Tag: سوریه

مساله قاچاق مواد مخدر تا قبل از فراگیر شدن مواد مخدر صنعتی بیشتر در ارتباط با مناطق آسیای غربی و آمریکای مرکزی بود که کشت مواد مخدر در آنجا رواج داشت. همزمان با رشد تجارت مخدرات صنعتی، دولت های فروپاشیده (Fail State) به دلیل ناتوانی در تامین امنیت و کنترل بر حدود سرزمین شان تبدیل به مراکز تولید و توزیع این مواد مخدر شدند و قاچاقچیان از وضعیت آشفته در این کشورها برای برپایی کارگاه‌های ساخت تولید مواد مخدر استفاده کردند. منطقه خاورمیانه که از دیرباز به دلیل بی ثباتی سیاسی و به تبع آن وضعیت آشفته امنیتی در جهان مشهور بوده، در یک دهه اخیر با موج جدیدی از قاچاق مواد مخدر مواجه شده است. کشورهای خاورمیانه همچون عراق و سوریه که در دو دهه اخیر عرصه جنگ های داخلی بوده اند در تامین امنیت در مناطق مختلفی دچار اختلال شدند و از کانون های تولید مواد مخدر صنعتی می باشند.

در این میان مناطق جنوب سوریه که یکی از میادین اصلی نبردهای گروه های شبه نظامی در طی دهه اخیر بوده اکنون به مرکز تولید مواد مخدر صنعتی کل منطقه شامات تبدیل شده است. این منطقه غیر آنکه به دلیل وضعیت امنیتی پیچیده و حضور نیروهای ارتش سوریه، مخالفان مسلح، پایگاه آمریکا در تنف و فعالیت نیروهای مقاومت شرایطی منحصر بفرد دارد. هیچ یک از طرف های فوق الدکر قادر به اعمال کنترل صددرصدی بر این منطقه وسیع و بیابانی نیست و این درحالی است که به دلیل قرار گرفتن در تقاطع مسیر جزیره العرب با شرق مدیترانه موقعیت ترانزیتی ممتازی دارد.

ترانزیت مواد مخدر صنعتی و بطور ویژه قرص های کپتاگون(ماده مخدر محرک ترکیبی از آمفتامین و تئوفیلین) از این منطقه به عراق که به دلیل جمعیت جوان و جامعه درحال تغییر عراقی یکی از بهترین بازارهای موادمخدر در منطقه است، رواج گسترده ای یافته است. همچنین لبنان هم به دلیل اینکه مقصد توریستی از کشورهای خلیج فارس محسوب می شود، بازار پر رونقی برای این مواد مخدر صنعتی است. با وجود تلاش های دولت بغداد، به دلیل فساد و وضعیت نابسامان مرزهای این کشور با سوریه عملا کنترلی بر این مناطق وجود ندارد. بیروت همواره در کنترل بر مرزهایش ناتوان بوده ولی با توجه به کاهش توریسم از کشورهای خلیج فارس اهمیت بازار لبنان کاهش یافته است. در این میان ظهور بازار جدید مواد مخدر در عربستان عامل اصلی رشد تجارت مواد مخدر صنعتی در جنوب سوریه بوده است.

جدال جدی در فضای رسانه ای درخصوص ذینفعان تجارت گران قیمت کپتاگون از سوریه به دیگر کشورهای منطقه وجود دارد. از یکسو رسانه های غربی و کشورهای خلیج فارس(عربستان و امارات) با استناد به اینکه نیروهای مقاومت در جنوب سوریه حضور دارند و لشگر زرهی چهارم ارتش سوریه به فرماندهی ماهر اسد برادر رئیس جمهور نیز در این منطقه فعالیت می کند، منشا تجارت کپتاگون را نیروهای مقاومت برای تامین هزینه های حضور نظامی معرفی می نمایند. در مقابل رسانه های نزدیک به مقاومت تاکید دارند که اولا راه اندازی کارگاه های تولید کپتاگون مربوط به دوره حضور داعش و در حوزه تحت کنترل این گروه تروریستی است. تروریست های داعش از کپتاگون برای افزایش شجاعت و تمرکز تروریست ها استفاده می کرد و برکسی پوشیده نیست که داعش و دیگر گروه های مسلح در ابتدای شکل گیری مورد حمایت کشورهای عرب خلیج فارس و آمریکا بود.

اکنون هم تروریست ها در مناطق جنوب سوریه در سایه حمایت هوایی و زمینی نیروهای آمریکایی که در پایگاه تنف حضور دارند، بدون هراس از دولت دمشق فعالیت دارند. رسانه‎های مقاومت تاکید دارند که تجارت قاچاق مواد مخدر از جنوب سوریه توسط گروه های شبه نظامی مسلح همچون مغاویر الثوره و جیش انصارالدین، لواء الحق و…  درحال مدیریت است. این گروه های تروریستی بعد از کاهش کمک های دریافتی از کشورهای عرب خلیج فارس وارد تجارت کپتاگون شدند و با استفاده از وضعیت امنیتی آشفته با راه اندازی کارگاه های تولید مواد مخدر سعی در تامین منابع مالی مورد نیازشان دارند. این گروه ها برای تامین نیروی کار نیز به سراغ اردوگاه های آوارگان سوریه همچون اردوگاه الزعتری در شمال اردن رفته اند.

نکته قابل توجه در این میان این است که بازار جدید کپتاگون تولید شده در سوریه عراق و لبنان نیست بلکه عربستان مهمترین هدف قاچاقچیان می باشد. عربستان در سایه تغییرات اجتماعی تحت هدایت محمد بن سلمان شاهد نوعی از انفتاح اجتماعی بوده و گزارش‌ها حاکی از رشد مصرف مواد مخدر و مشروبات الکلی در این کشور دارد. قاچاق قرص های کپتاگون از مسیر اردن به عربستان یکی از بهترین مسیرهای ممکن برای رسیدن به بازار روبه رشد مواد مخدر عربستان است. هرچند گزارشی درباره آمار مصرف مواد مخدر عربستان در دسترس رسانه‌ها نیست ولی شبکه های اجتماعی از فیلم های مربوط به جوانانی که در مراسم های رقص و آواز در ریاض و جده درحال سرخوشی و سرمستی هستند، حاکی از افزایش نرخ مصرف مواد روان گردان در این کشور می باشد. همچنین رسانه های محلی در این کشورها نیز بدون اشاره به ارقام نسبت به رشد نگران کننده اعتیاد در میان جوانان سعودی ابراز ناخرسندی می نمایند و خواستار برخورد حکومت با این پدیده هستند.

