آخرین تحولات بازار مواد مخدر در اروپا
جدیدترین بررسی بازار مواد مخدر در اروپا نشان می‌دهد که هروئین کماکان رایج‌ترین ماده اوپیوئیدی غیرقانونی در این بازار است و بیشترین هزینه‌ها را در حوزه‌های اجتماعی و سلامتی بر کشورهای این قاره تحمیل می‌کند. حجم کشفیات هروئین در اتحادیه اروپا در سال ۲۰۱۷ افزایشی نزدیک به یک تن را تجربه کرد و به ۵٫۴ تن رسید. علاوه‌برآن، ۱۷٫۴ تن که بخشی از آن روانه بازار مواد مخدر اروپا بود در ترکیه کشف شد.
پیش‌ساز هروئین در بازار مواد مخدر اروپا
یکی از تحولات نگران‌کننده در بازار مواد مخدر اروپا، کشف ۸۱ تن پیش‌ساز شیمیایی هروئین، یعنی استیک انیدرید در سال ۲۰۱۷ در کشورهای این اتحادیه بوده است. افزون بر این، در سال‌های اخیر تعداد زیادی از لابراتوارها و آشپزخانه‌های تولید هروئین از مورفین نیز که از این پیش‌ساز استفاده می‌کنند در برخی کشورهای اتحادیه اروپا (بلغارستان، چک، اسپانیا و هلند) مشاهده و کشف شده‌اند. با وجود حفظ درصد خلوص بالای هروئین، قیمت فروش این ماده نسبتا پایین مانده است و اکنون به پایین‌ترین میزان خود در یک دهه اخیر رسیده است.
مبارزه با بیماری‌های عفونی
اروپا در نظر دارد در راستای اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰ با ویروس هپاتیت به‌عنوان تهدید حوزه سلامت عمومی مبارزه کند. تأمین و ارائه خدمات پیشگیرانه، آزمایش‌های مرتبط و درمان اچ‌بی‌وی و اچ‌سی‌وی (هپاتیت بی و سی) برای مصرف‌کنندگان تزریقی مواد مخدر یکی از اهداف اصلی است، چون این افراد بیشترین بار بیماری را به دوش می‌کشند و عامل بالاترین میزان خطر سرایت بیماری به حساب می‌آیند. در گزارش مرکز رصد مواد و اعتیاد اروپا بر لزوم افزایش تدابیر برای حل معضل شیوع ویروس هپاتیت، به‌ویژه در بخش‌هایی از اروپای شرقی تأکید شده است.
اوپیوئیدهای صنعتی جدید: نگرانی فزاینده
منشأ اپیدمی اوپیوئید در ایالات متحده آمریکا و کانادا عمدتا مصرف اوپیوئیدهای صنعتی و به‌ویژه فنتانیل و مشتقات آن است. اما این مواد سهم بسیار کمی از بازار مواد مخدر در اروپا را به خود اختصاص می‌دهند. بااین‌حال، نگرانی‌ها پیرامون این مواد به واسطه مسمومیت‌های پی‌درپی و برخی مرگ‌های ناشی از مصرف آن در حال افزایش است.
در سال ۲۰۱۸، یازده اوپیوئید صنعتی جدید شناسایی شد که عمدتا به شکل پودر، قرص و مایع بودند. به دلیل این که با حجم بسیار کمی از این مواد می‌توان چندین هزار دوز خیابانی آن‌ها را تولید کرد، جابه‌جایی، توزیع و پنهان‌سازی‌شان بسیار آسان است و چالشی جدی برای بخش گمرک و نهادهای مجری قانون ایجاد کرده است.
مشتقات فنتانیل بخش عمده‌ای از ۴۹ اوپیوئید صنعتی جدیدی را که مرکز رصد مواد و اعتیاد اروپا شناسایی کرده است، تشکیل می‌دهد. ۶ مورد از این مشتقات نخستین‌بار در سال ۲۰۱۸ شناسایی شد (از سال ۲۰۰۹، ۳۴ ماده از مشتقات فنتانیل کشف شده است). بخش عمده داده‌های اخیر حکایت از آن دارد که این مواد بسیار قوی، ۷۰ درصد از تمام کشفیات اوپیوئیدهای صنعتی جدید را در بازار مواد مخدر اروپا تشکیل می‌دهد. همچنین، بالغ بر ۳۰۰ مورد کشفیات کارفنتانیل که از همین خانواده بسیار قوی و مرگبار است گزارش شده است. در مجموع، ۴٫۵ کیلوگرم پیش‌ساز شیمیایی به‌منظور تولید مشتقات فنتانیل در اتحادیه اروپا کشف و ضبط شده است.
داده‌های حوزه نظارت بر درمان مواد نشان می‌دهد که اخیرا یک‌پنجم مراجعات به مراکز درمانی به دلیل مشکلات ناشی از مصرف اوپیوئیدهای صنعتی (قانونی و غیرقانونی) بوده است، نه هروئین. این مشاهده حاکی از آن است که داروهای حاوی اوپیوئید نقش رو به افزایشی در مشکل مواد مخدر اروپا ایفا می‌کنند.
