تولید تریاک در میانمار چگونه بر افغانستان پیشی گرفت؟
تولید تریاک در میانمار با تشدید جنگ داخلی در این کشو و نابودی ثبات اقتصادی در منطقه مثلث طلایی، شدت گرفت و حتی از افغانستان هم بیشتر شد؛ کشاورزان میانمار در رویارویی با شرایط دشوار جدید تصمیم گرفتند برای پیشبرد زندگی عادی خود بر کشت هرچه بیشتر خشخاش و تولید انواع مواد مخدر، بهویژه تریاک متمرکز شوند. در سلسله گزارشات دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل همواره از منطقه «مثلث طلائی» در آستانه مرزهای سه کشور تایلند، لائوس و میانمار بهعنوان یکی از محدودههای کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر در منطقه شرق و جنوب شرق آسیا یاد میشود.
در این مطلب کادراس به تولید تریاک در میانمار میپردازیم و بررسی میکنیم چه شد که این کشور بر افغانستان پیشی گرفت؟
گزارشهای بینالمللی از تولید تریاک در میانمار
براساس آمارهای منتشرشده از سوی دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل، میزان درآمد میانمار از «اقتصاد مخدری» در سال میلادی گذشته، رقمی بین 1 تا 2.4 میلیارد دلار، معادل 1.7 الی 4.1 درصد GDP این کشور بوده است. برخی آمارها از تولید و قاچاق 154 تن هروئین از مبدا میانمار خبر میدهد که درآمد 2.200 مییلیارد دلار برای این کشور به ارمغان آورده است. میانمار در حالی گوی سبقت را از افغانستان در زمینه تولید و قاچاق مواد مخدر ربوده است که سازمان ملل پیش از این هشدار داده بود اگر قانون ممنوعیت مواد در افغانستان به صورت جدی از سوی طالبان اجرای شود، جنوب شرق آسیا برای جبران کمبود بازار وارد عمل خواهد شد و به سمت افزایش کشت، تولید و قاچاق خشخاش و مشتقات آن حرکت خواهد کرد.
تغییر الگوهای تولید تریاک در جهان: از افغانستان تا میانمار
طی سالهای اخیر همواره از افغانستان به عنوان بزرگترین تولیدکننده خشخاش، تریاک و هروئین در جهان یاد شده است. براساس آمارهای بینالمللی، پیش از روی کارآمدن امارت اسلامی، 80 درصد تریاک و 95 درصد هروئین مصرفی اروپا در افغانستان تولید میشد. با این حال، پس از قدرت گیری طالبان و سپس ممنوعیت کشت، تولید و انواع مواد مخدر و محرک در جغرافیای افغانستان، این الگوی تغییر جدی پیدا کرد. براساس آمارهای منتشرشده از سوی نهادهای بینالمللی مانند موسسه تحقیقاتی الکیس، کشت خشخاش در افغانستان کاهش 90 درصدی را تجربه کرده است. به دنبال این تغییر، تولید تریاک در افغانستان نیز با کاهش 95 درصدی به 330 تن در سال جاری میلادی رسیده است. حال در جدیدترین گزارش UNODC در روزهای پایانی سال 2023 میلادی، رقم 1080 تن برای تولید تریاک در میانمار ثبت شده است که این کشور را بدل به بزرگترین تولیدکننده این ماده افیونی در سراسر جهان میکند.
باید اشاره کرد که این کشور آسیایی در سال 2022 تنها 790 تن تریاک تولید کرده بود و آمارهای جدید، افزایش 36 درصدی تولید تریاک در میانمار را نشان میدهد. کارشناسان معتقدند علت اصلی افزایش تولید تریاک در میانمار، افزایش 18 درصدی زمینهای زیر کشت خشخاش در ایالت «شان» در شمال میانمار است. ضمنا بسیاری میگویند که افزایش نقش میانمار در بازار مواد مخدر مانع افزایش افسارگسیخته قیمت در بازارهای جهانی خواهد شد، به تنظیم قیمتها کمک شایانی خواهد کرد و اجازه نخواهد داد قیمت هر یک کیلوگرم تریاک از مرز 360 دلار فراتر رود.
