Tag: سیگار

سازمان بهداشت جهانی و مدافعان سلامت عمومی در سراسر جهان روز  ۳۱ مه 2022 را به عنوان روز جهانی بدون دخانیات اعلام کرده اند و در سال اخیر تلاش‌های این حوزه با محوریت «تهدیدات دخانیات برای محیط زیست» برنامه ریزی شد. هدف کمپین جهانی ۲۰۲۲ افزایش آگاهی عمومی در مورد تاثیرات زیست محیطی کل چرخه دخانیات از کشت، تولید و توزیع آن تا زباله های سمی تولید شده آن است. همچنین، هدف این کمپین افشای تلاش صنعت تولید تنباکو برای پاکسازی شهرت خود و جذاب تر کردن محصولاتش با تمرکز بر بازاریابی دوستدار محیط زیست نیز می باشد.

از ابتدا تا انتها، چرخه تولید تنباکو یک فرآیند بسیار آلاینده و مضر است، آنچه بیشتر از این چرخه به ذهن متبادر می شود، آلودگی هوا است، در حالی که آسیب در کل رنجیره تولید رخ می دهد و بسیار پیچیده است.

• در سراسر جهان سالانه حدود ۳.۵ میلیون هکتار زمین برای کشت تنباکو از بین می رود. کشت توتون و تنباکو به تخریب ۲۰۰۰۰ هکتار زمین در سال و همین طور تخریب خاک کمک می کند.
• تولید تنباکو زمین را از آب، سوخت فسیلی و منابع فلزی خالی می کند.
• جهانی شدن زنجیده تامین و فروش دخانیات به ایم معنی است که صنعت دخانیات به شدت متکی به حجم بالایی از روش های حمل و نقل است.
• سالانه ۴.۵ میلیون ته سیگار به درستی دفع نمی شوند و ۱.۶۹ میلیارد پوند زباله سمی تولید می شوند و هزاران ماده شیمیایی را در هوا، خاک و آب آزاد می کنند.

هر چند مصرف کنندگان نسبت به محیط زیست آگاه تر شده اند و محصولات سازگارتر با محیط زیست را انتخاب می کنند و شرکت های تولید دخانیات، سازگاری زیست محیطی را به ستون جدایی ناپذیر تولید محصولات خود تبدیل کرده اند. همه این اقدامات مانند پاکسازی سواحل و بازاریابی محصولات جدید با عنوان دوستدار محیط زیست تنها برای منحرف کردن توجه عمومی از اقدامت مخرب خود برای محیط زیست است.

کمپین روز جهانی بدون دخانیات از دولت ها و سیاستگذاران می خواهد تا قوانین این حوزه شامل، اجرا و تقویت طرح های موجود برای ایجاد مسئولیت میان تولید کنندگان تنباکو در قبال هزینه های سازمان تجارت جهانی را افزایش دهد. به منظور مقابله با مخاطرات زیست محیطی و اقتصادی مواد زائد تنباکو توصیه می شود تا کشورها بر اساس کنوانسیون کنترل دخانیات به طور کامل تبلیغات، ترویج و حمایت از دخانیات را ممنوع کنند.

هر روز در زندگی خود انتخاب هایی می کنیم که بر سلامتی ما تأثیر می گذارد. افراد به دلایل مختلف مانند مقابله با چالش های زندگی، فرار از واقعیت، تسکین درد، یا تلاش برای تطبیق خود با محیط های جدید مواد مخدر مصرف می کنند. برخی می توانند از اثرات منفی مواد بر سلامتی و زندگی خود آگاه باشند و همچنان برای قطع مصرف تلاش کنند؛ به این دلیل که مصرف مکرر مواد مخدر می تواند منجر به تغییراتی در مغز شود که قطع مصرف در این شرایط حتی اگر بخواهند هم بسیار سخت است. هنگامی که مغز فردی در نتیجه مصرف زیاد انواع مواد دچار این تغییرات می شود در اصطلاح دقیق با مشکل اختلال مصرف مواد مواجه است و اعتیاد یک نوع شدید اختلال مصرف مواد می باشد.

همه مواد اعتیاد آور باعث می شوند مغز ماده شیمیایی دوپامین را آزاد کند. دوپامین معمولاً پس از فعالیت های لذت بخش و رضایت بخش از نظر ذهنی و روانی تولید می شود. دوپامین باعث می شود که مغز پاداش هایی که دارای اثرات لذت دارد را به خاطر بسپارد و میل به جستجوی دوباره آنها را تقویت می کند. استفاده مکرر از یک نوع ماده، باعث تولید دوپامین بیشتری می شود که نحوه واکنش بدن نسبت به مصرف مواد را در طول زمان به طور مرتب تغییر می دهد.

با استفاده مکرر، مقدار بیشتری از مواد برای ایجاد همان اثر لذت بخش مورد نیاز است. هنگامی که مواد در دسترس نباشد، فرد ممکن است علائم منفی ترک را تجربه کنند که شامل استرس، اضطراب، افسردگی و گاهی اوقات علائم فیزیکی مانند عرق کردن، استفراغ و درد است.  چرخه های مکرر مصرف و ترک مواد مخدر می تواند عملکرد مغز را مختل کند تا جایی که افراد ممکن است به سختی لذت را در زندگی روزمره خود تجربه کنند. در این مرحله، بسیاری به مصرف مواد مخدر ادامه می‌دهند تا از کمبودهایی که در نتیجه مصرف مواد ایجاد شده را جبران کنند نه اینکه به دنبال تجربه لذت بیشتری باشند بلکه تجربه همان لذت اولین مصرف نیز بسیار خوشایند خواهد بود. در این مرحله، درمان می تواند به افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد کمک کند تا با این اثرات مخرب مقابله کنند و زندگی سالم تری داشته باشند. هرچه زودتر فرد تحت درمان قرار گیرد، شانس بهبودی او بیشتر است.

ما مواد مخدر را به عنوان بیشترین یا کم ضررترین تعریف نمی کنیم. انواع مواد این پتانسیل را دارند که اثرات منفی بر سلامتی ایجاد کنند و در کوتاه مدت یا بلند مدت به وضعیت خطرناکی منجر شوند. اینکه آیا یک ماده باعث ایجاد یک مشکل جدی برای سلامتی می شود – مانند مصرف بیش از حد تهدید کننده زندگی – می تواند به میزان مصرف، نحوه مصرف آن و سایر عوامل بستگی داشته باشد.