در واقع می‌توان اینطور نتیجه گیری کرد که بازارهای بزرگ مواد مخدر به در عراق و لبنان و ویژه در عربستان مهمترین عامل رشد تولید مواد روانگردان صنعتی در جغرافیای جنوب سوریه بوده است. هرچند ناامنی جاری در این منطقه به رشد این امر کمک کرده اما دلیل اصلی روند روبه رشد تولید مواد مخدر در جنوب سوریه معلول رشد دو بازار بزرگ و پرتقاضا در جنوب شرق(عراق) و جنوب غرب(اردن-عربستان) می باشد.

6 مه 2023 ایمن الصفدی وزیر خارجه اردن در مصاحبه با شبکه آمریکایی «سی ان ان» بدون اشاره به نقش شبکه بین‌المللی مواد مخدر، همکاری گروه‌های تروریستی و تولیدکنندگان مواد مخدر گفت که اگر دمشق اقدام جدی برای توقف قاچاق مواد مخدر به اردن و کشورهای شورای همکاری خلیج فارس انجام ندهد؛«اقدامات لازم برای برخورد با این روند صورت خواهد گرفت». وی در ادامه از محتمل بودن گزینه حمله نظامی در صورت عدم توقف روند قاچاق مواد سخن به میان آورد. الصفدی در حالی دمشق را تهدید به حمله نظامی می‌کند که به گزارش «اکونومیست» شاهزادگان کشورهای شورای همکاری خلیج فارس نقش پررنگی در روند قاچاق کپتاگون در سراسر منطقه غرب آسیا، ترکیه و حتی بازارهای اروپایی دارند.

تنها دو روز پس از ایراد تهدیدات وزیر خارجه اردن، نیرو هوایی این کشور عربی اقدام به بمباران مناطق مرزی با سوریه کرد. به گزارش «روسیا الیوم» جنگنده‌های اردنی مناطقی را که منتسب به تولید مواد مخدر و روان گردان هستند را در درعا، تلی الخاره و الجموع هدف قرار دادند و مرعی الرمثان یکی از تاجران برجسته مواد مخدر را کشتند. پس از این حمله وزیر خارجه اردن در نشست مطبوعاتی با همتای هلندی خود این موضوع را تایید و از تشکیل تیم امنیتی- سیاسی مشترک میان سوریه و اردن برای مقابله با قاچاق مواد مخدر در مرز مشترک دو کشور خبر داد!

13 ژوئن 2023 ارتش اردن با انتشار بیانیه‌ای از ساقط کردن پهپاد حامل 500 گرم کریستال از مبدا خاک سوریه خبر داد. از این حمله به عنوان عملیات مشترک فرماندهی کل نیروهای مسلح، دستگاه‌های امنیتی و مدیریت مبارزه با مواد مخدر یاد شده بود. ارتش اردن در روزهای 16و 28ژوئن طی عملیات‌های مشابهی خبر از مقابله با پهپادهای حامل مواد داده بود. 7جولای ایمن الصفدی وزیرخارجه اردن در نشست غیرحضوری «مقابله با تهدید مواد مخدر صنعتی» به میزبانی آمریکا مدعی شد که این کشور عربی تاکنون 65 میلیون قرص کپتاگون غیرقانونی در مرز مشترک سوریه- اردن کشف و ضبط کرده است.در بیست‌وسوم جولای نخستین نشست امنیتی امان- دمشق پیرامون مبارزه با قاچاق مواد مخدر با حضور محمود عباس وزیر دفاع سوریه، یوسف الحنیطی فرمانده کل ارتش اردن و مدیران اطلاعاتی دو کشور برگزار شد. در جریان این نشست طرفین بر انجام اقدامات لازم و همکاری مشترک برای مقابله با این تهدید منطقه‌ای توافق کردند.

رسانه‌های اردنی پس از این نشست میان مقامات نظامی- امنیت سوریه و اردن بارها از هدف قرار دادن پهپادهای حامل مواد مخدر از مبدا خاک سوریه گزارش دادند. به عنوان مثال در روزهای پایانی سال 2023 میلادی ارتش اردن طی عملیاتی در ناحیه شرقی این کشور برای جلوگیری از ورود 233 هزار قرص کپتاگون و 100 کیلوگرم حشیش، سه قاچاقچی مواد مخدر را کشته است. 16 آگوست 2023 گارد مرزی اردن در گزارشی قابل تأمل از هدف قرار دادن پهپادی خبر داد که نه حامل مواد مخدر، بلکه انتقال دهنده مواد منفجره به داخل خاک اردن بود. به نقل از خبرگزاری «عمون» سپاه مهندسی پادشاهی اردن این تهدید بالقوه علیه امنیت همسایه جنوبی سوریه را خنثی کرده است. انتشار چنین خبری به این معنا بود که تهدیدات ناشی از خاک سوریه از مرحله «مخدری» عبور کرده و وارد مرحله «تروریستی» شده است. به عبارت دیگر امان با مانور بر روی این خط خبری به دنبال کسب مشروعیت برای حمله مجدد به اهدافی در داخل خاک سوریه بود.

در 19دسامبر 2023 نیرو هوایی اردن در حملاتی بی‌سابقه در داخل خاک سوریه، مدعی شد که مخفیگاه قاچاقچیان مواد مخدر را هدف قرار داده است. به گزارش «الشرق» در 9 ژانویه 2024 ارتش اردن سه حمله به شهرک الشعب و عرمان در استان السویدا و یک حمله به مزرعه‌ای در روستای الملاح ترتیب داد. در این حملات مجموعاً نه شهروند غیرنظامی سوری کشته شدند. آخرین دور از تجاوز آشکار امان علیه تمامیت ارضی سوریه سبب شد تا دمشق با انتشار بیانیه‌ای ضمن محکوم کردن حملات اردن، اقدامات همسایه جنوبی را در تضاد با مسیر احیای روابط دوجانبه و توافقات کمیته مشترک برای مبارزه با باندهای جنایتکار و قاچاقچیان مواد مخدر بداند.

پس از آغاز ناآرامی‌های داخلی سوریه در سال 2011، بسیاری از کشورهای عربی، من جمله اردن تبدیل به مسیر انتقال تروریست و سلاح به داخل خاک این کشور عربی شدند. در آن دوران کشورهای عضو بلوک محافظه‌کار سنی و محور اخوانی امیدوار بودند با حمایت مالی- تسلیحاتی از گروه‌های سلفی- تکفیری دولت قانونی اسد سقوط کرده و دمشق از مدار محور مقاومت خارج شود. متاسفانه یکی از نتایج حمایت دولت‌های منطقه از گروه‌های شبه نظامی و شبکه‌های مرتبط با جرائم سازمان یافته در خاک سوریه، رشد پدیده نارکوتروریسم در حوزه مدیترانه شرقی بوده است. به عبارت دیگر دولت اردن (ظاهراً) در حال مبارزه  با پدیده‌ای است که خود یکی از عوامل شکل‌گیری آن در جنوب سوریه بوده است.

