تفاوت اوپیوئید و اوپییت چیست؟
طبق گزارش سازمان ملی مبارزه با مواد مخدر آمریکا، امروزه مصرف گسترده اوپیوئیدها یا شبهافیونها و اوپییتها یا مواد افیونی در کشورهای سراسر جهان و بهطور خاص در ایالات متحده به یک بحران سلامتی عمومی در سطح ملی مبدل شده است؛ بحرانی که هزینههای اجتماعی و اقتصادی زیادی در پی دارد. پیامدهای ویرانگر شیوع اوپیوئیدها تنها مرگهای ناشی از بیشمصرفی مواد نیست، بلکه در افزایش قابل توجه تعداد نوزادانی که معتاد متولد میشوند و از سندرم محرومیت از مواد رنج میبرند نیز منعکس میشود. این گزارش میگوید که هر روز ۱۲۸ آمریکایی به دلیل بیشمصرفی اوپیوئیدها جان خود را از دست میدهند.
از سوی دیگر، بر اساس آمارها اعتیاد به اوپییتها نیز در حال افزایش است؛ ممکن است بپرسید که تفاوت اوپیوئید و اوپییت چیست؟ آیا این دو مفهوم معنای واحدی دارند و میتوان آنها را بهجای یکدیگر به کار برد؟ با این مطلب کادراس همراه شوید تا به پاسخ پرسش پی ببرید.
تعریف اوپیوئید و اوپییت
برای اینکه تفاوت اوپیوئید و اوپییت را بشناسید کافی است به تعریف این دو توجه کنید.
اوپییت (Opiates) نام همه موادی است که بهصورت طبیعی از ترکیبهای آلکالوئید تریاک (محصول گیاه خشخاش) گرفته میشوند. دستههای عمده اوپییتها که در زبان فارسی برابرنهاد «افیون» برای آن انتخاب شده است، عبارتاند از تریاک، هروئین، کوکائین، کدئین و مورفین.
از سوی دیگر، اوپیوئید (Opioides) به هرگونه ماده طراحیشده از اوپییتها در آزمایشگاه گفته میشود که مصرفشان پیامدهای مشابه اوپییتها درپی داشته باشد. هروئین، هیدروکدون (ویکودین)، اوکسیکدون (پرکوست)، متادون و تِبائین از جمله معروفترین نمونههای اوپیوئیدها به حساب میآیند. در واقع، به موادی اوپیوئید گفته میشود که چه طبیعی، مصنوعی یا نیمهمصنوعی، گیرندههای عصبی اوپیوئید را در مغز تحت تأثیر قرار دهند و تأثیری مشابه اوپییت در آنها برجا بگذارند. در زبان فارسی، برابرنهاد «شبهافیون» برای اوپیوئید انتخاب شده است.
بنابراین همه اوپییتها لزوماً اوپیوئید هم هستند، اما همه اوپیوئیدها را نمیتوان اوپییت دانست. این رابطه باعث شده است که امروزه برخی برای اشاره به هردوی این دسته مواد از اصطلاح اوپیوئید استفاده کنند. توجه به این نکته نیز مهم است که اگرچه اوپییتها از مواد طبیعی گرفته میشوند، اما این به معنای کمخطرتر و ایمنتر بودن این مواد نسبت به اوپیوئیدهای مصنوعی نیست؛ مصرف همه مواد نامبرده، از افیونها تا شبهافیونها با خطر بالقوه وابستگی، بیشمصرفی و حتی مرگ همراه است.
انواع اوپیوئیدها
اوپیوئیدها یا شبهافیونها به سه دسته اصلی تقسیم میشوند:
- اوپییتها؛
- اوپیوئیدهای نیمهمصنوعی: موادی که در آزمایشگاه از اوپییتها ساخته میشوند.
- اوپیوئیدهای مصنوعی: بهطور کامل در آزمایشگاه تولید میشوند و از مواد طبیعی به دست نمیآیند.
انواع اوپییتها (افیونها)
اوپییتها شامل تریاک، مورفین، کدئین و تِبائیناند. مورفین و کدئین از معروفترین افیونها به حساب میآیند. تبائین نیز نوعی افیون آلکالوئید است که به مقدار کم در تریاک یافت میشود. تبائین در ساخت مسکن کاربرد دارد و البته از آن برای تولید ترکیبات مصنوعی دیگری نظیر هیدروکدون، هیدرومورفین، اوکیکدون و بوپرنورفین نیز استفاده میشود.
شبهافیونهای نیمهمصنوعی
این دسته از شبهافیونها یا اوپییتها از مواد طبیعی گرفته میشوند، ولی ساختار شیمیایی مصنوعی دارند و در آزمایشگاه تولید میشوند. انواع آنها شامل هروئین، هیدروکردون (لورتاب، ویکودین)، هیدرومورفون (دیلادید) و اوکسیکدون است.
هدف از تولید شبه افیونهای نیمهمصنوعی تکرار آثار افیونهای طبیعی است. این دسته از مواد هم بسیار قدرتمندند و مانند دیگر افیونها میتوانند مصرفکننده را به خود وابسته کنند یا منجر به اوردوز شوند.
شبهافیونهای مصنوعی
شبهافیونهای مصنوعی بهطور کامل در آزمایشگاه ساخته میشوند و ساختار شیمیایی متفاوتی نسبت به افیونها دارند، اما اثراتی شبیه آنبرجا میگذارند. اعضای این گروه شامل متادون، مپردین (دمرول)، ترامادول (اولترام)، فنتانیل و لِوُرفانول (لِوُ-دروموران) است.
اگرچه شبهافیونهای مصنوعی و نیمهمصنوعی را عمدتاً شرکتهای داروسازی برای مصارف پزشکی و بهویژه تسکین درد تولید میکنند، اما تولید و فروش غیرقانونی آنها نیز رایج و پرسود است.
یکی از مهمترین نمونهها در این میان، فنتانیل است که برای تسکین دردهای خیلی شدید کاربرد دارویی دارد، اما افراد بسیاری به سراغ سوءمصرف آن میروند و آن را با دیگر مواد از جمله هروئین نیز ترکیب میکنند.
مرکز کنترل و پیشگیری بیماری آمریکا گزارش داده است که در سال ۲۰۱۸ بیش از ۳۱ هزار نفر در این کشور به دلیل مصرف شبهافیونهای مصنوعی (به جز متادون) به کام مرگ رفته اند.
منابع
National Institute on Drug Abuse. Opioid Overdose Crisis. Updated May 27, 2020.
King E. RIDOH State Health Laboratories. The Opioid Epidemic: What labs have to do with it? Centers for Disease Control and Prevention. 2018.
U.S. National Library of Medicine. Thebaine.
King E. RIDOH State Health Laboratories. The Opioid Epidemic: What labs have to do with it? Centers for Disease Control and Prevention. 2018.
Centers for Disease Control and Prevention. Synthetic Opioid Overdose Data. Updated March 19, 2020