با این حال، برخی از مواد به قدری قوی هستند که مصرف بیش از حد آنها حتی در اولین مصرف می تواند جان فرد را تهدید کند. به عنوان مثال، فنتانیل ماده افیونی مصنوعی دارد که  100 برابر قوی تر از مورفین و 50 برابر قوی تر از هروئین است. از آنجایی که فنتانیل اغلب با سایر مواد مخدر مانند هروئین، کوکائین، مت آمفتامین ترکیب می شود، ممکن است ناخودآگاه در مقادیر نامشخصی مصرف شود که در نهایت منجر به مصرف بیش از حد شود. به عنوان مثال، بیش مصرفی  مواد افیونی حدود 78 میلیارد دلار در سال برای ایالات متحده آمریکا هزینه دارد ، آماری که شامل هزینه های مراقبت های بهداشتی، بهره وری از دست رفته، برنامه های درمانی و هزینه های قانونی نیز است. تنها در سال 2017، هزینه سوء مصرف مواد افیونی و بیش مصرفی کشنده حدود 1 تریلیون دلار برآورد شد. جانت یلن، وزیر خزانه‌داری، که در آن زمان رئیس فدرال رزرو بود، در سال 2017 در مقابل مجلس سنای ایالات متحده ، اپیدمی مواد افیونی را با کاهش مشارکت نیروی کار در میان «نیروی کار فعال» مرتبط دانست. آلن کروگر، اقتصاددان دانشگاه پرینستون، نوشت که این امر می تواند عامل 20 درصد کاهش مشارکت نیروی کار میان مردان و 25 درصد میان زنان از سال 1999 تا 2015 باشد.

در واقع بحران مواد اوپیوئیدی در ایالات متحده آمریکا به یک نگرانی مهم در حوزه امنیت ملی نیز تبدیل شده است. پرا که سوال مهم این است که: این مواد اوپیوئیدی مانند هروئین و غنتانیل از کجا وارد این کشور می شوند؟ باید گفت بیشتر هروئینی که وارد ایالات متحده می شود در مزارع خشخاش در مکزیک کشت می شود و چندین کارتل بزرگ، مراکز تولید و توزیع را در شهرهای بزرگ ایالات متحده کنترل می کنند. کارتل های مکزیکی معمولاً مواد مخدر را از مرز جنوب غربی ایالات متحده در وسایل نقلیه تجاری و مسافربری و از طریق تونل های زیرزمینی قاچاق می کنند. مقادیر زیادی هروئین نیز در کشورهای آمریکای جنوبی به ویژه کلمبیا تولید می شود و از طریق هوا و دریا به ایالات متحده قاچاق می شود. اگرچه بیشتر هروئین جهان از افغانستان می آید، اما تنها بخش کوچکی از هروئین وارد شده در ایالات متحده آمریکا از افغانستان قاچاق می شود.

به طور کلی، برخی از مواد مخدر بیشتر از سایرین با اعتیاد همراه هستند. به عنوان مثال، بیش از نیمی از افرادی که به طور منظم از سیگار استفاده می کنند، معیارهای اختلال مصرف دخانیات را دارند، در حالی که از هر 11 نفری که به طور منظم ماری جوانا (حشیش) مصرف می کنند، تنها 1 نفر دارای معیارهای اختلال مصرف حشیش است. برخی از مواد می توانند تأثیر قوی تری بر مغز نسبت به سایرین داشته باشند. تحقیقات نشان داده است که متامفتامین ، به ویژه، ممکن است به سلول ها و ساختارهای درون مغز آسیب برساند که می تواند باعث مشکلات طولانی مدت در احساسات و حافظه شود. برخی از بیماری‌های جسمی یا روانی و همچنین سابقه سلامت خانوادگی، بر شانس ابتلای فرد به اعتیاد یا سایر اثرات منفی مصرف مواد بر سلامتی تأثیر می‌گذارند. سن عامل مهمی در محاسبه خطرات مصرف مواد است. از آنجایی که مغز در اواسط دهه بیست سالگی فرد رشد می کند، نوجوانان و بزرگسالان جوان در برابر اثرات منفی بسیاری از مواد آسیب پذیرتر هستند. همه اینها به این معنی است که مواد خاصی ممکن است در موقعیت های مختلف خطرات مختلفی را برای افراد مختلف ایجاد کنند.

معاون پژوهشی موسسه کادراس با اشاره به اینکه تنباکو معمولاً نخستین ماده‌ای است که جوانان به مصرف آن روی می‌آورند و طبق آمار سازمان ملل متحد از هر چهار دانش‌آموز 13 تا 15 ساله یک نفر در جهان تجربه مصرف سیگار را داشته و حتی اولین مصرف را پیش از 10 سالگی انجام داده است، می‌گوید: طبق «نظریه دروازه‌ای مواد مخدر» معمولاً افراد، مصرف مواد مخدر و حتی کشیده شدن به جرایم مربوط این حوزه را با مواد و اقداماتی آغاز می‌کنند که دارای قبح یا ماهیت مجرمانه پایین‌تری است.

معاون پژوهشی موسسه کادراس با بیان اینکه سالانه حدود ۷ میلیون نفر از جمعیت جهان به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر اثر مصرف سیگار جان خود را از دست می‌دهند، گفت: مصرف سیگار در سطح جهان تاکنون باعث انتشار ۸۴ میلیون تن گاز دی اکسید کربن در هوا شده و در گرمایش زمین تأثیر بسزایی داشته و دارد.

معاون اجتماعی موسسه کادراس با اشاره به اینکه زنان بیشتر به دنبال مصرف داروهای آرام‌بخش مانند داروهای ضد اضطراب و بی‌خوابی به سوی مصرف مواد مخدر اعتیادآور کشیده می‌شوند، گفت: در مجموع اختلالات مصرف مواد برای زنان نسبت به مردان متفاوت است.

فرزانه سهرابی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به نقش جنسیت در درمان اختلال سوء مصرف مواد مخدر می‌گوید: امروزه جنسیت در درمان اختلال سوء مصرف مواد نقش تعیین‌کننده‌ای دارد، تا جایی که امروزه مطالعات گسترده‌ای با تاکید بر تفاوت‌های جنسیتی میان زنان و مردان برای ارائه راهکاری مناسب در درمان اختلال مصرف صورت گرفته است.

زنان اغلب به دنبال مصرف داروهای آرام‌بخش به سوی مصرف موادمخدر اعتیادآور کشیده می‌شوند

سرعت وابستگی زنان به مواد مخدر بعد از اولین مصرف بسیار سریع‌تر از مردان است

وی ادامه می‌دهد: زنان بیشتر به دنبال مصرف داروهای آرام‌بخش مانند داروهای ضد اضطراب و بی‌خوابی به سوی مصرف مواد مخدر اعتیادآور کشیده می‌شوند. در مجموع اختلالات مصرف مواد برای زنان نسبت به مردان متفاوت است. زنان اغلب سابقه کوتاه‌تری در مصرف برخی مواد مانند کوکائین، مواد افیونی، ماری‌جوانا و الکل دارند، اما در صورت مصرف مواد با مشکلات حادتر پزشکی، رفتاری، روانی و اجتماعی روبرو خواهند بود، چراکه سرعت وابستگی زنان به مواد مخدر بعد از اولین مصرف بسیار سریع‌تر از مردان است.

تفاوت‌های جنسیتی بین زنان و مردان در مصرف انواع موادمخدر 

معاون اجتماعی موسسه کادراس با بیان اینکه تفاوت‌های جنسیتی میان زنان و مردان در مصرف انواع مواد نیز مشهود است، می‌افزاید: تحقیقات نشان می‌دهد، مردان بیشتر از زنان تقریباً همه انواع مواد را مصرف می‌کنند، تا جایی که میان مردان این احتمال که مصرف مواد کار آنها را به بیمارستان بکشاند یا بیش مصرفی را تجربه کنند، بیشتر گزارش شده است. همچنین برای اکثر گروه‌های سنی مردان، میزان مصرف و در نتیجه وابستگی به انواع مواد و الکل نسبت به زنان بیشتر است. با این حال احتمال ابتلای زنان به اختلال مصرف مواد به اندازه مردان است؛ علاوه بر این زنان ممکن است بیشتر در معرض عود که از مراحل کلیدی درمان اعتیاد است، قرار گیرند.

