پیامدهای دامنهدار منع کشت خشخاش طالبان
درحالیکه 16 روز از قرن جدید خورشیدی میگذرد، فرمان منع کشت خشخاش طالبان مهمترین خبر در حوزه مخدری جهان به حساب میآید. در این فرمان که از سوی ذبیح الله مجاهد، سخنگوی طالبان، منتشر شد، آخوندزاده تاکید کرده است که استعمال و انتقال، خرید و فروش، واردات و صادرات و فعالیت کارخانههای تولید هر گونه مواد نشئهآور الکلی و مخدر همچون شراب، هروئین، شیشه، قرصهای روانگردان، حشیش وغیره، از تاریخ صدور این فرمان ممنوع است و با متخالفان براساس احکام «شریعت اسلامی» برخورد خواهد شد. رهبر طالبان همچنین خطاب به کشاورزان خشخاشکار گفته است که کشت آنها پیش از برخورد بر پایه احکام شریعت اسلامی، تخریب خواهد شد. مجاهد، به خبرنگاران گفت که پیشتر در خصوص فرمان رهبر طالبان با نمایندگان کشورهای خارجی گفتگو شده است و جامعه جهانی وعده اعطای کمکهایی را به کشاورزان فقیر این کشور با هدف جایگزینی محصولات دیگر داده است. او تاکید کرد که تا فراهم شدن شرایط کشت محصولات جایگزین نباید در مورد زندگی کشاورزان سختگیری شود.
مروی بر سابقه فرمان منع کشت خشخاش طالبان
طالبان در دوره پیشین سلطه بر افغانستان نیز کشت خشخاش را منع کرد که منجر به کاهش محسوس سطح زیر کشت خشخاش در سال ۲۰۰۱ شد ولی پس از آن بار دیگر کشت خشخاش در این کشور روندی صعودی گرفت و از ۸ هزار هکتار به ۳۲۸ هزار هکتار در سال ۲۰۱۷ رسید. سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان طی سالهای اخیر در مقایسه با متوسط سالهای میانی دهه ۱۹۹۰ نزدیک به چهار برابر شده است. این در حالی است که گزارش سال ۲۰۱۸ میلادی بازرس ویژه ایالات متحده در افغانستان نشان میدهد که این کشور از سال ۲۰۰۲ تا ۲۰۱۷ در مجموع حدود ۸.۶ میلیارد دلار(۷.۴ میلیارد یورو) برای مبارزه با تجارت مواد مخدر در افغانستان و توسعه کشت گندم و زعفران هزینه کرده است.
پیامدهای فرمان منع کشت خشخاش طالبان
از یکسو، این فرمان میتواند به کاهش چشمگیر میزان مواد اوپیوئیدی (تریاک، هروئین و مورفین) در جهان بینجامد، که طبیعتاً پیامد مثبتی به شمار میآید. زیرا هرچه دسترسی به مواد مخدر بیشتر باشد، میزان مصرف آن نیز بیشتر خواهد شد. اما در عین حال باید برای تحلیل دقیق این وضعیت به همه ابعاد و پیامدهای آن توجه کنیم؛ با توجه به هممرز بودن ایران با افغانستان و نیز با توجه به این واقعیت که حدود 50 درصد از مصرف کنندگان مواد مخدر در کشورما تریاک مصرف میکنند، قطع شدن روند عرضه مواد مخدر در عین حال که می تواند میزان مصرف را پایین بیاورد، ممکن است مصرف کنندگان این ماده را به فکر تغییر ماده مصرفیشان بیندازد.
همچنین ممکن است پس از ایجاد اختلال در زنجیره عرضه این ماده مخدر، برخی از گروهها و چه بسا خود طالبان به سراغ انبارکردن تریاک رفتهند و با وارد کردن اندک اندک آن به بازارها موجبات گرانی آن را فراهم کند. از سوی دیگر، به جز گرانی این ماده، کمیاب شدن آن باعث خواهد شد در بلندمدت میزان خلوص تریاکی که به دست مصرف کننده میرسد کاهش یابد و در نتیجه، زمینه برای بحران سلامتی نیز فراهم شود.
راهکارها
بدین ترتیب، لازم است سیاستگذاران برنامهریزی لازم را به نحوی انجام دهند که مصرف کننده سیاست منع کشت خشخاش طالبان به گذر از تریاک به سوی مواد پرخطرتر منتهی نشود. از سوی دیگر، احتمال ایجاد مراکز جدید تولید تریاک و کشف انبارهای تریاک در درون کشور نیز با قطع تولید در افغانستان افزایش خواهد یافت. بهطور کلی، سیاست مخدری ایران باید به نحوی تنظیم گردد که در سال جدید تحت تأثیر تحولات سیاست افغانستان، بحران مخدری در کشور ایجاد نشود.
