سوءمصرف مورفین چه عوارضی دارد؟
مورفین شاید یکی از نام آشناترین مسکنها از خانواده اوپیوئیدها باشد. این مخدر نخستین بار در سال 1803 از تریاک (گیاه خشخاش) استخراج شد و بهعنوان مسکن قوی برای مدیریت دردهای شدید، بهویژه پس از جراحی و زایمان کاربرد یافت. دیگر مواد مصارف مورفین در آن زمان شامل دردهای نخاعی، اسهال شدید، ریفلاکس معده و درد ناشی از زخم عمیق بود. مورفین معمولاً به شکل قرص یا شربت خوراکی، مایع تزریقی یا شیاف عرضه میشود. اما سوءمصرف مورفین با وجود خواص درمانی شکل دارویی آن با عوارض جبرانناپذیری برای سلامتی و جان افراد همراه است. در این یادداشت کادراس عوارض سوءمصرف و بیشمصرفی مورفین را بررسی میکنیم.
مورفین چیست؟
مورفین (Morphine) یک داروی مخدر غیرصنعتی با پتانسیل سوءمصرف بالا است که از تریاک به دست میآید و برای درمان درد تجویز میشود. نامهای خیابانی رایج مورفین عبارت است از دورامورف، ام، خانم اِما، میمون، روکانول و جنس سفید.
این ماده دارویی به شکل محلول خوراکی، قرص و کپسولهای با رهایش سریع و طولانی و فرآوردههای تزریقی در دسترس پزشکان است. تاثیر مورفین به نوع استعمال و میزان مصرف آن بستگی دارد؛ در مصرف مورفین از طریق خوراکی، معمولا اثرات پس از یک ساعت آغاز خواهد شد و حالت آرامش و سرخوشی بین 6 تا 7 ساعت ادامه خواهد یافت. تقریباً همه موارد سوءمصرف مورفین از طریق تزریق انجام میشود.
سازوکار تأثیر مورفین
مورفین از طریق تأثیر بر دستگاه عصبی مرکزی و کاهش احساس درد عمل میکند. سازوکار اثر مورفین و سایر اوپیوئیدها، حمله به پروتئینهای خاصی در مغز، نخاع و دستگاه گوارش به نام اعصاب دریافتکننده اوپیوئیدی است. مورفین با اتصال به این عصبها در مغز و نخاع، مسیر تجربه درد فرد را تغییر میدهد.
تریاک، کدئین، هروئین، متادون، هیدروکودون، فنتانیل و اکسیکدون نیز اثراتی مشابه مورفین ایجاد میکنند.
تاثیرات سوءمصرف مورفین
تاثیرات ناشی از مصرف یا سوءمصرف مورفین در افراد مختلف متفاوت است. اثرات اولیه مورفین بهصورت سرخوشی، تسکین درد جسمی، کاهش گرسنگی و مهار رفلکس سرفه بروز میکند، اما سوءمصرف مورفین میتواند موجب ایجاد حالت تهوع و استفراغ، تنگ شدن مردمک چشم، انقباض عضلانی، تشدید فشار خون، اختلال گوارشی، خارش، عقیم شدن، ایجاد اشکال در فرایند ادرار، کاهش تمرکز، کاهش هوشیاری و اختلال در تفکر شود.
مطالعات نشان میدهد مصرف دوز بالای مورفین اموجب تنگی نفس، کما و حتی مرگ در افراد میشود.
اعتیاد به مورفین
مصرف مزمن مورفین منجر به ایجاد تحمل و وابستگی جسمی و روانی نسبت به این ماده میشود. پس ازابتلای فرد به اعتیاد به مورفین، دیگر دوز پایین این ماده به او حس آرامش و سرخوشی قبلی را نخواهد داد. چون بدن بهسرعت نسبت به اثرات آن مقاومت یا تحمل نشان میدهد. تداوم این روند موجب میشود فرد معتاد برای تکرار تجربه سرخوشی اولیه یا حس نشئگی مورفین، به سوی مصرف بیشتر آن برود.
عوارض بیشمصرفی مورفین نیز شامل سرد و مرطوب شدن پوست، کاهش فشار خون، خوابآلودگی، کاهش سرعت تنفس و ضربان قلب، کما و مرگ احتمالی است.
سوءمصرف مورفین و پیامدهای درمانی آن
با اینکه قیمت مورفین نسبتاً پایین است، بیماران در برخی از کشورهای فقیر به این دارو دسترسی ندارند. جالب است بدانید 79 درصد مرفین تولیدشده در دنیا سالانه فقط در شش کشور ایالات متحده آمریکا، بریتانیا، کانادا، استرالیا، آلمان و فرانسه مصرف میشود. برخی کشورها به دلیل عوارض مصرف بی رویه و سوءمصرف مورفین، واردات این دارو را ممنوع کردهاند و تجویز آن را حتی برای افراد مبتلا به دردهای بسیار شدید نیز مجاز نمیدانند. ریشه این قوانین سختگیرانه به ترس پزشکان از شیوع اعتیاد به مورفین و هراس دولتها از قاچاق مواد مخدر سرچشمه میگیرد. «دیوید یورانسون»، رئیس گروه مطالعه درد دانشگاه ویسکانسین در مطالعه خود، دلیل این امر را وحشت شدید از اعتیاد و درک نادرست مسئله میداند و معتقد است برخی سیاستهای جنگ با مواد مخدر در آمریکا باعث بیتوجهی به مسئله تسکین درد بیماران شده است.
حرف آخر
مورفین دارویی مخدر و بهشدت اعتیادآور است که اغلب قبل یا بعد از عمل جراحی برای التیام دردهای شدید تجویز میشود. با توجه به عوارضی که در این مطلب بررسی کردیم، لازم است آموزش و افزایش آگاهی درباره سوءمصرف مورفین و نیز عوارض بیشمصرفی آن را جدی بگیریم. احتیاط و وسواس شدیدی که پزشکان در تجویز این دارو به خرج میدهند برای آن است که بیمار از تمایل به مصرف بعدی و تاثیرات مخرب آن در امان بماند.