بسیاری از زنان مبتلا به اختلال سوء مصرف مواد همزمان، دارای سایر اختلالات روانی هستند 

اغلب زنان باردار یا دارای فرزند خردسال درمان را زود رها می‌کنند 

سهرابی با اشاره به اینکه بسیاری از زنان مبتلا به اختلال سوء مصرف مواد همزمان، از سایر اختلالات روانی مانند افسردگی، اختلال پرخوری و اختلال استرس  رنج می‌برند، خاطرنشان می‌کند: علاوه بر این زنانی که مصرف‌کننده مواد هستند به طور همزمان با اختلالات دیگری مانند سلامت روان پس از طلاق و از دست دادن حضانت فرزندان روبرو هستند که این موارد درمان اعتیاد را برای آنها سخت‌تر می‌کند. این امر در مورد درمان اختلال سوء مصرف مواد نیز وجود دارد؛ بسیاری از زنان باردار یا دارای فرزند خردسال به دنبال درمان نیستند یا درمان خود را زود رها می‌کنند. همچنین برخی از زنان از ترس از دست دادن فرزند معمولاً یا اعتیاد خود را پنهان کرده یا اصلاً به دنبال درمان نمی‌روند.

زنان از ترس اضافه وزن کمتر برای ترک سیگار تلاش می‌کنند

به گفته وی و براساس نتایج تحقیقات انجام شده، زنان کمتر برای ترک سیگار تلاش می‌کنند و در صورت ترک نیز احتمال عود آن بیشتر از مردان است. گزینه جایگزین نیکوتین مانند آدامس در پروسه درمان در مورد زنان به اندازه مردان موثر نیست و ترک نیکوتین اغلب برای زنان سخت‌تر است.

معاون اجتماعی موسسه کادراس می‌گوید: همچنین برخی از زنان به سیگار کشیدن ادامه می‌دهند، زیرا می‌ترسند وزن‌شان افزایش یابد. با این حال تحقیقات نشان می‌دهد که ترک سیگار تنها کمی باعث افزایش وزن می‌شود.

بنابر اظهارات سهرابی، یک فرد سیگاری به طور متوسط ​​پس از ترک سیگار بین ۶ تا ۱۰ پوند اضافه وزن پیدا می‌کند، اما برخی تغییرات رژیم غذایی و سبک زندگی می‌تواند خطر افزایش وزن را کاهش دهد. اگر فردی وزن اضافه کند، به طور متوسط ​​در عرض ۶ ماه مقدار زیادی از وزن اضافی خود را از دست می‌دهد. مهمتر از همه، فواید ترک سیگار برای سلامتی بسیار بیشتر از خطرات اضافه کردن چند پوند است. ترک همچنین خطر ابتلا به انواع مختلف سرطان، حمله قلبی و بیماری‌های ریوی را هم کاهش می‌دهد.

در حال حاظر مقامات مصری در حال آزمایش بر روی نمونه‌های برند شکلاتی هستند، که اخیراً به دلیل داشتن ماده مخدر خشخاش[1] جنجال زیادی آفریده است. این اعتراضات پس از آن بالا گرفت که «جابر نصار»، رئیس دانشگاه قاهره این موضوع را فاش کرد که آزمایش اعتیاد چندین نفر، از جمله کارمندان دولت، احتمالاً پس از مصرف نوعی شکلات حاوی خشخاش، مثبت اعلام شده است. ناصر نام این شکلات را ذکر نکرد اما بعدا مشخص شد که نام این شکلات برند «شوگتن[2]» است.

نصار در پستی که تصویری از ترکیبات ذکر شده بر روی جلد محصولات را اضافه کرده است، افزود:«شکایات زیادی از جمله افرادی که در مناصب بالا مشغول به کار هستند یا نیاز به آزمایش مجدد دارند، ثبت شده است. بررسی نتایج تست موادمخدر[3] مقامات نشان می‌هد که نمونه‌های این افراد از نظر مصرف خشخاش مثبت است و این موضوع می‌تواند، حتی با علم به این موضوع که بیشتر این افراد سیگار هم نمی‌کشند، آنها را در معرض مجازات‌هایی قرار می‌دهد که می‌تواند به اخراج آنها از محل کارشان ختم شود.» او ادامه داد: «من به طور کاملاً اتفاقی متوجه شدم که در بازارها، مال‌های بزرگ و پمپ بنزین‌ها شکلات‌هایی را می‌فروشند که حاوی خشخاش است. این موضوع در اکثر کشورهای غربی مجاز اعلام شده است.» وی هشدار داد در صورت آگاهی افراد از وجود خشخاش در این شکلات‌ها، پخش و مصرف آن حکم قاچاق مواد مخدر و سوء مصرف را دارد.

در پاسخ به این اظهارات، وزارت کشور مصر در 4 آوریل در بیانیه‌ای اعلام کرد که برای اطمینان از عاری بودن مواد غذایی از خشخاش، پیش از مصرف بررسی می‌شوند تا از پاک بودن آنها از موادمخدر اطمینان حاصل شود. این نهاد افزود که نمونه‌هایی از این شکلات جنجالی برای تجزیه‌وتحلیل بیشتر از بازار جمع‌آوری خواهند شد تا در خصوص مطابقت این شکلات با استاندارهای بین‌المللی اطمینان حاصل گردد. وزارت کشور مصر در 7 آوریل اعلام کرد که تمام نمونه‌هایی که توسط «پزشکی قانونی» مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفتند، فاقد هرگونه ماده مخدری بودند. درعین‌حال آزمایشات بیشتری در حال انجام است. وزیر تأمین و تجارت داخلی مصر در 5 آوریل کمپین‌هایی را برای خروج این شکلات‌ها از برخی مراکز خرید و سوپرمارکت‌ها آغاز کرد تا بتواند مشخص کند که آیا دانه‌های خشخاش در این محصول یافت می‌شود یا خیر.

یک منبع رسمی در سازمان ایمنی مواد غذایی (سازمانی مستقل زیر نظر دفتر نخست‌وزیر) به شرط ناشناس‌ماندن به «المانیتور» گفت که وی به راحتی نمونه‌های محصول ذکر شده را در بازار مصر پیدا نکرده است. بر روی بسته‌بندی نمونه‌های که برای آزمایش انتخاب شدند قید نشده بود که این محصولات حاوی دانه‌های خشخاش هستند. وی در ادامه افزود: «بااین‌حال، مقامات نمونه‌هایی را مورد آزمایش قرار دادند و همچنان نتایج آن مشخص نیست.»