حشیش: تثبیت‌شده‌ترین عنصر بازار مواد مخدر در اروپا
بر اساس آمار مرتبط با شیوع، کشفیات و روندهای مرتبط با درمان، حشیش کماکان شایع‌ترین ماده مصرفی غیرقانونی در اروپا است. بر اساس ارزیابی‌ها، حدود ۱۷٫۵ میلیون جوان اروپایی در سال گذشته کانابیس مصرف کرده‌اند (۲۸ کشور عضو اتحادیه اروپا- ارزیابی سال ۲۰۱۷).
در سال ۲۰۱۷، دولت‌های عضو اتحادیه اروپا ۷۸۲ هزار مورد کشفیات محصولات حشیش (بوته، صمغ، گیاه و عصاره آن) را گزارش کرده‌اند که آن را به پرمصرف‌ترین ماده در اروپا تبدیل می‌کند. البته حجم صمغ کانابیس کشف‌شده بیش از دوبرابر شکل گیاهی آن بوده است (۴۶۶ تن در برابر ۲۰۹ تن). یکی از پژوهش‌های اخیر EMCDDA نشان داد که محتوای تتراهیدروکانابینول (THC) موجود در صمغ و گیاه حشیش نسبت یک دهه گذشته،دوبرابر شده است و این موضوع به افزایش نگرانی دررابطه‌با آسیب‌های محتمل این ماده دامن می‌زند. دررابطه‌با صمغ نیز باید گفت روش‌های جدید تولید و ورود برخی گیاهان بسیار قوی از مراکش که تولیدکننده اصلی صمغ حشیش موجود در بازار اتحادیه اروپا است، دلایل و پیشران‌‌های اصلی افزایش قدرت و اثرگذاری متوسط این ماده به حساب می‌آیند.
حدود یک درصد از بزرگسالان (۱۵ الی ۶۴ سال) در کشورهای عضو اتحادیه اروپا مصرف‌کننده روزمره حشیش‌اند. در سال ۲۰۱۷، نزدیک به ۱۵۵ هزار نفر به دلیل مشکلات و آسیب‌های ناشی از مصرف این ماده به مراکز درمانی مواد مخدر مراجعه کردند که از این تعداد، ۸۳ هزار نفر برای نخستین‌بار به این دلیل مراجعه کرده بودند.
حشیش: محصولات جدید و چالش‌های سیاست‌گذاری
بروز و پیدایش بازارهای حشیش تفریحی قانونی خارج از اتحادیه اروپا منجر به نوآوری‌هایی در تولید محصولات شده است (به‌عنوان‌مثال، محصولات خوراکی، مایع کانابیس یا e-liquids، همان مایع موجود در سیگارهای الکترونیکی و کنسانتره‌ها) که برخی از آن‌ها نیز راه خود را به بازار مواد مخدر در اروپا باز کرده‌اند و چالشی جدید در شناسایی و کنترل و مبارزه با این مواد پدید آورده‌اند.
پیدایش بازارهای قانونی حشیش تفریحی در خارج از اتحادیه اروپا منجر به نوآوری‌هایی در تولید محصولات شده است؛ به‌عنوان‌مثال، محصولات خوراکی، مایع کانابیس و کنسانتره‌ها که برخی از آن‌ها نیز راه خود را به بازار مواد مخدر در اروپا باز کرده‌اند و چالشی جدید در شناسایی و کنترل و مبارزه با این مواد پدید آورده‌اند.
کانابیس حاوی مواد شیمایی متفاوتی است که معروف‌ترین آن تتراهیدروکانابینول (THC، ماده اصلی کانابیس که منجر به اثر نشئگی می‌شود) و کانابیدیول (CBD) است. یکی از تحولات اخیر بازار حشیش، پیدایش محصولاتی با تی‌اچ‌سی پایین در فروشگاه‌های غذایی سلامت در برخی کشورهای اتحادیه اروپاست. فروش این مواد با این ادعا صورت می‌پذیرد که حاوی کمتر از ۰٫۲ درصد یا ۰٫۳ درصد تی‌اچ‌سی‌اند؛ بنابراین هیچ‌گونه عوارض نشئه‌کننده ندارند و قوانین مبارزه و کنترل مواد مخدر گنجانده نمی‌شوند. محتوای کانابیدیول محصولات نیز زیر ذره‌بین قرار می‌گیرد چرا که گاه ادعا می‌شود که این ماده برای بدن سودمند است. در حال حاضر، محصولات متنوعی از قبیل قرص، انواع کرم و لوسیون و سیگار در بازار وجود دارد که حاوی این ماده‌اند. این مسئله به بروز معضل‌های مختلف در کشورهایی انجامیده است که قانون منع فروش محصولات حاوی تی‌اچ‌سی دارند و برای آن جرائم کیفری در نظر می‌گیرند.
منابع
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/add.14525
EMCDDA (2019) European Drug Report: Highlights
http://www.emcdda.europa.eu/news/2019/4/european-drug-report-2019-highlights_en