رسانه‌های نزدیک به جریان محافظه‌کار سنی مانند پایگاه «الحره» سعی دارند تا سلسله تجاوزات ارتش اردن به خاک سوریه را نبرد نیابتی امان علیه گروه‌های نارکوتروریستی مورد حمایت دولت‌های خارجی معرفی کنند. در این خط عملیات روانی قرار است تا 375 کیلومتر مرز مشترک با سوریه علاوه بر قاچاق مواد مخدر به عنوان محلی برای انتقال سلاح و مهمات معرفی شود. در روی دیگر سکه اردن قصد دارد تا خود را حامی بازگشت سوریه به جهان عرب معرفی کند و با گرفتن انگشت اتهام به سوی «شبه‌نظامیان» زمینه دور کردن محور مقاومت از دمشق را فراهم کند.

شاید مهم‌ترین متغیر در خصوص حملات هوایی اردن به خاک سوریه, عدم امتیازدهی دولت اسد پس از بازگشت سوریه به اتحادیه عرب باشد. به گزارش روزنامه انگلیسی فایننشنال تایمز پس از تبدیل شدن دمشق به مرکز «دیپلماسی عربی» و چراغ سبز کشورهایی همچون پادشاهی عربی سعودی، مصر و اردن برای احیای روابط دوجانبه با سوریه، اعضای بلوک محافظه‌کار سنی امیدوار بودند که اسد امتیازهای نظامی، سیاسی و اقتصادی برای کشورهای عربی در نظر بگیرد؛ اما تاکنون اسد تمایلی به این کار نشان نداده است. امان به عنوان یکی از بزرگ‌ترین متحدان نظامی- امنیتی سنتکام در منطقه غرب آسیا به دنبال آن است تا با استفاده از ابزارهای «سیاسی» و «نظامی» زمینه کاهش حضور پایگاه‌های مستشاری و نظامی محور مقاومت در مناطق جنوبی سوریه را فراهم کند. اما تاکنون توفیقی در این زمینه به دست نیاورده است. همچنین اردن هاشمی به دنبال آن است تا به تدریج از طریق بازگشت 1.3 میلیون آواره سوری به سرزمین اصلی زمینه افزایش فشار به دمشق برای تن دادن به مفاد قطعنامه 2254 شورای امنیت و ورود گام‌به‌گام معارضان سوری به سپهر سیاسی همسایه شمالی را فراهم کند.

رایان پل محقق آمریکایی در امور خاورمیانه، با دیدی متفاوت اقدامات نظامی اردن را در مرز مشترک با سوریه رصد می‌کند. وی معتقد است مبارزه با «مواد مخدر» ظاهراً اقدام نظامی اردن در نقاط مرزی است. در نگاه این محقق، امان به دنبال جلوگیری از انتقال سلاح به کرانه باختری و تسلیح هسته‌های مقاومت در این منطقه است. برهمین اساس ارتش اردن با حمله پیش‌دستانه به نقاطی از خاک سوریه، به عنوان بازوی اجرایی تل‌آویو، قصد دارد تا جلوی تقویت گروه‌های مقاومت در غرب رود اردن را بگیرد.

قریب به یک قرن جنگ داخلی و تهاجم خارجی، سبب شکل‌گیری کانون‌های قدرت رسمی و غیر رسمی در همسایه شرقی ایران یعنی افغانستان شده است. در نظر اندیشمندان حوزه روابط بین‌الملل در هنگام بحران امکان فعالیت «اقتصاد قانونی» بسیار محدود می‌شود و افراد مجبورند برای بقاء و تامین نیازهای ابتدایی زندگی به سمت انواع «اقتصاد غیرقانونی» همچون کشت، تولید و قاچاق مواد، انواع کالا، فروش اعضای بدن و … حرکت کنند. به عبارت دیگر به دلیل عدم وجود «امکان‌های لازم» برای زیست قانونی شهروندان افغانستانی، اقتصاد غیر رسمی بدل به بخشی از زندگی ایشان شده است. در چنین شرایطی مواد مخدر تولید شده در افغانستان (به‌ویژه هروئین) توسط کارتل‌های مخدری و گروه‌های مرتبط با جرائم سازمان یافته از طریق سه راه «بالکان»، «مسیر جنوبی» و «مسیر شمالی» راهی بازارهای مصرف در اروپای غربی می‌گردند. براساس آمارهای منتشر شده قریب به 70 درصد مواد مخدر تولید شده در افغانستان راهی بازارهای اروپایی می‌شود.

وجود این «تهدید مشترک» الزام افزایش هماهنگی‌های دو یا چندجانبه برای رصد، کنترل و مقابله با قاچاق مواد مخدر را نشان می‌دهد. این همکاری‌ها می‌تواند تحت نظارت دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد و کمیسیون‌های منطقه‌ای آن شکل بگیرد. با این حال تجربه تاریخی مبارزه با مواد مخدر در منطقه اورسیا اثبات کننده این نکته است که دولت- ملت‌های منطقه تنها زمانی به سمت مبارزه مشترک حرکت خواهند کرد که دیگر نگاهی «ابزاری» به مشکله اپیدمی مواد مخدر نداشته باشند. به عنوان مثال طی سال‌های اخیر یکی از همسایه‌های شمال‌غربی ایران بدون اشاره به نقش مافیا و جرائم سازمان یافته منطقه‌ای- بین‌المللی در زمینه قاچاق مواد مخدر، با گرفتن انگشت اتهام به سمت تهران- ایروان سعی دارد تا از این بحران بهره‌برداری سیاسی انجام دهد. دیگر مثال استفاده ابزاری از مسئله مبارزه با مواد مخدر را می‌توان قاچاق کپتاگون از جغرافیای سوریه دانست. با آنکه همچنان بیش از 30 درصد خاک سوریه تحت نفوذ معارضان مسلح و نیروهای خارجی است اما دستگاه اندیشکده‌ها و رسانه‌های غربی- عربی؛ بدون هیج اشاره‌ای به نقش نارکوتروریسم و گروه‌های تبهکار، سعی می‌کند تا دولت دمشق را در جایگاه متهم قرار دهند.

