پاندمی کرونا، جنگ و وضعیت مخدری اوکراین
وضعیت مخدری اوکراین طی سالهای اخیر به دلیل بروز ابربحرانهایی همچون «پاندمی کرونا» و «جنگ اوکراین» با تغییرات فراوان همراه بوده است. تغییر ژئوپلیتیک این منطقه در اثر این تحولات، موجب تغییرات اساسی در روند تولید، ترانزیت و مصرف مواد در نقاظ مختلف جهان، بهویژه منطقه راهبردی «بالکان» شده است. واقعیت آن است که این حوزه جغرافیایی، حلقه وصل میان افغانستان (بزرگترین تولیدکننده مواد در جهان) و کشورهای اروپای مرکزی و غربی (بزرگترین بازار مصرف مواد مخدر در جهان) است و نقشی کلیدی در تجارت مخدری جهان دارد. در سالهای اخیر، به دلیل گسترش همهگیری کووید- 19، جنگ اوکراین و تحولات مخدری در شرق اروپا، بسیاری از مسیرهای قدیمی از بین رفته است و راههای جدیدی خلق شده است. همچنین به دلیل حاکم شدن وضعیت جنگی در این منطقه مصرف مواد محرک بهویژه متآمفتامین افزایش یافته است.
وضعیت مخدری اوکراین به روایت آمار
در سالهای 2018 تا 2020، تعداد معتادان تزریقی که عمدتا مواد اوپیوئیدی مصرف میکردند، 350 هزار نفر یا 1.7% تخمینزده میشود. این یکی از بالاترین آمارهای دیدهشده در سطح جهان است. بیشتر اوپیوئیدهای تزریقی شامل هروئین و متادون است که در بازارهای غیرقانونی فروخته میشود. برآورد میشود که 22.6% از معتادان تزریقی با بیماری «ایدز» زندگی کرده و بیش از نیمی از آنها (55%) با هپاتیت c زندگی میکنند. از سال 2011، تعداد افراد تزریقی و مبتلا به «ایدز» بدون تغییر باقی ماندند.در سالهای اخیر تزریق محرکهایی همچون متآمفتامین و روانگردانهای جدید افزایش یافته است. از سال 2015، محرکهای مصنوعی مانند «مفدرون»، «ام پی وی پی» و سایر کانتیونهای «ان پی اس» در بین معتادان تزریقی، تثبیت شده است. این تغییر به دسترسی محدود به مواد اپیوئیدی و متآمفتامین «خانگی» و در دسترس بودن بیشتر محرکهای مصنوعی در بازار برای شرکت در مهمانی «رقص تکنو» و «مهمانیهای ریو» نسبت داده میشود. کاربران مختلف از مسیرهای گوناگون از جمله رسانههای اجتماعی، «دارکنت» و خرید خیابانی میتوانند به «ان پی اس»ها دسترسی پیدا کنند.
وضعیت مخدری اوکراین و اقدامات کاهش آسیب
مداخله برای پیشگیری از پیامدهای نامطلوب برای سلامتی معتادان تزریقی در اوکراین، عمدتا توسط سازمانهای غیردولتی انجام میشود. در ماه می 2021، حدود 15700 نفر از افرادی که مصرف موادمخدر داشتند تحت درمان با آگونیستهای اپیوئیدی قرار گرفتند که 16 درصدشان زن بودند. تا فوریه 2022، این تعداد به 17210 نفر رسید. اکثر افرادی که در سال 2021 تحت درمان با آگونیستهای اپیوئیدی قرار داشتند، مرد بودند. از زمان آغاز جنگ احتمال کمی وجود دارد که این افراد اوکراین را ترک کرده باشند و این بیشترین تعداد افرادی است که در اروپای شرقی و آسیای مرکزی چنین خدماتی دریافت میکنند.
همچنین اوکراین تنها کشور اروپای شرقی بود که نالتروکسون یا نالوکسان را بدون نسخه برای پیشگیری و مدیریت سوءمصرف به مواد اپیوئیدی اراده میداد. نوآوری در ارائه خدمات برای افراد مبتلا به اختلال مصرف موادمخدر با هدف غلبه بر محدودیتهای کووید-19 دنبال میگردد.در مدت قرنطینههای کووید-19 حدود 13000 متقاضی برنامههای درمان مواد اپیوئیدی، تا 10 روز مواد به همراه حمایت روانی-اجتماعی که از طریق برنامههای کاربردی آنلاین و تلفنی را دریافتکردند. همچنین برنامههای سرویس شخصی معرفی شدند که افراد به وسیله آنها بتوانند از طریق سیستمهای فروش خودکار به وسایل بهداشتی برای تزریق مانند سوزن و سرنگ دسترسی داشته باشد. همچنین ارائه روشهای جدید مانند توسعه خدمات وب در کشورهای اروپای شرقی، از جمله در اوکراین به ارائه خدمات «اچ آی وی»، برای افرادی که از داورهای محرک و روانگردانها استفاده میکنند، میپردازند.
در اوکراین اطلاعات چندانی در خصوص میزان مصرف عمومی موادمخدر وجود ندارد، اما آمارهایی از میزان مصرف مواد در بین دانشآموزان دبیرستانی 15-16 ساله به دست آمده است؛ بهعنوان مثال، در سال 2019، 10% پسران و 7.4% دختران در این گروه سنی، استفاده از هرگونه موادمخدر (به جز الکل و تنباکو) را در طول زندگی خود گزارش دادند. کانابیس و مواد استنشاقی دو مادهای هستند که معمولا توسط نوجوانان استعمال میگردد.در سالهای اخیر مصرف مواد روانگردان بویژه کانابینوئیدهای مصنوعی حدود 3.2% در میان دانشآموزان گسترش یافته است. در سال 2019 حدود 3.6% دختران و پسران 2.7% مصرف مواد روانگردان داشتند. به طور کلی از سال 2007 مصرف موادمخدر در میان نوجوانان کاهش یافته است. از سال 1999، مصرف کانابیس به عنوان رایجترین مواد در میان نوجوانان روندی کاهشی داشته است. تا سال 2019، مصرف کانابیس هم در سال و هم در ماه گذشته میلادی به نصف کاهش یافته است. در سال 2019، 2.4% از دانشآموزان –پسران 3.3% نسبت به دختران با 1.7% مصرف بیشتری داشتند – در ماه گذشته گزارش شده است. با وجود کاهش مصرف کانابیس، در طول زمان این ماده بیشتر در دسترس قرار گرفته است. در سال 2019، 13 درصد دانشآموزان به کانبیس دسترسی داشتند؛ این در حالی است در سال 1995 میزان دسترسی این گروه فقط 4 درصد بوده است.
