قاچاق کپتاگون در منطقه شامات: ابزار سیاسی یا رشد نارکوتروریسم؟
در جریان ناآرامیهای داخلی سوریه در سال 2011، معارضان سوری، تروریستهای سلفی و گروههای مسلح کردی به تدریج بر بخشهایی از خاک سوریه مسلط شدند و دامنه حاکمیت دمشق را محدود کردند. پس از گذشت بیش از یک دهه از جنگداخلی سوریه، دولت اسد موفق شد با کنار زدن تروریستها، مخالفان و رقبای داخلی، بر بیشتر مناطق تحت اشغال این کشور مسلط شود. با این حال، برخی گروههای تروریستی ساکن نقاط دورافتاده و غیرمسکونی که به جرایم سازمانیافتهای مانند قاچاق اسلحه، قاچاق انسان و تجارت مواد مخدر روی آوردهاند، از وضعیت «بیثبات» سوریه برای کسب منافع اقتصادی سوءاستفاده میکنند. همین پیوند میان گروههای تروریستی و تجارت مواد مخدر بود که سبب ظهور پدیده نارکوتروریسم و قاچاق کپتاگون در منطقه شامات شد.
البته دولتها و گروههای مخالف نظام اسد با انتشار گزارشهایی در خصوص وضعیت تولید و قاچاق کپتاگون، بدون ارائه سندی محکم، دمشق را متهم به همکاری با شبکه قاچاق کپتاگون میکنند. در بیان شواهد در خصوص ارتباط میان دولت سوریه و قاچاقیان مواد مخدر از کلمات «مبهم» و «غیر قابل استناد» همچون «منابع آگاه» یا «منابع اطلاعاتی» استفاده میشود و همین موضوع سبب ایجاد نقاط تاریک و سوال برانگیز در مورد تجارت مواد مخدر و قاچاق کپتاگون در منطقه شامات شده است.
کپتاگون چیست؟
کپتاگون ترکیب دارویی فنتالین هیدروکلراید است که در دهه 1960 میلادی در آلمان غربی برای درمان اختلال بیتوجهی، افسردگی و حمله خواب تجویز میشد. در دهه 1980 این دارو به دلیل داشتن اثرات اعتیادآور ممنوع اعلام شد، اما کمی بعد سر از بازارهای مخدری خاورمیانه درآورد. براساس آمارهای منتشرشده از سوی مراجع بینالمللی همچون دفتر مبارزه با جرم و مواد سازمان ملل، گمرکهای محلی و ادارات مبارزه با مواد مخدر در خاومیانه عربی، کشورهای حوزه خلیج فارس بازارهای بزرگ مصرف کپتاگون به حساب میآیند.
آغاز قاچاق کپتاگون در منطقه شامات
پس از تشدید درگیریهای داخلی در خاک سوریه، گروههای تروریستی و معارضان مسلح سوری با همکاری شبکههای فعال در زمینه تجارت مواد مخدر، از خلأ قدرت سوء استفاده کردند و به تولید، بستهبندی و قاچاق کپتاگون روی آوردند. در این تجارت دو مسیر اصلی وجود دارد؛ مسیر اول از طریق خاک اردن (یا عراق) به سمت شبهجزیره عربستان و شیخنشینهای حاشیه خلیج فارس هدایت میشود. مسیر دوم از طریق بنادر مدیترانهای سوریه، بهویژه لاذقیه از سوی قاچاقیان مواد در محمولههای میوه تازه، چای، شیر، کارتنهای تخم مرغ و رولهای مقوایی بستهبندی و جاساز شده و به صورت غیرقانونی به سمت بازارهای اروپایی هدایت میشود. به گزارش مجله آلمانی اشپیگل ارزش کل محمولههای غیر قانونی و قاچاق شده از مبدا خاک سوریه 5.7 میلیارد دلار است.