همچنین این منبع افزود که در صورت اثبات وجود موادمخدر در یک محصول، با شرکت‌‎های مربوطه برخورد قانونی لازم انجام می‌شود و انتظار می‌رود که ظرف چند روز آینده نتایج آن اعلام شود. در ژوئن 2021، «عبدالفتاح السیسی»، رئیس‌جمهور مصر، قانونی تصویب کرد که به موجب آن کارمندان دولتی در صورت اقدام به مصرف موادمخدر، اخراج می‌شوند. در همین حال، شرکت‌واردکننده برند «شوگتن» شایعه وجود موادمخدر در این شکلات‌ها را تکذیب کرد.

روز 5 آوریل «حسین شاهین»، معاون مدیرعامل شرکت وارد کننده برند «شوگتن» در مصاحبه تلفنی با برنامه تلویزیونی «یحدث فی المصر» در شبکه «ام بی سی-مصر[4]» گفت: «این شکلات حاوی انواع مواد طبیعی است. درون شکلات موجود در بازار موادی مانند کاکائو، شیر و خشخاش است اما حاوی مواد مخدر نیست.» وی افزود: «این شکلات 6 ماه پیش از آلمان وارد شده و تمام آن در بازار به فروش رفته است.» همچنین او به این نکته اشاره کرد که تمام محصولات وارداتی از خارج کشور پیش از عرضه به بازار، مراحل آنالیز ایمنی و ترخیص گمرکی را از سر می‌گذرانند.

پی‌نوشت‌ها

[1] poppy

[2] Schogetten

[3] narcotic

[4] MBC MASER

بازنشر این مطلب با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.

مصرف سیگار برای زنان جز قبح اجتماعی و فرهنگی آن که این روزها نیز کم‌رنگ شده است، منع قانونی ندارد. نتایج مطالعات نشان می دهند، زنان از سیگار کشیدن برای همذات پنداری با مردان یا استفاده از جاذبه های جنسی آن یا ابزاری موثر برای کنترل وزن سود می جویند؛ سیگار کشیدن دختران و زنان اما در هر حال روند صعودی یافته است و تبدیل به تهدیدی جدی برای سلامت جسم و روان آنها شده است.

نیکوتین ماده اصلی اعتیادآور سیگار، مخدری به حساب می آید که اثرات آرامبخش کوتاهی نیز دارد و باید گفت بسته به میزان مصرف به شدت اعتیادآور است. بیوشیمی نشان داده نیکوتین ناشی از استنشاق دود توتون و تنباکو به لحاظ تحریک دوپامین و سروتونین انتقال دهنده های عصبی در مغز ، حافظه بلند مدت را افزوده و انجام برخی وظایف ساده را تسهیل می کند. در واقع آنچه باعث محبوبیت مصرف سیگار هم میان زنان و هم مردان شده، تاثیر فوری نیکوتین به مغز می باشد که با افزایش کارایی، کاهش اضطراب و کم هزینه بودن همراه شده است.

آغاز زمان سیگاری شدن مردان و زنان برخلاف سایر مواد اعتیاد آور مانند تریاک و شیشه تقریباً به هم نزدیک است، زنان اما مصرف سیگار را برای کاهش استرس و افزایش هوشیاری انتخاب می‌کنند. هرچند میان زنان سیگار کشیدن نمی‌تواند ریشه مشکلات آنها را برطرف کند، اما موقتاً احساسات منفی را آرامش بخشیده و برای آنها احساس راحتی به وجود می آورد. محیط اجتماعی اصلی ترین بستر عامل سیگار کشیدن دختران نوجوان و جوان به شمار می رود و این امر در مورد دختران نوجوان به خانواده، همسالان و دوستان صمیمی آنها بستگی دارد.

یکی از نظریاتی که در خصوص اعتیاد و گرایش به مصرف مواد وجود دارد « فرضیه دروازه » است. بر اساس این فرضیه، استفاده از مواد مخدر با سوء مصرف یک ماده قانونی مثلا یک مخدر نرم مانند سیگار شروع می شود و در سیر گسترش و تکامل به مصرف مواد سخت[۱] می رسد. طرفداران فرضیه دروازه ورود به اعتیاد را با سوء مصرف مواد یا داروهای مجاز می دانند. بر این اساس، مصرف الکل و سیگار در سنین پایین با مصرف مواد و سایر رفتارهای ضداجتماعی در بزرگسالی ارتباط دارد.

مرحله نوجوانی به ویژه برای دختران به دلیل خودمحوری و عدم درک یکپارچه و صحیح نوجوانان از عواقب مخاطره‌آمیز رفتارهای خود، مرحله مهمی برای شیوع رفتارهای پرخطر محسوب می‌شود. به همین دلیل دوره ای پرخطر برای آغاز مصرف سیگار، مواد مخدر، الکل و سایر مواد غیر مجاز محسوب می شود و نوجوانانی که سیگار مصرف می کنند به احتمال زیاد به مصرف مواد گرایش پیدا می کنند. همه این عوامل در سنین پایین‌تر می تواند باعث گرایش افراد به مصرف دخانیات اعم از سیگار و قلیان شود. به عبارتی، فردی که به هر دلیلی در سنین نوجوانی و جوانی به مصرف سیگار تمایل و شروع به مصرف می کند، احتمالاً به همین دلیل به سمت مصرف مواد اعتیادآور سخت دیگر کشیده می شود.

دختران نوجوان سیگاری اغلب برون گرا و سرکشند؛ اما عزت نفس و اعتماد به نفس کمتری نسبت به همسالان غیرسیگاری خود خصوصا از حیث احساس توانایی در ساختن آینده شان ابراز می دارند و بیشتر از سیگار به عنوان وسیله ای برای پیوند با همسالان شان در پس بهانه هائی چون نگرانی از افزایش وزن و بی ریخت شدن سود می جویند . نیکوتین ممکن است حس توانمندی و در نتیجه تقویت اعتماد به نفس به او بخشیده و حالش را عوض کند یا موقتا مانع از افزایش وزنش شود که همین بهانه ای برای تداوم اعتیادش می گردد. وجود دوستان سیگاری، دسترسی آسان به سیگار و آزاد بودن مصرف آن در امکان عمومی به عنوان عوامل خاص گرایش به سیگار در نوجوانان معرفی شده است. از طرفی مصرف سیگار باعث ایجاد تغییراتی در رفتار و منش فرد مصرف کننده می شود و او را مستعد مصرف مواد مخدر نیز می کند. حضور در بین این دوستان پیامدهای ویژه ای دارد که گرایش به انحرافات اجتماعی یکی از آنها است. در این گونه جمع ها فرد با مواد جدید و آثار آن آشنا می شود و تبلیغات مختلف در مورد مصرف مثبت مواد و عدم اعتیادآور بودن برخی مواد، باعث ایجاد نگرش مثبت در فرد شده و علاوه بر از بین رفتن قبح مصرف مواد، علاقه فرد به مصرف مواد افزایش می یابد.

