ابزارهای بین المللی مقابله با سوء مصرف موادمخدر و داروهای روانگردان نخستینبار در ابتدای سده ۲۰ همزمان با برگزاری کنوانسیون بین المللی تریاک در شانگهای چین و در سال ۱۹۱۹ به کار گرفته شدند. چندین معاهده چند جانبه در همان سال منعقد گشت و سپس سیستم کنترل بین المللی موادمخدر نیز توسط کنوانسیون موادمخدر ۱۹۶۱، تجدید شد. این کنوانسیون در پروتکل ۱۹۷۲ مجددا اصلاح شده و تقویت گردید. زمانی که مشکلات جانبی مصرف داروهای جدید ترکیبی و روانگردان که به عنوان درمان مؤثر بیماری های روانی مصرف می شدند و موجب گسترش اعتیاد می گردیدند؛ جامعه بین الملل جلسه ای برگزار نمود و کنوانسیون داروهای روانگردان ۱۹۷۱ سیستم مقابله بین المللی با موادمخدر را به لحاظ نمودن و وارد کردن برخی مواد روانگردان جدید در جدول کنترلی اصلاح نمود. کنوانسیون مقابله با موادمخدر غیرقانونی و داروهای روانگردان ۱۹۸۸ متعهد به اقدامات پیشگیرانه و مؤثر علیه تهدیدات ناشی از قاچاق موادمخدر و جلوگیری از دستیابی به سودهای نامشروع کلان گردید.
کنوانسیون های بین المللی کنترل موادمخدر سازمان ملل متحد به منظور تضمین مصرف سالم موادمخدر و روانگردان بالقوه خطرناک طراحی شدند. دراین معاهدات مشخص گردید، این مواد کاربردهای قانونی و علمی دارند و لذا باید مورد محافظت قرار گیرند. اما سوء مصرف آن ها باعث مشکلات بهداشتی، اجتماعی و اقتصادی می شود. ابزارهای قوی و مبتنی بر همکاری های بین المللی جهت محدود نمودن استفاده از این مواد در اهداف قانونی مورد نیاز است.
این کنوانسیون ها فهرستی از مواد کنترل شده را در جدول های مختلف با سطوح کنترل مختلف مبتنی برتعادل میان کاربردهای درمانی و خطرات سوء مصرف تهیه نموده اند. کشورهای عضو کنوانسیون، موظف به منطبق نمودن قانونگذاری، ایجاد سازمان های ضروری و ابزارهای اجرایی و همکاری با سازمان های بین المللی و سایر بخش های کنوانسیون ها شده اند و ابزارهای ابداع شده بین الملیی به سیستم های ملی که توسط افراد دولتی و در چارچوب های قانونی داخلی مدیریت می شود، انتقال یافته اند.
تأسیس کمیسیون موادمخدر
کمیسیون موادمخدر( CND) که در سال ۱۹۴۶ تأسیس شده و بخش اصلی سیاست گذاری سازمان ملل در مسائل مربوط به مشکلات جهانی موادمخدر می باشد، متشکل از ۵۳ کشور عضواست که توسط شورای اجتماعی و اقتصادی سازمان ملل انتخاب شده اند. طی جلسات سالیانه این کنوانسیون، ناظرانی از دولت های عضو گرد هم آمده و با سایر سازمان های وابسته به سازمان ملل و مراکز و سازمان های غیردولتی فعال NGO در حوزه مقابله با موادمخدر به بحث و گفتگو می نشیند. علاوه بر توسعه و برنامه ریزی استراتژی های کلی مقابله با موادمخدر، کارکرد اصلی کمیسیون، مشاوره در زمینه تغییرات سیستم فعلی کنترل موادمخدر بین المللی، ارائه طرح های قراردادهای جدید و ابزارهای کنترل می باشد. البته به طور ویژه، کمیسیون، در زمینه موادمخدر جدید که باید تحت کنترل قرار گیرد و این که چه سطحی از کنترل مورد نیاز است، تصمیم گیری می کند.