با این حال افزایش همگرایی و همکاری میان برخی کشورهای مهم منطقه این امید را ایجاد می‌کند که مبارزه با «اقتصاد مواد مخدر» تنها محدود به مرزهای ملی، تفاهم نامه‌های دوجانبه یا برخی همکاری‌های محدود با نهادهای بین‌المللی نشود؛ بلکه زنجیره‌ای پیوسته از مبدا تا بازار مقصد برای ریشه کن کردن این اقتصاد مرگبار شکل بگیرد.

پس از روی کارآمدن طالبان در افغانستان، یکی از وعده‌های اصلی این جریان سیاسی مبارزه با پدیده مواد مخدر بوده است. صدور فتوای هبت‌الله آخوندزاده مبنی بر حرمت شرعی و ممنوعیت کشت، تولید، قاچاق و مصرف انواع مواد مخدر و محرک را می‌توان نقطه عطفی در مسیر مبارزه با مواد مخدر در افغانستان دانست. با این حال به دلیل کمبود منابع مالی دولت، مشکلات معیشتی مردم و تداوم بلوک شدن منابع مالی افغانستان در بانک‌های آمریکایی شرایط لازم برای اجرای موثر این قانون وجود ندارد. در چنین شرایطی حکم ممنوعیت رهبر وقت طالبان نه تنها سبب کاهش کشت و تولید مواد در این کشور نشده بلکه سبب ایجاد تاثیر روانی در بازار و افزایش قیمت تریاک و مشتقات آن در بازارهای مصرف شده است. در چنین شرایطی لازم است تا همسایگان افغانستان علاوه بر تمرکز بر مسائل سیاسی- امنیتی کابل، به سازوکاری مشترک برای مبارزه با مواد مخدر دست یابند. به عنوان مثال در جریان نشست دو روزه سمرقند پس از موضوع تثبیت وضعیت سیاسی در کابل و مبارزه با تروریسم، مسئله کنترل مواد مخدر در دستور کار کشورهای حاضر در نشست بود. برهمین اساس کین گانگ وزیر امور خارجه چین با ارائه طرحی چهار ماده‌ای با محوریت مبارزه با تروریسم، کنترل مواد مخدر و پناهجویان، تقویت کنترل مرزی، و افزایش توانایی‌های ضد تروریسم برای مهار جریان‌های تروریستی فرامرزی ارائه کرد.

به فاصله چندماه یعنی در آوریل 2023، مسعود زاهدیان معاون پلیس با مواد مخدر از آمادگی مسکو برای همکاری با ایران در زمینه مبارزه با تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان خبر داد. دهلی‌نو دیگر شریک تهران در زمینه مبارزه مشترک با پدیده مواد مخدر است. اردیبهشت‌ماه 1401، «ساتیا نارایان پردان» رئیس آژانس مبارزه با مواد مخدر هند در سفر به تهران اقدام به انعقاد تفاهم‌نامه همکاری با سردار مجید کریمی رئیس پلیس مبارزه با فرماندهی کل انتظامی ایران نمود.

دیگر شریک ایران در زمینه مبارزه با مواد مخدر، بغداد است. نخستین تفاهم نامه همکاری دو کشور در زمینه مبارزه با مواد مخدر در سال جاری میلادی به امضاء رسید. براساس این تفاهم نامه ایران و عراق در زمینه کشف مواد مخدر، جلوگیری از  نفوذ قاچاقچیان به ایران- عراق، گسترش همکاری مرزبانان، افزایش همکاری‌های اطلاعاتی، آموزش پرسنل پزشکی و نحوه درمان معتادان  با یکدیگر همکاری خواهند کرد.

ترکیه دیگر شریک ایران در زمینه مبارزه با مواد مخدر است. امضاء موافقتنامه استانبول در زمینه مبارزه علیه قاچاق مواد مخدر، جرائم سازمان یافته و تروریسم (2008) که بعدها با تصویب مجلس شورای اسلامی و با تایید شورای نگهبان (2011) بدل به قانون شد؛ یکی از مهم‌ترین اسناد خارجی کشور در زمینه مبارزه مشترک با پدیده مواد مخدر است. براساس این موافقت‌نامه دو کشور در زمینه تولید، قاچاق و تجارت انواع مواد مخدر، محرک یا روان گردان با یکدیگر تبادل اطلاعات و همکاری خواهند نمود. ارمنستان، امارات عربی متحده و پاکستان دیگر شرکای ایران در زمینه مبارزه با پدیده مواد مخدر هستند.

در سال 2021- 2022 میزان کشفیات مواد در ایران 1080 تن در سراسر کشور اعلام شده که نسبت به سال 2020 افزایش 14 درصدی را نشان می‌دهد. به گفته دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد، ایران قریب به 90 درصد تریاک جهان را به خود اختصاص داده است. کارنامه درخشان ایران در زمینه مبارزه با مواد مخدر این فرصت را برای تهران فراهم می‌کند تا با استناد به توافق‌نامه‌ها و موافقت‌نامه همکاری دوجانبه در زمینه مبارزه با جرائم سازمان یافته و مواد مخدر؛ ایده تشکیل سازمان منطقه‌ای با محوریت مبارزه با «جرائم سازمان یافته فراملی» را دنبال کند. بی‌شک ایجاد چنین سازوکار منطقه‌ای می‌تواند زمینه افزایش تبادل اطلاعات و مبارزه مشترک با پدیده قاچاق مواد مخدر را تسهیل کند.

جنگ داخلی، مشکلات فزاینده اقتصادی ،تغییر الگوهای فرهنگی و دخالت خارجی موجب پیچیده‌تر شدن نظم امنیتی منطقه شامات، به‌ویژه در جغرافیای سوریه شده است. معارضین و گروه‌‎های تروریستی تحت حمایت برخی کشورهای منطقه، با هدف تامین مالی- تجهیزات و پرداخت حقوق عناصر وابسته به خود تنها به غارت اموال دولتی یا قاچاق منابع هیدروکربن سوریه اکتفا نمی‌کنند؛ بلکه با تغییر ماهیت، همچون گروهی تبهکار زمینه تولید، تجارت، قاچاق و مصرف انواع مخدر؛ به‌ویژه کپتاگون را فراهم می‌آورند.