زنان مجرد بالای ۳۵ سال ممکن است سیگار کشیدن را بیشتر جایگزین شریک زندگی بدانند . زنان به احتمال زیاد در دوران بارداری یا هنگام مراقبت از یک یا چند فرزند برای ترک سیگار تلاش می کنند؛ در عین حال همه سیگاری ها هنگام ابتلا به بیماری سخت و قابل هشدار اقدام به ترک آن می کنند. در این میان زنانی از احتمال بیشتر موفقیت در ترک سیگار برخوردارند که باسوادتر ، دارای درآمد مکفی ، واجد تعهد قوی به تغییر رفتار و برخوردار از تامین اجتماعی هستند . زنان جوان بیش از دختران نوجوان نرخ ترک اعتیاد بالاتری نشان می دهند و این در حالی است که این میزان مشابه ترک اعتیاد مردان میانسال است.

 با این حال ترک سیگار زنان در هر سنی دارای فواید بلندمدتی است . اکثر سیگاری های همزمان معتاد به الکل یا مواد مخدر بعید است بدون ترک همزمان آنها بتوانند سیگار را کاملا ترک کنند . توصیه های مشابهی در مورد درمان سیگار به بیماران مبتلا به اختلالات روانی از جمله افسردگی و اضطراب می شود که بدون حل آنها توسط روان پزشک ، اعتیاد پایدار می ماند ،خصوصا اینکه تجویز داروهای روان درمانی در حین ترک برای جلوگیری مثلا از افسردگی می تواند جایگزین آن شده یا پس از اتمام دوره تجویز به عود اعتیاد بیانجامدد.

پی‌نوشت‌

[۱] منظور از مواد اعتیادآور سخت در فرضیه دروازه موادی مثل کوکائین، هروئین و مت‌آمفتامین (شیشه) است که وابستگی به آنها تعریفی عینی از اعتیاد است.

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع و لینک «کادراس» بلامانع است.

در سال ۲۰۱۲، کمسیون مواد مخدر در قطعنامه شماره ۵/۵۵ با عنوان «ترویج استراتژی‌ها و اقدامات رفع نیازهای زنان خاص زنان در زمینه برنامه‌ها و راهبردهای جامعه و یکپارچه کاهش تقاضای مواد مخدر» از موسسه تحقیقات جرایم و عدالت بین‌منطقه‌ای سازمان ملل متحد دعوت کرد تا به کمک و پشتیبانی از کشورهای عضو در تدوین و تطبیق اقدامات و راهبردها در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای رفع نیازهای خاص زنان به عنوان یک عنصر اساسی سیاست‌های موثر و عادلانه‌ترو مبتنی بر حقوق بشر ادامه دهد[۱].

 [۲]UNICRI موظف است تا از طریق آموزش و انتشار اسناد به پیشگیری از وقوع جرم و اجرای عدالت کیفری بپردازد. در قطعنامه ۵/۵۵ تاکید شده است که با در نظر گرفتن تفاوت‌های جنسیتی، فرهنگ و تحصیلات  اصول برنامه‌های کاهش تقاضا با اجماع بین‌المللی به نگارش درآید. روح این قطعنامه گویای این نگرانی است که زنان مبتلاء به سوء مصرف مواد اغلب از دسترسی به درمانی که مقتضیات و شرایط آنها را در نظر گرفته باشد محرومند. بر این اساس برای اولین بار زنان و دختران به عنوان گروه هدف برای مداخلات خاص شناخته شدند و از دولت‌ها خواسته شد تا هنگام طراحی  و اجرای سیاست‌های مواد مخدر، نیازهای منحصر به فرد زنان را بشناسند و با توجه به آنها برنامه‌ریزی کنند. باید گفت این قطعنامه به طور خاص از دولت‌ها دعوت می‌کند تا برنامه‌های زنان را در سیاست‌ها و استراتژی‌های مربوط به مواد مخدر در نظر گیرند و زنان را به ادغام  و همکاری در طراحی، اجرا، نظارت و ارزیابی سیاست‌ها و برنامه‌های مقابله با سوء مصرف مواد و وابستگی ترغیب کنند[۳].

امروزه شواهد فراوانی در ادبیات اعتیادپژوهی موجود است که نشان می دهد اختلافات بیولوژیکی و روانی- اجتماعی بین زن و مرد بر شیوع مصرف مواد تأثیر می گذارد ، موسسه تحقیقات جرایم و عدالت بین‌منطقه‌ای سازمان ملل متحد، نتیجه تحقیقات چند پروژه علمی خود را با عنوان همبستگی و درمان اختلالات مصرف مواد به صورت زیر اعلام کرده‌ است:

دلایل شروع مصرف مواد در زنان و مردان جوان متفاوت است. زنان جوان ممکن است استفاده از مواد مخدر را برای کنار آمدن یا غلبه بر اضطراب اجتماعی و یا افسردگی شروع کنند ، در حالی که کنجکاوی اغلب دلیل اصلی شروع مصرف مواد در پسران است. استعمال سیگار و محرکها در دختران می‌تواند به عنوان بخشی از استراتژی آنها برای دستیابی و حفظ تناسب اندام باشد. زنان نیز تمایل به تجربه مواد در سنین بالاتر نسبت به مردان دارند ، این امر احتمالاً ناشی از معاشرتها و مراودات قبلی آنها با گروههای سنا بالاتر از خود است.

 عوامل خطر و علائم مرتبط با سوء مصرف مواد بین مردان و زنان نیز متفاوت است. در حالی که مردان بیشتر از زنان گرایش به اعتیاد به انواع مواد دارند، مطالعات نشان داده اند که در مقایسه با مردان ، زنان بیشتر تحت تأثیر عواقب سوء مصرف مواد قرار می گیرند. زنان با سرعت بیشتری وابسته به مواد می‌شوند.چرا که در نتیجه افزایش استرس و اضطراب پس از سوانح و رویدادهای سخت به احتمال زیاد وابسته به انواع مواد می‌شوند ، زیرا بیشتر در معرض سوء استفاده جسمی و روحی قرار دارند. از این رو زنانی که دچار سوء مصرف مواد می شوند مشکلات روحی و جسمی شدیدتری را تجربه و نسبت به مردان با عواقب منفی بیشتری  در حوزه سلامت فردی و اجتماعی مواجه می‌شوند. زنان اغلب در قطع مصرف مواد اعتیاد آور با مشکلات بیشتری روبرو و مستعد عود مجدد هستند. تجربه نشان داده در نظر گرفتن این تفاوت های جنسیتی می تواند نتایج مفید درمانی به همراه داشته باشد؛ به عنوان مثال ، شواهد نشان می دهد زنان در صورتی که در روان درمانی و مشاوره گروهی گنجانده شوند به درمان بهتر پاسخ می دهند.آموزش جنسی و تنظیم خانواده و همچنین تشخیص هم‌زمان مشکلات مربوط به اختلالات روانشناختی ، اختلالات خوردن و آسیب های مربوط به سوء استفاده جنسی و خشونت از موضوعات دارای اولویت است که باید در دستور کار درمان زنان قرار بگیرد.