هیأت بین المللی کنترل موادمخدر
هیأت بین المللی کنترل موادمخدر(INCB ) ، از سازمان های مستقلی است که از سوی کنوانسیون واحد با ادغام دو ساختار هیأت مرکزی مقابله با موادمخدر و سازمان نظارتی تشکیل گردید. این هیأت متشکل از ۱۳ عضو است که از سوی شورای اجتماعی و اقتصادی برای یک دوره ۵ ساله برگزیده می شوند؛ ده عضو هیأت، از طریق فهرست ارائه شده توسط دولت ها و سه نامزد باقی مانده از فهرست سازمان بهداشت جهانی WHO با سوابق داروشناختی و پزشکی انتخاب می شوند. اعضاء این هیأت داوطلبانه فعالیت می کنند و در تصمیم گیری های شخصی بی طرف بوده و نباید تحت تأثیر دولت ها قرارگیرند.
مسئولیت اصلی هیأت بین المللی کنترل موادمخدر سازمان ملل متحد INCB محدود نمودن کشت، تولید، ساخت توزیع و تجارت موادمخدر در حد مصارف علمی و پزشکی تأیید شده توسط کنوانسیون می باشد. کشورهای عضو کنوانسیون مسئولیت ثبت اطلاعات روند موادمخدر را بر عهده دارند، به گونه ای که INCB بتواند، آمارها و ارزیابی های مورد نیاز سالیانه انواع موادمخدر و تولید واقعی، تجارت و مصرف بین المللی را به دست آورد.
از دیگر اهم مسئولیت های INCB می توان به موارد زیراشاره داشت :
۱- جع آوری اطلاعاتی در مورد فعالیت های غیرقانونی موادمخدر در درون مرزهای ملی و سایر جنبه های تجارت قانونی موادمخدرتا خطراتی را که کنوانسیون از جانب کشورهای مختلف با آ ن ها روبه رو است، تعیین نماید. اگر این فعالیت های خطرناک وجود داشته باشد، کنوانسیون ملاحظاتی برای آن ها در نظر می گیرد یا به عنوان آخرین چاره، تحریم هایی را علیه کشورهای مختلف پیشنهاد می نماید.
۲- از طریق مشاره های منظم و هم از طریق مأموریت های ویژه، گفتگویی را با حکومت ها جهت توافق با شرایط آن ها ترتیب می دهد. این نوع « دیپلماسی آرام» موجب تقویت قانونگذاری در کشورهای مختلف و هماهنگی بیشتر تلاش های ملی مقابله با موادمخدر شده است.
۳- سالیانه گزارشی از وضعیت جهان منتشر می کند. این گزارش شامل اطلاعاتی در مورد فعالیت های کنوانسیون و تولید مواد غیرقانونی و قاچاق آن است. همچنین یک فصل محتوایی وجود دارد که موضوعات مهم جاری و گزارش های سالیانه را ارائه می دهد. این گزارش ها که از طریق کمیسیون موادمخدر سازمان ملل متحد ( CND ) به شورای اقتصادی اجتماعی ارسال می شود، شامل پیشنهادهایی به دولت ها و یا یک سری گزارش های تکنیکی در مورد فعالیت های قانونی مقابله با موادمخدر و مواد روانگردان است.
۴- هم چنین مسئولیت ارزیابی و ملاحظات پیرامون مقابله بین المللی با مواد شیمیایی را که در تولید موادمخدر غیرقانونی مورد استفاده قرارمی گیرد؛ برعهده دارد.
