دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل؛ نگاهی جامع
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC)، یک سازمان جهانی است که زیر چتر سازمان ملل فعالیت می کند و وظیفه کمک به کشورهای عضو را در مبارزه با مواد مخدر غیرقانونی، جرایم سازمانیافته، فساد و تروریسم بر عهده دارد. اهداف این سازمان، ارتقای عدالت، امنیت و یکپارچگی در زمینههای مرتبط با پیشگیری از جرم و برقراری عدالت کیفری است.
اهداف اولیه این نهاد، کمک به کشورهای عضو در تلاش برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر، کاهش سوءمصرف مواد مخدر و پیامدهای بهداشتی و اجتماعی مرتبط با آن، از بین بردن شبکههای جرایم سازمانیافته فراملی، پیشگیری و رسیدگی به فساد، مبارزه با تروریسم و ترویج حاکمیت قانون و سیستمهای موثر عدالت کیفری است. در این یادداشت بهطور مفصل با دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل آشنا میشویم. با ما همراه شوید.
تاریخچه دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC) تاریخچهای غنی دارد که به دهه 1970 باز میگردد. این سازمان در سال 1997 با ادغام دو نهاد پیشساز تأسیس شد: برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل متحد (UNDCP) و مرکز بینالمللی پیشگیری از جرم (CICP).
برنامه کنترل مواد مخدر سازمان ملل در سال 1991 به عنوان پاسخی به مشکل رو به رشد جهانی، یعنی مواد مخدر تأسیس شده بود. این نهاد عمدتا بر هماهنگی و حمایت از تلاشهای بینالمللی در مبارزه با تولید، قاچاق و سوءمصرف مواد مخدر غیرقانونی تمرکز داشت. مرکز بینالمللی پیشگیری از جرم نیز سال 1992 راهاندازی شده بود تا به طیف وسیعتری از جرایم فراملی، از جمله جرایم سازمانیافته، فساد، و تروریسم رسیدگی کند.
ادغام این دو نهاد به شکلگیری دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل انجامید که تخصص و منابع لازم را در زمینه کنترل مواد مخدر و پیشگیری از جرم تحت یک ساختار واحد گرد هم میآورد. این سازمان از زمان آغاز به کار، مأموریت و فعالیتهای خود را گسترش داده است و اکنون طیف وسیعی از چالشهای جهانی مرتبط با مواد مخدر، جرایم، فساد و تروریسم را در بر میگیرد. دفتر مرکزی این نهاد در وین اتریش واقع است و در بیش از ۱۵۰ کشور، از جمله ایران دفاتر تخصصی منطقهای دارد.
جالب است بدانید بخش عمده بودجه این نهاد را کمکهای داوطلبانه کشورهای عضو، سازمانهای چندجانبه و بخش خصوصی تأمین میکند
صفر تا صد داستان شکلگیری UNODC
اگر بخواهیم داستان شکلگیری دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل را از ابتدا تعریف کنیم باید به اولین مجمع بینالمللی علیه موادمخدر برگردیم که فوریه ۱۹۰۹ در شانگهای چین با حضور ۱۳ کشور از جمله دولت ایران در خصوص تریاک و آلکالوئیدهای آن تشکیل شد و به راهاندازی هیئت بینالمللی تریاک انجامید . این هیئت درباره خطر تولید، فروش و مصرف مواد مخدر به مردم جهان هشدار داد و به دولتها توصیه کرد موادمخدر را در قلمرو حاکمیت خود تحت کنترل دقیق قرار دهند. با تلاشهای هیئت بینالمللی تریاک، کشورهای عضور در گردهمایی ژانویه ۱۹۱۲به کنترل تولید تریاک و ممنوعیت مصرف غیرپزشکی آن متعهد شدند و کنوانسیون بینالمللی تریاک را تشکیل دادند. اما شروع جنگ جهانی اول (۱۹۱۴) و پیامدهای آن موجب افزایش تولید و قاچاق مواد مخدر شد و مصرف آن در کشورهای درگیر جنگ شد.
