مروری بر گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹
گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹ که در قالب پنج کتابچه مجزا به مرور و تحلیل وضعیت جهانی مواد مخدر می‌پردازد، ۲۶ ژوئن سال جاری هم‌زمان با روز جهانی مبارزه با مواد مخدر توسط دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل (UNODC) منتشر شد. پژوهش‌های اخیر و داده‌های دقیق‌تر حکایت از افزایش وخامت و شیوع پیامدهای مصرف مواد برای سلامتی و بهداشت افراد در سطح جهانی دارد.
بر اساس برآوردهای آخرین گزارش جهانی مواد مخدر، در حال حاضر نزدیک به ۳۵ میلیون نفر از اختلالات مرتبط با مصرف، از جمله سوءمصرف مواد رنج می‌برند و به خدمات درمانی نیازمندند که بیشتر از 30 میلیون‌نفری است که پیش‌تر تخمین زده شده بود. شاید یکی از دلایل آمارهای روزآمدتر و نزدیک‌تر به واقعیت در این گزارش، اطلاعاتی باشد که از دو پیمایش ملی در کشورهای هند و نیجریه به دست آمده است، چون هر دو در میان ۱۰ کشور پرجمعیت دنیا قرار دارند. در این گزارش تأکید می‌شود که عواقب و پیامدهای مضر مصرف مواد بر سلامتی، گسترده‌تر از آن است که پیش‌تر گمان می‌رفت. در ادامه، یافته‌های کلیدی این گزارش را مرور می‌کنیم و به معرفی محتوای هریک از پنج کتابچه آن می‌پردازیم.
تعداد مصرف‌کنندگان و الگوهای مصرف مواد
در گزارش جهانی مواد سال 2019، تعداد مصرف کنندگان اوپیوئید ۵۳ میلیون نفر، یعنی ۵۶ درصد بیشتر از تخمین‌های قبل است برآورد شده است و دلیل حدود دوسوم از ۵۸۵ هزار مورد مرگی که در سال ۲۰۱۷ در نتیجه مصرف مواد رخ داد، مصرف نوعی اوپیوئید اعلام شده است. طبق این گزارش، تعداد مصرف‌کنندگان تزریقی مواد در سال ۲۰۱۷، یازده میلیون نفر بوده است که از این میان، ۱٫۴ میلیون نفر با ویروس اچ‌آی‌وی و ۵٫۶ میلیون نفر با هپاتیت سی زندگی می‌کنند.
یوری فدوتوف، مدیر اجرایی دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل معتقد است که یافته‌های گزارش جهانی مواد سال 2019 تصویر کنونی از چالش‌های مواد مخدر در دنیا را پیچیده‌تر می‌کند و بر همین اساس، ضرورت همکاری بین‌المللی عمیق‌تر برای پیش‌برد پاسخ‌های مبتنی بر عدالت کیفری و سلامت متوازن و یکپارچه در برابر عرضه و تقاضای مواد بیشتر از گذشته احساس می‌شود.
شدت و پیچیدگی فزاینده وضعیت جهانی مواد مخدر
طبق برآوردهای سال ۲۰۱۷، حدود ۲۷۱ میلیون نفر، یعنی ۵٫۵ درصد از جمعیت بین ۱۵ تا ۶۴ساله جهان در سال پیش از نظرسنجی (2016) اقدام به مصرف مواد کرده بودند. این آمار مشابه برآوردهای سال ۲۰۱۶ بود، اما با رویکردی بلندمدت‌تر می‌توان گفت تعداد مصرف‌کنندگان مواد در حال حاضر ۳۰ درصد بیشتر از آمار سال ۲۰۰۹ است. هرچند این افزایش میزان شیوع را می‌توان به افزایش ۱۰ درصدی جمعیت جهانی افراد بین ۱۵ تا ۶۴ سال مرتبط دانست، اما داده‌ها حکایت از شیوع بیشتر مصرف اوپیوئیدها در آفریقا، آسیا، اروپا و آمریکای شمالی و مصرف حشیش در آمریکای شمالی، آمریکای جنوبی و آسیا در مقایسه با سال ۲۰۰۹ دارد.