توجه به اختلافات جنسیتی همانطور که در اصول درمانی اعتیاد به مواد مخدر توسط سازمان بهداشت جهانی(WHO) و دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل متحد(UNODC) در سال ۲۰۰۸  و در دستورالعمل‌های موسسه ملی سوء مصرف مواد(NIDA) در سال ۲۰۱۲ مدنظر قرار گرفته است، باید ننگ بودن و طرشدگی اعتیاد زنان و نیاز به خدمات ویژه برای آنها را نیز در نظر بگیرند. به ویژه در مورد زنان مصرف کننده الکل، زنان باردار وابسته به مواد مخدر و زنان دارای فرزند زیر سن قانونی این نظارت‌ها و برنامه‌ها باید دقیق‌تر باشد. با توجه به شیوع مصرف انواع مواد در سراسر جهان، بر اساس آمارها، میزان مصرف مواد مخدر غیرقانونی در زنان پایین تر از مردان است. ایالات متحده تفاوت های کمتری را نسبت به سایر کشورهای توسعه یافته نشان می دهد ، در سال ۲۰۱۰ حدود یک سوم زنان نسبت به مردان حال حاضر از انواع مواد  استفاده می کنند. در بیشتر اروپا ، مصرف انواع مواد بین زنان و مردان به صورت مساوی است. در کشورهای با درآمد متوسط ​​، نابرابری مصرف انواع مواد بین زنان و مردان بیشتر است. نظرسنجی ها در هند ، پاکستان ، اندونزی و فیلیپین نشان می دهد، شیوع مصرف مواد مخدر در زنان ۱۳ درصد پایین تر از مردان است. با این وجود ، آمارهای موجود در بسیاری از کشورها باید دقیق‌تر و بااحتیاط تفسیر شود؛ فقدان منابع برای جمع آوری داده های معتبر و آگاهی محدود از بحران شیوع مصرف مواد و همچنین نگرش منفی نسبت به سوء مصرف مواد در زنان و موقعیت جنسی نابرابر آنها در برخی جوامع ، منجر به عدم حضور زنان در نمونه های اپیدمیولوژیک یا عدم پاسخگویی دقیق به بررسی ها و مصاحبه شده است. علاوه بر این ، بسیاری از زنانی مصرف کننده مواد، ممکن است بی خانمان یا درگیر روسپیگری بوده و از این رو در نمونه ها کمتر نمایان می شوند[۴].

تفاوت در شیوع مصرف مواد نتیجه چند عامل است. موانع فرهنگی اجتماعی و نقش های «سنتی» زنان در جامعه ممکن است از سوء مصرف مواد جلوگیری کند. زنانی که کار نمی کنند یا درآمد ناکافی دارند ، معمولا شرایط خرید مواد را ندارند. همچنین، شهرنشینی می‌تواند عامل مهمی باشد، زیرا در مناطق شهری تمایل به شیوع مصرف مواد بیشتر است. با این حال ، با شکستن موانع جنسیتی در بسیاری از کشورها و گسترش شهرنشینی ، بهبود دسترسی زنان به امکانات بیشتر ممکن است افزایش مصرف مواد در زنان بیشتر شود. بنابراین در قطعنامه ۵/ ۵۵  تصریح شده است که سوء مصرف مواد در زنان ریشه و مسیر متفاوتی نسبت به مردان دارد. و پیشروی به سوی تدوین سیاست‌ها و برنامه‌ریزی با هدف اطمینان از دریافت اطلاعات صحیح از زنان  و کمک و مراقبت متناسب با نیازهای آنان را یک ضرورت بین‌المللی می‌داند.

پی‌نوشت‌ها

[۱] Amaro, H., Blake, S. M., Schwartz, P. M., Flinchbaugh, L. J., Developing theory-based substance abuse prevention programs for young adolescent girls, Journal of Early Adolescence, 2001, 21(3), 256-293

[۲] United Nations Interregional Crime and Justice Research Institute

[۳]Amaro, H., Blake, S. M., Schwartz, P. M., Flinchbaugh, L. J., Developing theory-based substance abuse prevention programs for young adolescent girls, Journal of Early Adolescence, 2001, 21(3), 256-293

[۴] http://www.unicri.it/topics/social_justice_development/dawn/UNICRI_DAWN_new.pdf

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است.

بازریابی به مفهوم اولیه و تجاری در ابتدای قرن بیستم با تاکید بر امر فروش تولد یافت و به تدریج به عنوان جزئی ضروری از فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی توسعه پیدا کرد. بازاریابی تجاری مفهومی شناخته شده در این حوزه است که تاکید دارد باید فروش افزایش داشته باشد اما به گونه‌ای که نیازها و خواسته‌های مشتریان در آن لحاظ شود. اما ظهور مفهوم بازاریابی اجتماعی به مقاله فیلیپ کاتلر و جرالد زالتمن با عنوان «بازاریابی اجتماعی: رویکردی به تغییر اجتماعی برنامه‌ریزی شده» منتشر شده در ۱۹۷۱ باز می‌گردد، سوال اساسی مطرح شده در این مقاله این بود که آیا مفاهیم و تکنیک‌های بازاریابی می‌توانند به طور موثر در تحقق اهداف اجتماعی نظیر برادری، رانندگی ایمن و برنامه‌های آموزشی و مهارتی مربوط به خانواده به کار گرفته شوند؟ پاسخ آنها این بود که روش‌های بازاریابی اجتماعی به طرز موفقیت‌آمیزی می‌توانند با تلاش برای تغییر رفتار به رفع مسائل و آسیب‌های اجتماعی کمک کنند.

در طی نزدیک به نیم قرن گذشته بازاریابی اجتماعی به مثابه رویکردی علمی و قابل قبول سعی در یافتن گریزهای کاربردی به منظور اثرگذاری بر رفتارهای انسانی با استفاده از گزاره‌های مفهومی بازاریابی تجاری داشته است. در واقع بازاریابی تجاری رویکردی است که به منظور توسعه فعالیت‌هایی با هدف تغییر یا تثبیت رفتار مردم در جهت منافع افراد و جامعه به صورت یک کل به کار برده می‌شود. به عبارتی بازاریابی اجتماعی، طراحی، اجرا و کنترل برنامه‌هایی است که به منظور اثرگذاری بر قابلیت پذیرش ایده‌های اجتماعی با دربرگیری ملاحظات برنامه‌ریزی، قیمت‌گذاری، ارتباط‌گیری، توزیع و تحقیقات بازاریابی تهیه می‌شوند. بنابراین، بازاریابی اجتماعی روشی قدرتمند در تحت تاثیر قرار دادن تغییرات نگرشی و رفتاری با استفاده از رویکرد تعاملی در ارائه اطلاعات و به کارگیری ابزارهای تغییر رفتار مبتنی بر تحقیقات علوم اجتماعی بوده و به تسهیل پذیرش، رد، اصلاح، ترک یا ادامه یک رفتار خاص در افراد و گروه‌ها کمک می‌کند.

سه عنصر پراهمیت در تعریف بازاریابی اجتماعی عبارتند از:

• فرایندی بودن آن؛
• منافع بازاریابی اجتماعی برای مردم و جامعه؛
• معطوف شدن فرایند بازاریابی اجتماعی به رفتار در مقابل صرف تغییر شیوه تفکر یا آگاهی به موضوع.

