قرص شب امتحان و عوارض آن
قرص شب امتحان یا همان داروی محرک ریتالین برای تقویت حافظه و افزایش تمرکز و دقت در میان دانشجویان و دانشآموزان محبوبیت ویژهای یافته است.
قرص شب امتحان چیست؟
قرص شب امتحان یا همان داروی محرک ریتالین، این روزها برای تقویت حافظه و افزایش تمرکز و دقت در میان دانشجویان و دانشآموزان یا کسانی که دوره آمادگی آزمونهای مهم را میگذرانند، محبوبیت ویژهای یافته است. ریتالین نام تجاری مِتیل فنیدات، از ترکیبات مشابه آمفتامینها است که برای درمان افسردگی، اختلال کمبود توجه (ADD)، نشانههای نارکولپسی (اختلال حمله خواب) و برخی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان مبتلا به اختلال نقص توجه- بیشفعالی (ADHD)، بهویژه بیشفعالی مقاوم به درمان تجویز میشود.
سازوکار اثر قرص شب امتحان
ریتالین دارو سیستم مرکزی عصبی را تحریک میکند و اثراتی مشابه با سایر محرکها دارد اما قدرت آن از آمفتامین کمتر و از کافئین بیشتر است. ریتالین را با نام خیابانی آناناس هم میشناسند و نام تجاری دیگر آن، متیلین است.
ریتالین بر افراد بیشفعال تأثیر آرامبخش دارد و مصرف دقیق دوزهای تجویزشده آن برای این بیماران به اعتیاد منجر نمیشود. در واقع، این دارو مهارگر قوی بازجذب دوپامین و به میزان کمتری نوراپینفرین در دستگاه عصبی مرکزی است. به نظر میرسد نقص فعالیت این دو پیامرسان (دوپامین و اپینفرین) از علل بروز اختلال کمتوجهی و بیشفعالی در کودکان و بزرگسالان باشد. متیلفنیدات با افزایش فعالیت این دو به تقویت تمرکز و کاهش رفتارهای تکانشی کمک میکند و در بهبود نشانههای این بیماری مؤثر است.
شکلها و روشهای مصرف ریتالین
ریتالین به شکل قرص و بهصورت خوراکی مصرف میشود، اما سوءمصرف این دارو با استنشاق قرص پودرشده یا حتی تزریق هم صورت میگیرد.
سوءمصرف ریتالین
بسیاری افراد به دلیل خواص محرک ریتالین به سراغ سوءمصرف آن میروند. متأسفانه، بهتازگی نام ریتالین هم در فهرستهایی که پیرامون سوءمصرف داروها در میان ورزشکاران منتشر میشود نیز به چشم میخورد. هدف از این کار افزایش انرژی و عملکرد فیزیکی در هنگام ورزش است.
اعتیاد به ریتالین
تاکنون گزارش قاطعی از اعتیادآور بودن قرص شب امتحان پس از یک بار مصرف منتشر نشده است، اما استفاده طولانیمدت و مکرر آن میتواند با وابستگی روانی یا عادت رفتاری همراه باشد و فرد را به سوی تمایل به مصرف مداوم آن ببرد. مصرف ریتالین بدون تجویز پزشک و سپس قطع ناگهانی آن ممکن است به عوارضی همچون حالت تهوع، سرگیجه، افزایش فشار خون، بیخوابی، عصبانیت، دلدرد، کاهش وزن، مشکلات گوارشی، افسردگی شدید و جوش پوستی منجر شود. ضمنا سوءمصرف ریتالین میتواند به اعتیاد، مصرف بیشازحد یا حتی مرگ فرد بینجامد، چون محرک است و احتمال بروز سکته مغزی، حمله قلبی و مرگ ناگهانی در افراد مبتلا به فشار خون بالا یا بیماری قلبی را بالا میبرد.
عوارض قرص شب امتحان
عوارض کوتاهمدت قرص شب امتحان شامل این موارد است:
- تغییر ضربان قلب و فشار خون؛
- عصبانیت؛
- بیخوابی؛
- بیاشتهایی؛
- تهوع و استفراغ؛
- کاهش وزن و مشکلات گوارشی؛
- سرگیجه و سردرد؛
- احساس افسردگی؛
- جوش و خارش پوستی؛
- درد شکمی؛
- عارضه روانپریشی،
در صورت تلاش برای ترک ریتالین ممکن است فرد به دلیل وابستگی، دچار و افسردگی شدید پس از ترک شود.
علائم بیشمصرفی قرص شب امتحان
مصرف دوزهای بالا داروهای محرکی مانند ریتالین منجر به بروز این نشانهها میشود:
- بیاشتهایی (تکرار آن با خطر سوءتغذیه همراه است)؛
- لرزش و تحریک عضلانی؛
- تب و تشنج؛
- سردرد؛
- تنفس و ضربان قلب نامنظم (که بسیار خطرآفرین است)؛
- احساس اضطراب یا بیحوصلگی؛
- بدگمانی؛
- توهم، هذیان، تکرار بیش از حد حرکات بدنی و احساس حرکت کرم در زیر پوست.
چه کسانی نباید ریتالین مصرف کنند؟
اگر یکی از شرایط زیر را دارید نباید بههیچوجه بدون مشورت پزشک به سراغ مصرف ریتالین بروید:
- حملات اضطرابی یا وحشت (پَنیک)؛
- مشکلات گردش خون در انگشتان دست و پا؛
- گلوکوم (آبسیاه)؛
- بیماری یا نارسایی قلبی؛
- فشار خون بالا؛
- سابقه اختلال مصرف مواد؛
- بیماری کبدی؛
- مشکلات سلامتی روان (ریتالین ممکن است باعث روانپریشی جدید یا بدتر شدن آن (افکار یا رفتار غیرمعمول) شود، به خصوص اگر سابقه افسردگی، بیماری روانی یا اختلال دوقطبی داشته باشید).
- تیکهای حرکتی، سابقه خانوادگی یا تشخیص سندرم تورت؛
- تشنج؛
- سابقه سکته مغزی؛
- داشتن افکار خودکشی یا سابقه اقدام به خودکشی در شما یا یکی از اعضای خانواده؛
- بیماری تیروئید؛
- واکنش غیرمعمول یا آلرژیک به متیل فنیدات، سایر داروها و مواد غذایی، رنگها یا مواد نگهدارنده؛
- بارداری یا تلاش برای بارداری؛
- شیردهی.
حرف آخر
ریتالین یا متیلفنیدات در میان دانشجویان و دانشآموزان به قرص افزایش تمرکز شب امتحان، قرص تقویت حافظه شب امتحان و حتی «داروی مطالعه» شهرت یافته است. از آنجا که پزشک نیز دستور تجویز این دارو را برای درمان ADHD میدهد، مصرفکنندگان آن را برای خود بیخطر یا سالمتر از سایر مواد محرک میدانند.
منابع
https://my.clevelandclinic.org/health/drugs/19153-methylphenidate-tablets