در سال ۲۰۱۷، تولید غیرقانونی کوکائین با افزایشی ۲۵ درصدی نسبت به سال قبل، به بالاترین میزان خود یعنی ۱۹۷۶ تن رسید. هم زمان، حجم کوکائین کشف‌شده در سطح جهانی نیز در این سال با افزایش ۱۳ درصدی به ۱۲۷۵ تن، بالاترین میزان خود رسید.
بحران بیش‌مصرفی در گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹
بحران مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی (اوردوز) اوپیوئیدهای صنعتی در شمال آمریکا در سال ۲۰۱۷ به بالاترین میزان خود رسید، به‌این‌ترتیب که ۴۷ هزار مورد مرگ در ایالات متحده آمریکا (افزایش ۱۳ درصدی نسبت به سال گذشته) ناشی از مصرف اوپیوئید و ۴ هزار مرگ در کانادا (افزایش ۳۳ درصدی به نسبت سال ۲۰۱۶) ثبت و گزارش شد.
فنتانیل و آنالوگ‌های آن (موادی با فرمول شیمیایی مشابه) هم چنان معضل کلیدی بحران بیش‌مصرفی اوپیوئیدهای صنعتی در شمال آمریکا به حساب می‌آید، اما غرب، مرکز و شمال آفریقا تجربه بحران اوپیوئیدی دیگری به نام ترامادول را از سر می‌گذراند. کشفیات جهانی ترامادول از کمتر از ۱۰ کیلوگرم در سال ۲۰۱۰ به حدود ۹ تن در سال ۲۰۱۳ صعود کرد و در سال ۲۰۱۷ با جهشی خیره کننده به بالاترین میزان خود یعنی ۱۲۵ تن رسید.
بر اساس گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹، بیشترین ماده مصرفی در جهان کماکان کانابیس است، به طوری که طبق برآوردها حدود ۱۸۸ میلیون نفر در سال ۲۰۱۷ این ماده را مصرف کرده‌اند.
این گزارش نشان می‌دهد که یکی از حوزه‌های عملکردی موفق جامعه بین‌الملل، مقابله با مواد روان‌گردان جدید (NPSs) بوده است، چراکه شواهد برای نخستین‌بارپس از سال‌ها از روند کاهشی در میزان مواد روان‌گردان شناسایی‌شده و گزارش شده به دفتر UNODC حکایت دارد. در واقع، با اقدامات به‌جا، ورود روان‌گردان‌های جدید به بازار دیگر همچون چند سال گذشته نگران‌کننده نیست و جامعه بین‌الملل با بازنگری در جداول کنترل بین‌المللی مواد، آن‌ها را به‌سرعت تحت کنترل و نظارت دقیق درآورده است.
پیشگیری و درمان: هم چنان مورد غفلت
برنامه‌های پیشگیری و درمان در بسیاری از نقاط دنیا همچنان مورد غفلت است، به‌نحوی که تنها یک نفر از هر هفت نفر مصرف‌کننده مبتلا به اختلال مصرف مواد می‌تواند سالانه از خدمات درمانی برخوردار شود.
این آمار در زندان‌ها به‌شدت وخیم‌تر و شدیدتر است. گزارش جهانی مواد مخدر ۲۰۱۹ گزارش جهانی به‌طور مفصل به تحلیل مبحث مصرف مواد و پیامدهای مخرب سلامتی آن در زندان می‌پردازد که می‌توان شیوع بیماری‌های عفونی همچون اچ‌آی‌وی، هپاتیت سی و بیماری سل فعال ازآن‌جمله است. آمار این بیماری‌ها در میان جمعیت زندانیان نسبت به جمعیت بیرون از زندان به طرز قابل‌ملاحظه‌ای بالاتر است، به‌ویژه در میان زندانیانی که مواد را تزریق می‌کنند.