روز دوشنبه 8 می 2023، نیروی هوایی اردن در عملیاتی بیسابقه مدعی شد که با حمله استان سویدا و جنوب درعا، که همچنان حضور معارضان سوری در این منطقه بسیار پررنگ است، یک کارخانه تولید کپتاگون را هدف قرار داده است و مرحی الرامثان را به همراه اعضای خانوادهاش به قتل رسانده است. این شخص طی سالهای اخیر در چندین نوبت در دادگاههای اردن به جرم قاچاق مواد مخدر به طور غیابی محاکمه و به اعدام محکوم شده بود. پس از این رخداد رسانههای اردنی همگام به رسانههای جریان اصلی سعی کردند تا به نحوی این عملیات را به نیروهای وابسته به مقاومت، بهویژه حزبالله لبنان نسبت دهند. در واکنش به این خط رسانهای، سید حسن نصرالله دبیرکل حزب الله لبنان ضمن رد ادعاهای مطرحشده از سوی این رسانهها گفت:« بعضیها میگویند حزبالله قاچاقچی مواد مخدر است و میلیاردها دلار به جیب می زند و گفتند جنگندههای اردن مکانی را مورد هدف قرار داده و یک قاچاقچی را کشتهاند که نیروی حزبالله بوده است؛ من به شما می گویم همه این صحبت ها علیه حزبالله دروغ است.»
به نظر میرسد پس از عادیسازی روابط سوریه با کشورهای عضو بلوک محافظهکار سنی همچون پادشاهی سعودی، دولت آمریکا قصد دارد از طریق دنبال کردن سیاست «برون سپاری مسئولیت» از متحدان خود در منطقه برای عقب انداختن این روند و ایجاد اخلال در احیای روابط دمشق با جهان عرب بهره ببرد. به عنوان نمونه قطر به عنوان نماینده امور «سیاسی» واشنگتن در منطقه غرب آسیا از طریق بازوهای رسانهای همچون الجزیره سعی در انعکاس تصویری متفاوت از تحولات جاری در سوریه دارد. پادشاهی اردن هاشمی نیز به عنوان محل استقرار نیروهای نظامی- امنیتی آمریکا با مطرح کردن چالشهای مرزی با دمشق، با بهانه قرار دادن مسئله تروریسم و قاچاق مواد مخدر، به دنبال مداخله نظامی مستقیم در خاک سوریه است.
بهره سخن
در حالی مخالفان نظام اسد، دولت دمشق و گروههای مقاومت را متهم به دست داشتن در تجارت کپتاگون میکنند که طی سالهای اخیر وزارت خزانه داری آمریکا با وضع قانون سزار مسیر هرگونه رابطه اقتصادی مشروع و علنی با دمشق را مسدود کرده است. در چنین شرایطی واشنگتن با همراهی برخی متحدان خود در منطقه قصد دارد تا با ارائه مطالبی غیرمستند در خصوص وضعیت مواد مخدر در سوریه، زمینه تشدید تحریمهای یکجانبه و اقدام نظامی علیه حاکمیت دمشق را فراهم کند. این در حالی است که مقامات سوری و حزبالله لبنان بارها این موضوع را رد کرده و دست داشتن در تولید و تجارت مواد مخدر را حرام شرعی دانستند. به گزارش «اکونومیست» شاهزادگان یکی از کشورهای منطقه نقش کلیدی در انتقال مواد مخدر از خاک سوریه به خاک سایر کشورهای منطقه، من جمله حوزه خلیج فارس دارند. به نظر میرسد برای طی شدن مسیر صحیح برای مبارزه با تولید و قاچاق کپتاگون در منطقه به جای انتشار گزارشهای غیر مستند و معطوف به جنگ روانی، باید اطلاعات کامل تمام افراد به صورت شفاف از مبدا تا مقصد، از سوی مراکز مبارزه با مواد مخدر و رسانههای منتشر شود تا هیج نقطه تاریک و مبهمی در خصوص قاچاق کپتاگون در منطقه شامات و خلیج فارس باقی نماند.