طولاتی‌تر شدن روند نبرد جنگ داخلی میان دولت قانونی و گروه‌های شورشی- تروریستی موجب شد تا این جریانات صرفا در مرحله سیاسی- ایدئولوژیک ساکن نمانند و وارد فاز نارکوتروریستی شوند. با وجود سخت‌گیری‌های شدید دولت سوریه در خصوص تولید و قاچاق مواد مخدر، متاسفانه همچنان در مناطقی که گروه‌های مخالف دولت قانونی بشار اسد حضور دارند، بازار مصرف و قاچاق مواد مخدر رونق زیادی دارد. پیش از این مسیرهای قاچاق کپتاگون از مبدا سوریه، به دلیل دخالت شاهزادگان سعودی بیشتر معطف به سمت بازارهای حاشیه خلیج فارس بود اما به تازگی شمال آفریقا و جنوب اروپا نیز تبدیل به بازارهای هدف این ماده محرک شدند.

تجارت غیرقانونی کپتاگون به سرعت در منطقه خاورمیانه و حاشیه مدیترانه در حال رشد و گسترش است. در حالی که تجارت کپتاگون در سال 2020 معادل 3.46 میلیارد دلار بود (براساس کشفیات در مقیاس بزرگ)، ارزش بالقوه تجارت خرد در سال 2021 به رقم 5.7 میلیارد دلار رسیده است. واقعیت آن است که تداوم حضور جنگ سالاران و تروریست‌ها در خاک سوریه زمینه رشد خطرات امنیتی برای اتحادیه اروپا همچون تربیت عناصر افراطی و بازگشت آنها، تشدید قاچاق انواع مواد مخدر و محرک و گسیل مهاجران به سمت قاره سبز خواهد شد. تلاش‌های دولت سوریه و متحدان آن برای تسلط بر سراسر خاک سوریه نه تنها سبب بازگشت ثبات به منطقه منا خواهد شد بلکه موجب بهبود شاخص‌های امنیتی در اتحادیه اروپا خواهد شد.

نکته قابل توجه آن است که آمریکا و کشورهای اروپایی به جای حمایت از نیروهای ضدتروریسم در سوریه، با وضع تحریم‌های یکجانبه در مبارزه جدی دولت سوریه با انواع قاچاق مواد مخدر و جرائم سازمان یافته ایجاد اخلال می‌کنند. در چنین شرایطی سازمان‌های بین‌المللی همچون دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد باید بدون در نظر گرفتن ملاحضات سیاسی و با توجه به موازین بین‌المللی، هرگونه تحریم غرب علیه سوریه را محکوم و خواستار همکاری جامعه جهانی با دمشق شوند. در این مسیر نمایندگان دولت‌های مستقل همچون ایران و روسیه می‌توانند با طرح دعوی نسبت به تحریم‌های ضدانسانی غرب علیه دمشق زمینه محاکمه آمریکا به جرم استفاده ابزاری از سلاح تروریستی تحریم، خواستار همکارهای کشورهای جهان با سوریه در زمینه مبارزه با تروریسم و مواد مخدر شوند.

جنگ و بحران داخلی دو عنصر تاثیرگذار در رشد کارتل‌ها و مجموعه‌های غیرقانونی همچون نارکوتروریسم، قاچاقچیان انسان، سوخت و … فراهم خواهد آورد. این چالش فضای داخل کشور بلکه محیط منطقه‌‌ای- بین‌المللی را نیز تحت شعاء قرار خواهد داد. برهمین اساس کمک کشورهای جهان به احیای حاکمیت دمشق بر سراسر جغرافیای سوریه نه تنها سبب خروج این کشور از بحران ده ساله خواهد بلکه موجب کاهش مخاطرات امنیتی منطقه اورسیا خواهد شد.

رشد فزاینده تولید و قاچاق کپتاگون در منطقه شامات موجب افزایش آسیب‌پذیری حوزه «امنیت مخدری» کشورهای خاورمیانه عربی شده است. براساس آمارهای منتشر شده از سوی گمرکات و مقامات مسئول حوزه مبارزه با مواد مخدر، عربستان سعودی، اردن، لبنان، امارات و … در معرض قاچاق این ماده محرک هستند. در ادامه این یادداشت نگاهی به وضعیت قاچاق و کشفیات کپتاگون در برخی کشورهای منطقه خواهیم داشت.

در بازه زمانی ۲۰۱۳- ۲۰۱۸ کشفیات سالانه آمفتامین در جهان بین ۴۵ تا ۷۱ تن سیال بود. با این حال میزان فراوانی کشفیات عمدتا مربوط به کشورهای خاورمیانه (بزرگ‌ترین بازار مصرف آمفتامین جهان) است. در میان کشورهای منطقه بیشتین آمار کشف و ضبط این مواد مربوط به کشورهای لبنان، عربستان سعودی و امارات عربی متحده است. امروز به صورت غیرقانونی قرص‌های به نام کپتاگون در برخی مناطق اروپا، سوریه و لبنان تولید و عرضه می‌شود که فاقد فن‌اتیلین است و به همین «کپتاگون جعلی» محسوب می‌شود. در گزارش جهانی نهاد مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل در سال ۲۰۲۲ آماده است که اروپا مقصد ترانزیت قرص‌های کپتاگون از مقصد حوزه منطقه مدیترانه شرقی و شبه جزیره عربستان است.

در برخی کشفیات صورت گرفته در عربستان سعودی، قاره اروپا به عنوان مبدا صادرات این مواد اعلام شده است. در ژانویه و فرویه ۲۰۱۷، ۳۵۰ هزار قرص کپتاگون در فرودگاه شارل دوگل فرانسه کشف و ضبط شد. این محموله مخفی قرار بود در قالب محصولات صنعتی از طریق لبنان به چک، از چک به ترکیه و منطقه آناتولی راهی عربستان سعودی شود. در دسامبر ۲۰۱۸، مقامات یونانی از کشف ۳ میلیون قرص کپتاگون که راهی لیبی بود خبر دادند. در ژوئن و جولای ۲۰۱۹، ۳۳ میلیون قرص کپتاگون دیگر توسط مقامات یونانی در بندر پیرئوس کشف و ضبط شد. مقصد نهایی این محوله بازار چین بود. در فوریه همین سال ۳۸۴ هزار قرص کپتاگون در بندر نوتردام هلند که راهی بندر جده عربستان بود کشف و ضبط شد. در ژوئیه ۲۰۲۰، ۱۴ تن آمفتامین، از جمله بیش از ۸۴ میلیون کپتاگون توسط مقامات ایتالیایی کشف و ضبط شد. به گفته مقامات این کشور این مواد از طرف عناصر داعش راهی بازارهای اروپایی شده بود تا از این طریق منبع درآمدی جدیدی برای این گروه تروریستی فراهم شود.