دفتر مقابله با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد ( UNODC )
تا قبل از سال ۱۹۹۰، بخش های مختلف سازمان ملل از جمله مجمع عمومی، شورای اقتصادی اجتماعی سازمان ملل متحد و کمیسیون موادمخدر، فعالیت های مربوط به کنوانسیون های بین المللی مقابله با موادمخدر و اجرای قطعنامه های مجمع عمومی و شورای اقتصادی اجتماعی عمومی و کمیسیون موادمخدر را انجام می دادند. در سال ۱۹۹۰، مجمع عمومی در قطعنامه شماره ۱۷۹/ ۴۵ واحدهای مجزا را با هم ترکیب نمود و برنامه کنترل بین المللی سازمان ملل( UNDCP) را جهت هماهنگی فعالیت های مقابله با موادمخدر سازمان ملل و پیشرفت اجرای مفاد کنوانسیون های بین المللی و فراهم نمودن رهبری مؤثر در مقابله با موادمخدر بین المللی ایجاد نمود که CNDو INCPرا در اجرای فعالیت های مبتنی بر معاهدات کمک می نماید. در سال ۱۹۹۷، با ادغام UNDCP با دفتر پیشگیری ازجرم و عدالت قضایی، دبیرخانه عمومی سازمان ملل متحد، دفتر کنترل موادمخدر و پیشگیری از جرم ODCCP را ایجاد کرد ودر سال ۲۰۰۳ نام آن به دفتر مقابله با موادمخدر و جرم سازمان ملل متحد تغییر کرد. UNODC با ارائه آموزش های تخصصی و فنی به کشورها، نقش مهمی را در فراهم ساختن هرچه بیشتر زمینه همکاری در مبارزه با موادمخدر ایفاء می نماید.
حوزه های جدید فعالیت های UNODC شامل پیامدهای محیطی مخرب کشت و تولید مواد مخدر و مبارزه با پول شویی می باشد. ۲۰ دفتر UNODC جهت ارتقاء مفهوم فعالیت های مشترک میان کشورهای مختلف و توسعه اقدامات به دولت ها کمک می کنند.
سازمان بهداشت جهانی ( WHO)
از آن جایی که سوء مصرف موادمخدر مجموعه مشکلات پزشکی را که به صورت پیوسته در بسیاری کشورها در حال گسترش است به وجود می آورد، لذا سازمان بهداشت جهانی به عنوان سازمان بین المللی مسئول در تأمین سلامت جهانی؛ در بسیاری از زمینه های مبارزه با موادمخدر شدیدا مداخله می نماید. به عنوان مثالWHO در وضع مقررات مربوط به تجویز داروهای تحت کنترل و تبلیغات مرتبط با آن ها مداخله مستقیم دارد. کنوانسیون؛ مسئولیت ویژه پاسخگویی در زمینه تغییرات کنترل موادمخدر و جایگاه آن ها در جداول کنوانسیون را به WHO واگذار کرده است. WHO ویژگی های علمی و پزشکی موادمخدر را به منظور ارزیابی کارکردهای درمانی و میزان وابستگی به آن ها، بهداشت عمومی و مشکلات اجتماعی مرتبط با سوء مصرف آن ها را مورد ارزیابی قرارمی دهد.
لازم به ذکراست؛ شمار دیگری از سازمان های بین دولتی مانند اینترپل یا سازمان جهانی گمرگ در ارتقاء اطلاعات پیرامون جریانات مواد مخدر و منابع درآمدهای غیرقانونی در مرزهای بین المللی، با سازمان ملل همکاری می نمایند.
نکات پایانی
۱- سیستم فعلی مطروحه، به صورت جهانی در همه دولت ها اجرایی نشده است.
۲- برخی کشورها هنوز عضو کنوانسیون بین المللی کنترل موادمخدر نشده اند و مفاد معاهدات کنترل بین المللی موادمخدرنیز کاملا توسط دولت های عضو کنوانسیون کاربردی نشده است.
۳- در طول سال ها، سیستم کنترل بین المللی موادمخدر، توانایی تنظیم و دستیابی به موفقیت را نشان داده که باید مورد تحسین قرار گیرد. این موفقیت ها شامل؛ کنترل تجارت قانونی موادمخدر و پیشگیری از انحراف آن به تجارت های غیرقانونی و هم چنین ایجاد تعادل میان تقاضا و عرضه سطح موادمخدر درمانی برای نیازمندی های پزشکی و قانونی است.
۴- اگر دولت ها به اجرای سیاست های ملی متعهد باشند و در کنترل موادمخدر سرمایه گذاری کنند، جهان به موقعیت حذف سوء مصرف موادمخدر و قاچاق غیرقانونی نزدیک تر می شود.
References
۱٫Ghodse A.H. (2002) Drugs and addictive behaviour, 3rd edition. Cambridge: Cambridge university press.
۲- United Nation, treaty Series, vol. 520,1019,976,1582,No: 7515, 1496, 14152, 2762.
بازنشر این مطلب با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است