نکته مهم این است که رهیافت بازاریابی اجتماعی می‌تواند در سیاستگذاری‌های مرتبط با رویکرد تغییر رفتار به خوبی مورد استفاده سیاستگذاران قرار گیرد. اگر بازاریابی اجتماعی را رویکردی برای سیاست‌های بهبودی یا تغییر رفتار و ارتقاء سلامت شهروندان بدانیم، موفقیت این رویکرد، به شناخت کافی از نیازها، دیدگاه‌ها، ترجیحات، ارزش‌ها و محدودیت‌های جامعه هدف بستگی دارد. در واقع بازاریابی اجتماعی می‌تواند به نحوی به انتقال و بیان ارزش‌ها بپردازد که در نهایت به نفع مصالح عمومی جامعه نظیر بهداشت، سلامت، ایمنی، کنترل آسیب‌ها و  … باشد. اثربخشی این رویکرد در طراحی و اجرای برنامه‌های نهادینه‌سازی رفتار نظیر تغذیه سالم، پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی، کاهش مصرف سیگار و مواد به اثبات رسیده است.

بهره‌گیری از دانش بازاریابی اجتماعی در طراحی و تولید بسته‌های پیشگیری از اعتیاد بسیار موثر است و هر بسته پیشنهادی پیشگیری از اعتیاد اگر مبتنی بر شناخت مخاطب و مقتضیات جامعه هدف نباشد، موفقیت در اجرای آن با چالش روبرو خواهد بود. به عبارتی اینکه بگوییم «بهتر است رفتار خود را اصلاح کنی تا معتاد نشوی»، کافی نیست. هرچند اقدامات پیشگیری از اعتیاد، حاوی هشداری در مورد خطرات اعتیاد برای سلامتی است، اما روشن است که ارائه این اطلاعات به تنهایی کافی نیست.

با آسیب‌شناسی برنامه‌های اجرا شده در حوزه پیشگیری از اعتیاد در مدارس و خانواده‌ها غالباً با ادبیات بسیار سنگین و علمی روبرو می‌شویم که متناسب با سلیقه و فهم مخاطب این برنامه‌ها نمی‌باشند. در واقع در اجرای این برنامه‌ها به ادبیات متناسب و سطح دانش به ویژه دانش‌آموزان کمتر توجه می‌شود و تنها کلیاتی به صورت الگوی شناختی مطرح می‌شود که برای دانش‌آموز جذابیت چندانی ندارد و حتی در مواقعی در نتیجه آموزش نادرست، نتیجه معکوسی حاصل شده است. این مورد به خوبی نشان می‌دهد که ضرورت توجه به بازاریابی اجتماعی یعنی توجه به ذائقه و خوراک فکری مخاطب می‌تواند برنامه‌های پیشگیرانه از اعتیاد را به سمت مناسبی سوق دهد.

بر اساس گزارشات بین‌المللی ایران یکی از کشورهای دارای بالاترین میزان مصرف مواد افیونی در دنیا است و. در عین حال تغییرات مربوط به الگوی مصرف مواد از مواد مخدر به مواد صنعتی و شیمیایی زنگ خطری جدی است که بیش از همه قشر جوان و تحصیل‌کرده را مورد حمله قرار داده است. به نظر می‌رسد اگر موانع اجرایی سیاست‌های جمعوری اسلامی در پیشگیری اولیه از اعتیاد مرتفع شود، می‌توان در بلند مدت امیدوار به کنترل اعتیاد بود. در طول اجرای برنامه ششم توسعه در کشور هدف قانونگذار کاهش ۲۵ درصدی آسیب‌های اجتماعی مانند اعتیاد بوده است که تحقق آن نیازمند ارائه بسته‌های پیشگیرانه از اعتیاد مبتنی بر بازاریابی اجتماعی، طراحی برنامه عملیاتی منسجم با در نظر گرفتن اقتضائات سنی، جنسی، زمانی و مکانی، بازنگری ساختار سازمانی موجود و تقویت همکاری بین بخشی در عرصه پیشگیری اولیه از اعتیاد است.

همچنین فقدان آمادگی لازم برای مواجهه با خطر در عرصه پیشگیری، عدم بهره‌گیری مناسب از ظرفیت‌ لایه‌های مختلف جامعه در عرصه پیشگیری، سطح پوشش ناکافی برنامه‌های پیشگیری، ضعف برنامه‌های اجتماع محور محلی و کمرنگ بودن استفاده از ظرفیت و حضور سمن‌ها و ناکارآمدی ساختار پیشگیری چند نهادی از جمله مهترین موانع برای تحقق اهداف سیاستی در عرصه پیشگیری از اعتیاد در ایران است.

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

چندین قرن است که مصرف غیردارویی و مبادلات غیرقانونی یا قاچاق انواع مواد در سرزمین روسیه رواج دارد. سابقه این معضل حتی به پیش از ورود مسیحیت به روسیه بازمی‌گردد. چنین موادی از انواع مختلف رُستنی‌ها اعم از علف‌ها، قارچ‌ها و میوه‌های بوته‌ای آماده می‌شد. با ظهور مسیحیت در روسیه، حل‌وفصل و ساماندهی این مشکل توسط مقامات کلیسا انجام می‌گرفت. در منشور شاهزاده «ولادیمیر مونوماخ[۱]» (قرن ۱۱-۱۲) در ارتباط با افرادی که قوانین مربوط به استفاده از مواد روان‌گردان را نقض می‌کردند، مجازات شدید تا حتی محرومیت از زندگی یا مرگ در نظر گرفته شده بود. اندکی بعد، کنترل قاچاق مواد مخدر به فرماندهان نظامی محول شد. در دوران سلطنت پتر کبیر، اقدامات مربوط به مبادلات مواد روان‌گردان بدون مجوز مقامات به عنوان یک «جرم سیاسی» تلقی می‌شد. با افزایش تعامل ناحیه ترکستان با بخش اروپایی روسیه از جمله مسکو و سن‌پترزبورگ مصرف مواد مخدر وضعیت جدی‌تری به خود گرفت. در زمان جنگ جهانی اول در شهرهای بزرگ روسیه مصرف مواد مخدر و کوکائین رو به گسترش نهاد که همین امر دولت را ناگزیر کرد تا برای نخستین بار در تاریخ روسیه در ۷ ژوئیه ۱۹۱۵ قانون مبارزه با مواد مخدر را تصویب کند. از ۱۹۱۶ نیز در شهرهای بزرگ با حمایت دولت کلینیک‌هایی برای درمان معتادان دایر گردید. پس از سال ۱۹۱۷، بر اساس یک سند رسمی، ارگان‌های انتظامی آن زمان موظف به حل و فصل معضل قاچاق مواد مخدر شدند. اما با آغاز دهه ۹۰ اعتیاد به مواد مخدر در روسیه رو به افزایش نهاد به طوری که اگر در سال ۱۹۸۵ تنها ۴ منطقه در کشور بود که طبق برآوردهای کارشناسی بیش از ۱۰ هزار مصرف‌کننده مواد مخدر در آنها وجود داشتند، در سال ۱۹۹۹ تعداد این مناطق به بیش از ۳۰ منطقه رسیده بود. با این حال، بسیاری از کارشناسان معتقدند اواسط دهه ۱۹۸۰، زمانی که «قانون خشک» یا «ممنوعیت الکل» از سوی گورباچف صادر شد، ​​ناگزیر برخی قرص‌ها که از مواد شیمیایی تهیه می‌شدند، جایگزین وُدکای رایج (مشروب) فدراسیون روسیه شد.

