا هر دوی اینها بین زنان در این مطالعه از ۱۵ تا ۷۱ درصد، متغییر بوده است. در دو مورد از این کشورها شیوع خشونت فیزیکی و جنسی شریک زندگی کمتر از ۲۵ درصد، در هفت کشور بین ۲۵ تا ۵۰ درصد، در شش کشور بین ۵۰ تا ۷۰ درصد و به طور کلی بین ۴ تا ۵۴ درصد شرکت‌کنندگان در این مطالعه گزارش خشونت جنسی یا فیزیکی شریک زندگی خود را در سال تایید کرده‌اند[۸]. مطالعه‌ای دیگر نشان می‌دهد، زنان دارای شوهران معتاد دارای علایم و نشانه‌های روان‌پزشکی مانند شخصیت ضداجتماعی، شخصیت فردی، افسردگی، استرس و علایم مرتبط با خشونت هستند.

باید متذکر شد خانواده اساسی‌ترین محیط زندگی یک فرد است؛ محیطی که کودکان در آن رشد می‌کنند و تاثیرات احساسی، فیزیکی، اجتماعی و روانی کوتاه مدت و طولانی مدت را بر رشد کودکان برای ورود به نوجوانی و بزرگسالی دارد. بنابراین محیط و فضای خانواده بر سلامت روان و رفاه روان‌شناختی اعضای آن تاثیرگذار است. در سال‌های اخیر با توجه به نقش مهم خانواده در این حوزه استراتژی‌های پیشگیری و درمان اعتیاد بر خانواده استوار است و به طور ویژه در حوزه درمان به خانواده‌های دارای زنان مبتلاء به سوء مصرف مواد برنامه‌ها و سیاست‌هایی با توجه به تفاوتهای جنسیتی زنان در نظر گفته شده است؛ هر چند در بسیاری از کشورها هنوز برنامه‌های حمایتی  و پیشگیرانه از اعتیاد برای زنان تحت سایه و قدرت مردانه تعریف می‌شود، اما تجربه و مطالعات نشان از تدوین برنامه‌هایی متناسب با نیازها و تفاوت‌های زنان در این حوزه دارد.

[۱]Drugs UNO . Substance abuse treatment and care for women: Case studies and lessons learned. New York: 2004.

[۲] Isolation

[۳] Inhuman Treatment

[۴] Inconsistency

[۵] Indoctrination

[۶] Norton JH. Addiction and family issues. Alcohol. ۱۹۹۴;۱۱(۶):۴۵۷–۶۰٫ doi: 10.1016/0741-8329(94)90066-3. [PubMed] [CrossRef] [Google Scholar]

[۷]  Mohammad Khani P, Asgari A, Frouzan SA, Moumeni F, Delavar B. The expression of psychiatric symptoms among women with addicted husbands. Develop Psychol. ۲۰۱۰;۲۲:۲۳۷–۴۵٫

[۸] Garcia-Moreno C, Jansen HA, Ellsberg M, Heise L, Watts CH, W. H. O. Multi-country Study on Women’s Health, et al. Prevalence of intimate partner violence: findings from the WHO multi-country study on women’s health and domestic violence. Lancet. ۲۰۰۶;۳۶۸(۹۵۴۳):۱۲۶۰–۹٫ doi: 10.1016/S0140-6736(06)69523-8

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.