طی چند ماه اخیر قاچاق کپتاگون به مقصد بازارهای اردن تشدید شده است. کپتاگون ماده ای شیمیایی است که سیستم اعصاب مرکزی را تحریک می کند و تا حد زیادی باعث اعتیاد می شود و مشکلات جدی جسمی و روانی را به دنبال دارد که به مرگ منجر می شود. این ماده در سطح بین المللی ممنوع است و در فهرست مواد مخدر قرار دارد. نزدیکی به منطقه شامات، سوء استفاده گروه‌های نارکوتروریستی از بحران داخلی سوریه و مطالبه بازار مخدری اردن (به‌ویژه نسل جوان) سه متغیر تاثیرگذار در تشدید قاچاق کپتاگون به اردن هاشمی است.

روز ۲۵ دسامبر گمرک مرزی «الکرامه» اردن از کشف بزرگ‌ترین محموله قاچاق کپتاگون در عملیاتی ویژه خبر داد. در این عملیات قریب به ۶ میلیون عدد قرص کپتاگون (وزن یک تن) در داخل بار خرما کشف و ضبط شد. گذرگاه مرزی الکرامه یا مجتمع مرزی طریبیل تنها گذرگاه مرزی بین اردن و عراق است که میان شهر الرویشد اردن در استان المفرق و شهر طریبیل عراق در استان الانبار واقع شده است و حدود ۳۲۰ کیلومتر از پایتخت اردن، و ۵۷۵ کیلومتر از پایتخت عراق فاصله دارد. در بازرسی دقیق دو کامیون «براد» با پلاک خارجی که از کشور همسایه می آمدند، قرص های مخدر کپتاگون که به طور حرفه ای داخل خرما جاسازی شده بودند و تشخیص آنها سخت بود، کشف و ضبط شدند. حدود ۵۰۹ کیلوگرم از قرص های مخدر کپتاگون در اولین کامیون و حدود ۴۸۳ کیلوگرم نیز از کامیون دوم کشف و ضبط شد.

در ۱۶ دسامبر ۲۰۲۲ مقامات سعودی خبر از دستگیری ۴۲۱ نفر به اتهام تلاش برای قاچاق مقادیر زیاد مواد مخدر در ۴ منطقه این کشور خبر داد. از این تعداد ۳۴۲ یمنی، ۳۹ شهروند سعودی، ۳۸ اتیوپیایی و ۲ نفر عراقی بودند. در همین رابطه سرهنگ مصطفی القرینی سخنگوی رسمی اداره کل مرزبانی سعودی گفت:«گشت‌های زمینی در منطقه نجران، جیزان، عسیر و مرزهای شمالی تلاش برای قاچاق ۵۲.۴ تن مواد قات و ۸۰۷ کیلوگرم مواد مخدر ناکام گذاشتند.»در این محموله مقادیر زیادی کانابیس، قرص‌های امفتامین و قرص‌های نیازمند تایید پزشک وجود داشته است.

شاهزاده ها و افسران سعودی نقش پر رنگی در محلی قاچاق کپتاگون دارند. حتی طی گزارشی اداره مبارزه با فساد اداری عربستان، افسران خود را متهم به گرفتن رشوه از قاچاقچیان برای چشم پوشی بر فعالیت های غیرقانونی آنها کرده است. در سال ۱۹۹۹ یک شاهزاده سرشناس سعودی ۲ تُن کوکائین را از ونزوئلا به فرانسه قاچاق کرد و در سال ۲۰۰۷ بصورت غیابی به ۱۰ سال حبس و ۱۰۰ میلیون دلار جریمه محکوم شد. مقامات آمریکا همچنین او را به توطئه برای توزیع مواد مخدر در داخل آمریکا متهم کردند.

طی دو ماه اخیر قاچاق کپتاگون به مقصد بازارهای اردن تشدید شده است. کپتاگون ماده ای شیمیایی است که سیستم اعصاب مرکزی را تحریک می کند و تا حد زیادی باعث اعتیاد می شود و مشکلات جدی جسمی و روانی را به دنبال دارد که به مرگ منجر می شود. این ماده در سطح بین المللی ممنوع است و در فهرست مواد مخدر قرار دارد. نزدیکی به منطقه شامات، سوء استفاده گروه‌های نارکوتروریستی از بحران داخلی سوریه و مطالبه بازار مخدری اردن (به‌ویژه نسل جوان) سه متغیر تاثیرگذار در تشدید قاچاق کپتاگون به اردن هاشمی است.

به گزارش خبرگزاری روسی اسپوتنیک، یک منبع نظامی در فرماندهی کل نیروهای مسلح اردن گفت که نیروهای مرزبانی با هماهنگی با دستگاه های امنیتی و نظامی و اداره مبارزه با مواد مخدر، از طریق نظارت بر مرز، تلاش یک گروه برای عبور از مرز و قاچاق مواد مخدر از سوریه به اردن را ناکام گذاشتند. این مقام اردنی افزود که گشت های اردن به سرعت وارد عمل و با قاچاقچیان درگیری شدند که در این درگیری شماری از آنها زخمی و مجبور به فرار به آن طرف مرز شدند. در این عملیات مقادیر زیادی حشیش هم کشف شد.

روز 25 دسامبر گمرک مرزی «الکرامه» اردن از کشف بزرگ‌ترین محموله قاچاق کپتاگون در عملیاتی ویژه خبر داد. در این عملیات قریب به 6 میلیون عدد قرص کپتاگون (وزن یک تن) در داخل بار خرما کشف و ضبط شد. گذرگاه مرزی الکرامه یا مجتمع مرزی طریبیل تنها گذرگاه مرزی بین اردن و عراق است که میان شهر الرویشد اردن در استان المفرق و شهر طریبیل عراق در استان الانبار واقع شده است و حدود 320 کیلومتر از پایتخت اردن، و 575 کیلومتر از پایتخت عراق فاصله دارد. در بازرسی دقیق دو کامیون «براد» با پلاک خارجی که از کشور همسایه می آمدند، قرص های مخدر کپتاگون که به طور حرفه ای داخل خرما جاسازی شده بودند و تشخیص آنها سخت بود، کشف و ضبط شدند. حدود 509 کیلوگرم از قرص های مخدر کپتاگون در اولین کامیون و حدود 483 کیلوگرم نیز از کامیون دوم کشف و ضبط شد.