علاوه بر این، فروپاشی شوروی موجب ظهور بسیاری از آزادی‌ها، از جمله افزایش اعتیاد به مواد مخدر در روسیه شده است. به طوری که در اواخر دهه هشتاد، جامعه مجرمانه‌ای از فروشندگان مواد مخدر تشکیل شد. قاچاق مواد مخدر در آن ایام، حدود ۵۰۰ تن در سال بود. هزینه مواد مخدر کاهش و تعداد معتادان افزایش یافت. این وضعیت تا حدی پیش رفت که دیگر در سال‌های ۱۹۹۶ تا ۱۹۹۷ مصرف مواد مخدر در جامعه روسیه «مد» شده بود، این مواد در همه جا، در بازارها، مترو، مدارس و دانشگاه‌ها قابل خریداری بود. طی سال‌های پساشوروی اعتیاد به مواد مخدر روند صعودی داشت و تعداد جرائم مربوط به قاچاق مواد مخدر و مصرف مواد نیز در این کشور افزایش یافت.[۲]

بخشی از معضل بهداشت و سلامت عمومی در فدراسیون روسیه به‌طور عمده ناشی از پدیده الکلیسم و میزان مصرف بالای دخانیات است. نرخ مرگ و میر در میان مردان روسی از سال ۱۹۹۱ میلادی افزایش ۶۰ درصدی داشته‌ است؛ یعنی چهار و یا پنج‌ برابر بیشتر از متوسط اروپا. اغلب مرگ‌ها به دلیل بیماری‌های قلبی عروقی ناشی از مصرف سیگار، مسمومیت ناشی از مصرف الکل، تصادفات و جرائم خشن بوده است. بر اساس آمار سازمان جهانی بهداشت، سالانه ۲/۱ میلیون مرگ ناشی از مصرف الکل و تنباکو در روسیه رخ می‌دهد. معضل ابتلا به اچ‌آی‌وی/ایدز به طور تهدید‌آمیزی افزایش پیدا‌ کرده است، چرا که بیش از ۸۰ درصد جمعیت مبتلایان زیر ۳۰ سال سن دارند. متخصصان درصد بالایی از این اپیدمی را ناشی از مصرف‌ تزریقی مواد مخدر می‌دانند. بیش از ۲ میلیون مرد روسی، مبتلا به اچ‌ای‌وی مثبت هستند و هیچ نشانی حاکی از روند کاهشی این اپیدمی وجود ندارد.[۳]

به طور کلی باید گفت همچنان ۹۰ درصد از مصرف‌کنندگان در روسیه حتی برای دوره‌ای کوتاه هروئین مصرف می‌کنند، هرچند که ممکن است در صورت ادامه مصرف و وابستگی بیشتر روی به مواد صنعتی و شیمیایی آورند، اما بر اساس الگوی غالب مصرف در روسیه، سرانه مصرف هروئین در این کشور در بالاترین رتبه قرار دارد. همچنین، در حالیکه، سوء مصرف کوکائین بیشتر به شهرهای بزرگ مانند مسکو، سن‌پترزبورگ محدود می‌شود؛ تقاضا برای مصرف ماری‌جوانا و حشیش به ویژه میان مهاجران آسیای میانه مدام در حال افزایش است. بر اساس اطلاعات موجود بیشتر ماری‌جوانا مصرفی در روسیه از خاور دور و حشیش از شمال آفریقا به این کشور قاچاق می‌شود.[۴] افزایش مصرف مواد در روسیه در بیشتر مواقع به دنبال افزایش عرضه رخ داده است؛ زیرا مصرف‌کنندگان به افزایش عرضه، کاهش قیمت و دسترسی آسان‎تر به مواد و به ویژه در مورد مواد جدید صنعتی واکنش نشان داده و تغییرات اخیر در بازارهای مواد مانند بحران اپیوئیدها در آمریکای شمالی و ظهور سریع بازار مصرف مواد مصنوعی در فدراسیون روسیه و آسیای میانه به عنوان پدیده‌های ناشی از عرضه بالای مواد تعریف می‌شود. [۵]

از بین انواع مواد موجود، مصرف هروئین در روسیه بسیار قابل توجه است. طبق داده‌های رسمی دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد، روسیه در سال ۲۰۰۹ از نظر میزان مصرف هروئین در جایگاه نخست قرار داشت. با این حال، در سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۴ مواد پرمصرف در روسیه به ترتیب عبارت بودند از: ۱- ماری جوانا، ۲- هروئین، ۳- دزومورفین، ۴- حشیش، ۵- آمفتامین، ۶- کدئین، ۷- مورفین، ۸- اسپایس‌ها (مواد روانگردان جدید و به طور بالقوه خطرناک)؛ مابقی مواد نیز در مجموع ۳٫۷ درصد مصرف معتادان روسیه را تشکیل می‌دهد.

همچنین، بررسی الگوهای تقاضای درمان میان مبتلایان به سوء مصرف مواد در فدراسیون روسیه نشان می‌دهد، برای اولین بار تقاضا برای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد مخدر از ۸۷ درصد در سال ۲۰۰۸ به ۲۸ درصد در سال ۲۰۱۸ سقوط کرد، در حالی‌که تقاضای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد محرک و روان‌گردان شاهد روندی صعودی از ۱ درصد در سال ۲۰۰۸ به ۱۹ درصد در ۲۰۱۸ بوده است. این روند تغییر الگوی درمان میان مصرف‌کنندگان حکایت از دو موضوع مهم دارد:

اول اینکه، پیامدهای تغییرات الگوی مصرف مواد در روسیه از مواد مخدر به ویژه هروئین به مصرف مواد صنعتی و نوظهور به ویژه آمفتامین‌ها، نه تنها امروزه حوزه درمان را تحت تاثیر قرار داده، بلکه نهادهای تصمیم‌گیرنده در این کشور را وادار ساخته تا در پروتکل‌های درمانی حاکم نیز تغییراتی ایجاد کنند و پیشبرد برنامه‌های پیشگیرانه از اعتیاد را در اولویت قرار دهند.

دوم اینکه، تقاضای کلی برای درمان میان مصرف‌کنندگان مواد مخدر بسیار کاهش داشته و مصرف مواد سنتی و مخدر در این کشور در سال ۲۰۱۸ با کاهش چشمگیری همراه بوده است.

پی‌نوشت:

برگرفته از اطلس مخدری روسیه تولید در تیر ماه ۱۳۹۹ توسط موسسه کادراس

[۱] . Vladimir-Suzdal

[۲]. http://www.screen.ru/narkom/4.htm

[۳]. ibid

[۴]. Ibid, p 218

[۵]. United Nations Office on Drugs and Crime. “World Drug Report 2020“  , Booklet _ 4 , p 27. https://wdr.unodc.org/wdr2020/field/WDR20_BOOKLET_4.pdf

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است