دوره پس از جنگ جهانی اول
پس از جنگ جهانی اول با تاسیس جامعه بینالملل و تدوین میثاق جامعه ملل، بار دیگر زمینه همکاری بینالمللی برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر فراهم شد. در سال ۱۹۲۱ کمیته مشورتی تریاک برای بررسی قاچاق تریاک و دیگر مواد مخدر شکل گرفت. سه سال بعد، کنفرانس بینالمللی مواد مخدر با شرکت نمایندگان ۳۶ کشور در ژنو برگزار شد که راهکارهایی برای کشف منشأ غیرقانونی مواد مخدر و مبارزه با قاچاقچیان بینالمللی ارائه کرد و به یک نظام بینالمللی برای جمعآوری اطلاعات تولید، صادرات و واردات موادمخدر رسید.
سال ۱۹۳۱ کنوانسیون منع تولید و توزیع موا دمخدر با حضور ۵۴ کشور از جمله ایران در ۳۴ ماده به تصویب رسید. در سال ۱۹۳۶ نیز کنوانسیون مقابله با قاچاق غیرقانونی مواد خطرناک تصویب شد. این تلاشها در دوره جنگ جهانی دوم، یعنی بین سالهای 1940 تا 1944 تقریبا متوقف شد.
دوره پس از جنگ جهانی دوم
در سال ۱۹۶۱ چندین کشور با هدف جمعبندی کنفرانسها، کنوانسیونها و پروتکلهای قبلی، جلساتی تشکیل دادند که به انعقاد کنوانسیون واحد مواد مخدر و هیئت بینالمللی کنترل مواد مخدر منجر شد.
سال ۱۹۷۱ کنوانسیون مواد روانگردان در وین امضا شد تا موادمخدر جدید را نیز پوشش دهد. در سال ۱۹۸۸ گام مهم دیگری برداشته شد و کنوانسیونی علیه قاچاق مواد مخدر و مواد روانگردان به تصویب رسید که مهمترین کنوانسیون بینالمللی درباره موادمخدر و جرایم سازمان یافته و همکاریهای بین المللی تلقی میشود.
سرانجام دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل در سال 1977 با ادغام دو نهاد موجود که در بخش اول مطلب شرح دادیم شکل گرفت.
شناسنامه دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل
در جدول زیر میتوانید ویژگیهای کلی دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل را مرورکنید:
| نوع رُکن | آژانس |
| رُکن مادر | سازمان ملل متحد |
عنوان اصلی | United Nations Office on Drugs and Crime (UNODC) |
| وبسایت | www.unodc.org |
| رئیس فعلی | غاده والی |
مأموریت دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل
مأموریت دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل بر اساس اصول سازمان، چندین قطعنامه مجمع عمومی و سه کنوانسیون بینالمللی در زمینه کنترل مواد، مبارزه با جرائم سازمان یافته فراملی و فساد تعیین شده است. این نهاد، از کشورهای عضو در اجرای این کنوانسیونها و رسیدگی به جنبههای جرایم مختلف و چالشهای مرتبط با مواد مخدر حمایت میکند.
مأموریت این نهاد چند محور کلی دارد:
- فعالیت تحقیقی و تحلیلی برای افزایش آگاهی در حوزه مواد مخدر و جرم و گسترش مبانی عینی سیاستگذاری و تصمیمات عملیاتی؛
- فعالیت هنجاری در کمک به دولتها برای تصویب و اجرای معاهدات بینالمللی مرتبط و ایجاد قوانین داخلی پیرامون مواد مخدر، جرم و تروریسم؛
- تدارک خدمات ستادی و اساسی برای نهادهای تصمیمگیر؛
- همکاری فنی ناحیهمحور برای ارتقای ظرفیت دولتهای عضو در مبارزه علیه مواد مخدر، جرم و تروریسم.