روز 11 دسامبر 2022 نیز نیروهای مرزبانی اردن تحرکات گروهی از قاچاقچیان را رصد کردند که به طور غیرقانونی از سوریه وارد اردن شده بودند. پس از درگیری نیروهای مرزبانی اردن با آنها، شماری از آنها مجروح شده و برخی نیز به درون اراضی سوریه فرار کردند. اردن تاکید می کند که 85 درصد از مواد مخدری که کشف و ضبط می شود آماده قاچاق به خارج از اردن به خصوص عربستان و سایر کشورهای عضو شورای همکاری است.

با اوج گیری فعالیت گروه‌های تروریستی همچون داعش، جبهه النصره و … سوریه بدل به زمینی مساعد برای تولید و ترانزیت مواد مخدر برای انواع گروه‌های نارکوتروریستی در منطقه شامات شد. برهمین اساس این گروه‌های غیر دولتی و عموما تروریستی با حمایت شاهزادگان سعودی اقدام به تواید نوعی مواد محرک به نام کپتاگون می‌کنند. این مواد تولید شده از مسیر اردن وارد عربستان سعودی، از طریق دریای مدیترانه به اروپا و از طریق مرزهای شرق و شمال شرق (عمدتا زیر نظر «ی پ ک») وارد ترکیه می‌شود. تداوم این روند سبب شده است تا دولت قانونی دمشق برنامه جامعی برای مقابله با تولید کنندگان و مسیرهای ترانزیت مواد در مناطق تحت کنترل دولت ایجاد کند.

طی روزهای اخیر تنش‌ها در شهر الباب در حومه شرقی حلب به دلیل یورش گروهی از مردان مسلح لشگر حمزه وابسته به گروه تروریستی «ارتش آزاد» به خانه یکی از ماموران مبارزه با مواد مخدر تشدید شد. به گزارش منابع محلی این جریان تروریستی با یورش وحشیانه به خانه این مامور مبارزه با مواد مخدر تمام وسایل خانه وی را نابود کردند. آنها پیش از آغاز حمله با ارعاب به همسر وی اعلام کرده بودند که علت این حمله گرفتن انتقام محموله مواد مخدر توسط شوهرش بوده است. نکته جالب توجه آن است، افرادی که به خانه این مامور حمله کردند اکثرا مست بوده یا مواد مخدر مصرف کردند. این گروه معارض از ابتدای بحران سوریه مورد حمایت دولت آنکارا بوده است. این حمله در روز 23 سپتامبر رخ داد و سبب خشم و اعتراض مردم زیر سیطره این تروریست‌ها شد. مردم خشمگین با آتش زدن لاستیک و سر دادن شعارهای تند خواستار پاسخگویی متجاوزان در خصوص این حمله و تجارت مواد مخدر در این منطقه بودند.

به گزارش «المانیتور» لشگر تروریستی حمزه به دلیل دست داشتن در قاچاق مواد مخدر در این منطقه بسیار بد نام است. این گروه تروریستی پس از تثبیت موقعیت خود در منطقه الباب از خلاء قدرت موجود سوء استفاده کرده و به جای پیگیری اهداف به اصطلاح سیاسی یا ایدئولوژیک به سمت تجارت مواد مخدر سوق پیدا کرده است. به عبارت دیگر نیاز این جریان تروریستی به منابع مالی برای پرداخت حقوق افراد و تامین سلاح تبدیل به گروه تروریستی شده است. گروه‌های تروریستی در سوریه به دلیل برخورداری از حمایت دولت‌های خارجی مانند ترکیه از موقعیت مطلوبی برای تداوم تجارت مخدری برخوردارند. در چنین شرایطی یکی از راهبردهای اصلی دمشق برای قطع شریان مالی تروریسم و پیگیری سیاست «جنگ با مواد» در این کشور هدف قرار دادن شبکه‌های مخدری وابسته به گروه‌های تروریستی در سراسر سوریه است.

با وجود رشد امواج تروریسم در دهه گذشته میلادی، آمار منتشر شده در خصوص وضعیت سالهای اخیر، خبر از کاهش تروریسم در منطقه خاورمیانه می‌دهد. البته سرکوب گروه‌های تروریستی همچون داعش و الفاعده و به دنبال آن فروکش کردن آتش تروریسم در منطقه «شام» موجب تغییر تمرکز شبکه‌های تروریستی از منطقه غرب آسیا به سمت قاره آفریقا شده است. با این حال روندهای خطی در سال 2021 نشان از کاهش تروریسم در 8 از 9 منطقه جهان دارد. منطقه اوراسیا و فدراسیون روسیه با ثبت کاهش 71 درصدی بیشترین کاهش مرگ و میر ناشی از ترور را به ثبت رساندند. در این گزارش سعی خواهیم کرد تا نگاهی به روند تروریسم در منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا داشته باشیم.

سال گذشته میلادی در منطقه «منا»، شاخص تروریسم در 16 کشور بهبود یافته و تنها سه کشور بدون تغییر باقی ماندند. در گزارش جهانی تروریسم، الجزایر تنها کشوری است که به دلیل افزایش مرگ‌ومیر ناشی از ترور، آمار نامطلوبی به ثبت رسانده است. بین سالهای 2007 تا 2021 منطقه خاورمیانه به تنهایی 39 درصد از کل تلفات ناشی از تروریسم در جهان را به خود اختصاص داده، حال آنکه این آمار در سال گذشته با کاهشی چشمگیر به رقم کم سابقه 16 درصد کاهش پیدا کرده است. در سال 2021 منطقه جنوب آسیا و جنوب صحرای آفریقا وضعیت بدتری نسبت به از منطقه غرب آسیا داشته است. با آنکه در سال گذشته مجموعا 13 گروه مسئولیت حمله به منطقه در سال 2021 را بر عهده گرفتند، با این حال مسئولیت 57 درصد از 727 حمله توسط هیچ گروه شناخته شده بر عهده گرفته نشده است.

براساس آمارهای منتشر شده بیشترین آمار مرگ و میر ناشی از تروریسم مربوط به سوریه با 488 مورد بوده است. البته این آمار نسبت به سال 2020 کاهش 33 درصدی را نشان می‌دهد. پس از سوریه، مصر با با 66 فوتی در سال 2021 در مقایسه با 119 مورد در سال ،2020 با 44 درصد کاهش بهبود وضعیت تروریسم در این کشور را نشان می‌دهد. در عراق با آنکه حملات داعش از  353 مورد در سال 2020 به 327 مورد در سال 2021 کاهش یافته اما فوتی‌های ناشی از تروریسم افزایش 9 درصدی را نشان می‌دهد. به طور میانگین حملات تروریستی در عراق به 1.14 کشته در سال 2021 رسید. این در حالی است که این رقم در سال 2020 0.98 کشته بود.