دادهها و تناقضها
براساس دادههای منتشرشده از سوی مرکز الکیس، با آنکه لازم است سیاست «سرکوب» کشت خشخاش در افغانستان در سالهای پیاپی مورد بررسی قرار گیرد، اما به نظر میرسد این خط مشی در کوتاه مدت سبب تغییر بازار مواد مخدر در افغانستان شده است. کشف و ضبط مواد مخدر مصنوعی و انواع متآمفتامینها در سراسر منطقه نشان دهنده تغییر الگوی تولید مواد از سنتی به صنعتی در جغرافیای افغانستان است. طی سالهای اخیر با کشف گیاه افدرا وابستگی این کشور به پیشساز وارداتی برای تولید متآمفتامین از بین رفته است. حال به نظر میرسد نسل جدید تولید کنندگان و قاچاقچیان مواد در افغانستان به دنبال تولید مواد صنعتی با هدف کسب سودبیشتر و ریسک کمتر هستند. این تغییر روند میتواند واکنشی به تغییر بازارهای مخدری و روی آوردن نسل جدید به انواع محرک، صنعتی و توهم زا باشد.
دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل متحد در گزارش 2022 خبر از افزایش 33 درصدی کشت خشخاش نسبت به سال 2021 در افغاستان داده بود؛ اما امروز با گذشت چندماه از سال 2023 مؤسسه انگلیسی «الکیس» مدعی شد با استناد به تصاویر ماهوارهای به دادههای جدیدی دست یافته است که نشان میدهد کشت مزارع خشخاش در افغانستان با کاهش 80 درصدی مواجه شده است. به بیان دیگر، میزان تولید کشت خشخاش در افغانستان به کمتر از میزان تولید در سال 2001 رسیده است. این نهاد تخصصی بر این اعتقاد است که ظاهرا طالبان بر اجرای حکم ممنوعیت هبتالله آخوندزاده اراده جدی دارد. برای اولین بار کابل به گروهی از خبرنگاران بیبیسی و کارشناسان اجازه داد تا به همراه واحد مبارزه با مواد مخدر به استان ننگرهار در شرق افغانستان بروند و روند نابودی مزارع کشت خشخاش را از نزدیک، ثبت و راستیآزمایی کنند. این گروه به استانهای قندهار و هلمند نیز سفر کردند و از نزدیک مبارزه طالبان با مواد مخدر را برای جهانیان به نمایش گذاشتند. در تحلیل دیوید منسفیلد از تصاویر ماهوارهای بر میآید که کشت خشخاش در استان هلمند با کاهش 99 درصدی مواجه بوده است؛ به عبارت دیگر 129 هزار هکتار مزرعه خشخاش به 740 هکتار در سال 2023 کاهش یافته است.
بهره سخن
تغییر روندهای مخدری در افغانستان سبب تاثیرگذاری بر روی بازار مواد مخدر، بهویژه در منطقه مثلث طلایی شده است. در حال حاضر تولیدکنندگان مواد در افغانستان به سمت دایر کردن آشپزخانههای تولید متآمفتامین حرکت کرده و قصد دارند تا از الگوهای سنتی کشت خشخاش و تولید تریاک- هروئین فاصله بگیرند. کاهش چشمگیر کشت خشخاش در افغانستان سبب تاثیرگذاری بر روی قیمت جهانی این مواد و مشتقات آن شده است. همین مسئله فضای لازم برای افزایش تولید تریاک در میانمار را فراهم کرده است. اکنون به نظر میرسد اگر طالبان همچنان قصد اجرای فتوای هبت الله آخوندزاده را داشته باشد باید منتظر روندی صعودی کشت خشخاش در منطقه مثلث طلایی باشیم.