حوزههای اصلی فعالیت
1) مبارزه با مواد مخدر
- اجرای کنوانسیونهای بینالمللی کنترل مواد مخدر و ترویج سیاستهای مخدری شواهدمحور؛
- کمک به کشورهای عضو در پیشگیری از سوءمصرف مواد مخدر و ارائه خدمات درمانی و توانبخشی؛
- حمایت از نهادهای مجری قانون برای جلوگیری از قاچاق مواد مخدر و کاهش عرضه مواد مخدر غیرقانونی؛
- تقویت همکاریهای بینالمللی و بهاشتراکگذاری دیدگاههای معتبر درباره بهترین شیوههای کنترل مواد مخدر؛
2) مبارزه با جرایم سازمانیافته
- کمک به کشورهای عضو در ایجاد چهارچوبها و نهادهای قانونی مؤثر برای مبارزه با جرایم سازمانیافته؛
- حمایت از تلاشها برای از بین بردن شبکههای تبهکار فراملی فعال در قاچاق انسان، قاچاق مهاجران، جرایم سایبری و فعالیتهای مالی غیرقانونی؛
- تقویت کنترل مرزها و توسعه همکاریهای منطقهای و بینالمللی برای جلوگیری از عملیات جرایم سازمانیافته؛
- انجام تحقیق و تحلیل در مورد روندها و تهدیدهای نوظهور مرتبط با جرایم سازمانیافته.
3) مقابله با فساد
- کمک به کشورهای عضو در اجرای کنوانسیون سازمان ملل متحد علیه فساد (UNCAC ) و توسعه راهبردهای جامع مبارزه با فساد
- ارائه کمکهای فنی در ایجاد کمیسیونهای مبارزه با فساد اداری، ارتقای شفافیت و تقویت سازوکارهای پاسخگو؛
- کمک به بازیابی داراییهای مسروقه و حمایت از تلاشها برای جلوگیری از پولشویی و جریانهای مالی غیرقانونی؛
- ارتقای صداقت، اخلاق و حکمرانی خوب در بخشهای دولتی و خصوصی؛
4) ترویج عدالت کیفری
- کمک به کشورهای عضو در تقویت سیستمهای عدالت کیفری مستقل داخلی، از جمله اجرای قانون، استقلال قوه قضائیه و بهبود مدیریت زندانها؛
- ارائه کمکهای فنی برای بهبود دسترسی به عدالت، ترویج محاکمههای عادلانه و تقویت چارچوبهای قانونی؛
- حمایت از برنامه احکام جایگزین و توانبخشی برای کاهش تکرار جرم و ارتقای توانبخشی و ادغام مجدد مجرمان در جامعه سالم؛
- ایجاد ظرفیت از طریق برنامههای آموزشی، بهاشتراکگذاری دانش و ارتقای استانداردهای حقوقی بینالملل
5) پیشگیری و مبارزه با تروریسم
- کمک به کشورهای عضو در توسعه چهارچوبهای قانونی برای مقابله با تروریسم و تصویب کنوانسیونهای بینالمللی مربوطه؛
- افزایش ظرفیت سازمانهای مجری قانون برای پیشگیری و بررسی اقدامات تروریستی، از جمله بهاشتراکگذاری اطلاعات و اقدامات امنیت مرزی؛
- حمایت از تلاشها برای مقابله با تأمین مالی تروریسم و ارتقای همکاری بینالمللی در تبادل اطلاعات؛
- ارائه کمکهای فنی و کارشناسی در مقابله با استفاده از اینترنت و شبکههای اجتماعی برای اهداف تروریستی.
6) مقابله با قاچاق انسان و قاچاق مهاجران
- کمک به کشورهای عضو در توسعه راهبردهای جامع برای مبارزه با قاچاق انسان و حمایت از قربانیان این پدیده؛
- تقویت قوانین و ظرفیتهای اجرای قانون برای تحقیق و تعقیب قضایی پروندههای قاچاق انسان و قاچاق مهاجران؛
- ارائه پشتیبانی برای شناسایی قربانیان قاچاق انسان، حفاظت و ارائه خدمات ضروری؛
- توسعه همکاری و هماهنگی بینالمللی کشورها برای حل معضل شبکههای قاچاق و قاچاق فرامرزی.
جمعبندی
دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد تلاشهای خود را در همه زمینههای پیشگفته با هدف کمک به کشورهای عضو در حل چالشهای کلیدی جهانی مربوط به مواد مخدر، جرایم سازمانیافته، فساد، تروریسم و قاچاق انسان انجام میدهد. آنداک از طریق ابتکارات، ظرفیتسازی و مشارکتهای خود، در ارتقای همکاری بینالمللی و حمایت از راهحلهای پایدار برای این مسائل پیچیده نقشی حیاتی ایفا میکند.
عارف دهقاندار، همکار پژوهشی موسسه کادراس
منابع