یکی دیگر از نکات برجسته در  گزارش سالانه تروریسم، انتشار رتبه جهانی کشورها براساس آخرین وضعیت تروریسم در این مناطق بوده است. در این گزارش به ترتیب کشورهای عراق، سوریه، مصر، یمن، لیبی، ایران، رژیم صهیونیستی، تونس، الجزایر، لبنان، عربستان سعودی، اردن، بحرین، مراکش، سودان در رتبه‌های دوم، پنجم، پانزدهم، بیست و یکم، بیست و ششم، بیست و هفتم، سی‌ام، سی و هشتم، سی و نهم، پنجاه و یکم، پنجاه و چهارم، پنجاه و هشتم، شصت و پنجم، هفتاد و ششم و هشتاد ششم قرار دارند.

در سال 2021 داعش و گروه‌های وابسته به آن مسئولیت 486 حمله (36 درصد) در منطقه را بر عهده گرفتند. این در حالی است که 57 درصد از این حملات از سوی سایر گروه‌های تروریستی اتفاق افتاده است. با آنکه دولت تروریستی داعش در عراق و سوریه با مجاهدت رزمندهای ایرانی و نیروهای مقاومت از بین رفت اما همچنان هسته‌های این گروه در سراسر منطقه همچون مصر، تونس، لیبی، عراق و سوریه پراکندند. با توجه به تضعیف روزافزون داعش در منطقه و قطع دسترسی این کشور به منابع هیدرو کربنی در سوریه و عراق، احتمال روی آوردن این گروه به اقتصاد مخدری و تبدیل شدن به یکی از بازیگران فعال در حوزه ترانزیت مواد مخدر، به‌ویژه به سمت بازارهای اروپایی، با هدف کسب منابع مالی، بسیار محتمل است

برآوردها حاکی از آن است که اقتصاد کپتاگون حداقل 5 میلیارد دلار ارزش دارد. گروه‌های مجری قانون مبارزه با مواد مخدر سراسر خاورمیانه هشدار می‌دهند که این بازار همچنان به رشد خود ادامه می‌دهد. ماه گذشته وزارت کشور سوریه گزارش داد که افسران مبارزه با مواد مخدر 14 میلیون قرص «کپتاگون»،  به عنوان آمفتامین محبوبی که در سوریه تولید و در سراسر خاورمیانه فروخته می‌شود، در شهر بزرگ بندری لاذقیه کشف و ضبط کردند. پس از این واقعه، دولت سوریه از کشف قرص‌های 249 کیلوگرم کپتاگون در ماشین‌های سنگین از مبدا لاذقیه خبر داد که با این محموله مجموع کشفیات کپتاگون دولت سوریه به 2103 کیلوگرم یا تقریبا 2.3 تن رسیده است.

به گزارش خبرگزاری فرانسه این کشف بزرگ‌ترین کشف قرص دولت سوریه در سال‌های اخیر بوده است. این در حالی است مقامات خاورمیانه در مجموع حدود 145 میلیون قرص را در نیمه اول سال 2022 کشف و ضبط کردند.

کپتاگون برای اولین بار به عنوان نسخه‌ای برای درمان نارکولپسی^[1] و افسردگی مصرف می‌گردد، در ابتدا دهه 1960 میلادی به عنوان جایگزینی ملایم‌تر برای آمفتامین‌های قوی تولید می‌شود. با این حال، مصرف بسیار گسترده از آن به عنوان «مواد مهمانی» در میان نخبگان ثروتمند خلیج فارس، جایی که از خواص این روان گردان برای شاداب‌تر شدن مهمانان برای ساعت طولانی‌تر استفاده می‌شود. کارگران مهاجر در خاورمیانه نیز از این مواد برای کار در شب استفاده می‌کنند.

برآوردها حاکی از آن است که اقتصاد کپتاگون حداقل پنج میلیارد دلار ارزش داشته باشد. گروه‌های مجری قانون مبارزه با مواد مخدر در سراسر خاورمیانه در خصوص تداوم رشد این بازار هشدار دادند. اگرچه دولت سوریه به پخش گسترده این مواد متهم شده، اما دمشق دخالت در تولید این مواد را رد کرده و به صورت مقطعی مقادیری از این مواد را کشف و ضبط کرده تا از این طریق هوشیاری سازمان‌های ذی صلاح در این زمینه برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر نشان دهد.

در سال های اخیر که عراق و سپس سوریه توانایی نظارت و کنترل موثر بر مناطق مرزی خود را از دست داده اند، سازمان های قاچاق مواد تلاش خود برای سوء استفاده از خاک آن ها به عنوان مسیرهای جایگزین قاچاق اوپیوئید آغاز کرده اند. گزارش های دیگر نیز نشان می دهند که سازمان های قاچاق مواد، مسیر ایران، عراق، سوریه و گرجستان را برای قاچاق کالاهای ممنوعه به ترکیه مورد استفاده قرار می دهند. همین مسیر در گزارش های کشفیات «پلتفورم نظارت بر مواد UNODC» و سایر رسانه های عراقی نیز تایید شده و ممکن است برای قاچاق اوپیوئیدها از افغانستان به منظور تأمین بازارهای موجود در طول مسیر بالکان نیز به کار گرفته شود. طبق گزارش های رسانه های عراقی، استان های بصره، دیاله، اربیل و سلیمانیه مصادر ورود و ترانزیت اپیوئیدهای به عراق به حساب می آید و البته برای مصرف در بازار داخلی و نیز به سوی ترکیه، سوریه و سپس اروپا قاچاق می شود.

پلیس ملی ترکیه نیز در ماه مارس سال ۲۰۱۲ از کشف یک محموله ۸۵۲ تنی هروئین که قرار بود به هلند فرستاده شود و با سازمان های قاچاق مواد در ایران، عراق و آلمان و هلند مرتبط بوده خبر داد. در سال ۲۰۱۳ نیز پلیس ملی ترکیه در دو عملیات مختلف ۲۶۶ کیلوگرم هروئین را کشف کرد، که از شمال عراق و بندر دروازه هابور (بندر ابراهیم خلیل) وارد ترکیه شده بود. اوپیوئیدهای افغانستانی عمدتاً از طریق جمهوری اسلامی ایران به عراق قاچاق می شود و در این کشور یا در بازارهای داخلی به مصرف می رسد و یا به بازارهای خاورمیانه، ترکیه و اروپا و دیگر بازارهای در طول مسیر بالکان ارسال می شود.

پی‌نوشت

[1] narcolepsy