بنابراین، بر اساس شواهد علمی این گزارش می‌توان گفت که مداخلات درمانی اثربخش و هماهنگ با الزامات حقوق‌بشری، آنچنان که باید در دسترس نیست و دولت‌ها و جوامع بین‌الملل باید به‌سرعت به سراغ پیاده‌سازی و اجرای این مداخلات بروند تا شکاف‌های موجود را پر کنند.
کتابچه شماره یک گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹
همان‌طور که گفتیم، گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹ در قالب 5 کتابچه مجزا ارائه شده است. کتابچه شماره ۱ خلاصه‌ای از چهار کتابچه دیگر است و یافته‌های کلیدی و نتایج و پیامدهای به‌دست‌آمده از اطلاعات تحلیل‌شده را بررسی و مرور می‌کند. در بخش‌های قبلی به یافته‌های اصلی این کتابچه اشاره کردیم؛ از گستردگی عواقب مصرف مواد مخدر برای سلامتی افراد تا بیشتربودن تعداد مصرف‌کنندگان اوپیوئید و نیازمندان به درمان در دنیا نسبت به برآوردها، آمار بیماری‌های عفونی ناشی از مصرف مواد، وضعیت وخیم مصرف‌کنندگان زندانی و تولید انفجاری کوکائین.
کتابچه شماره دو گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹
کتابچه شماره ۲، میزان و روند مصرف مواد، اختلالات و پیامدهای بهداشتی آن، میزان مرگ‌ومیر و سال‌های سالم ازدست‌رفته زندگی یک فرد مبتلا به سوءمصرف مواد را مورد بررسی قرار می‌دهد. همچنین به بررسی پیامدهای مصرف مواد بر سلامتی افراد، بروز بیماری‌های عفونی و ارائه خدمات پیشگیری و درمان در مراکز زندان‌ها می‌پردازد. بخش نهایی کتابچه حاوی اطلاعاتی از آخرین برآوردها و روند تولید قاچاق مواد و همچنین اینترنت و دارک‌نت است.
کتابچه شماره سه
کتابچه شماره ۳ به گرایش‌ها و روندهای اخیر بازار مواد مخدر و سستی‌زاها (اپیوئیدها، داروهای آرام‌بخش، ضداضطراب و استرس و بی‌خوابی) پرداخته است. کندسازهای عملکرد سیستم عصبی به دلیل تأثیر روان‌گردانشان مصرف می‌شوند، اما این مواد همچنین نقشی برجسته در الگوهای چند مصرفی افراد دارند. یکی از الگوهای چندمصرفی رایج، شامل مصرف هم‌زمان دو یا چند کُندساز از جمله الکل و بنزودیازپین‌ها با اوپیوئیدها تا خوددرمانی است. در نمونه‌های دیگر، افرادی که کندسازها (مانند اوپیوئید) را به‌عنوان ماده اصلی مصرف می‌کنند، در مواقعی که بازار دچار تحول می‌شود و دسترسی، خلوص و یا قیمت مواد تغییر می‌کند، می‌توانند برای تجربه سطح قبلی حالت روان‌گردان، با آمادگی مناسب به مصرف یک اوپیوئید دیگر روی آورند (مثلا از اکسی‌کدون به هروئین یا برعکس). کندسازها همچنین به‌صورت هم‌زمان و یا متناوب همراه با محرک‌ها مصرف می‌شوند.
کتابچه شماره چهار گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹
کتابچه شماره ۴ به روندهای اخیر بازار مواد محرک‌ها و روان‌گردان (کوکائین، آمفتامین‌ها و مواد روان‌گردان جدید) در سطح جهان می‌پردازد؛ تمرکز و محور اولیه این کتابچه بر عرضه و تقاضای کوکائین در سطح جهان، قبل از خیزش ظهور پیامدها و روندهای مصرف و قاچاق انواع آمفتامین‌ها، مت‌آمفتامین‌ها و محرک‌های دارویی مانند اکستازی است. قسمت آخر کتابچه به عرضه و تقاضا مواد روان‌گردان جدید اختصاص دارد.
کتابچه پنجم
کتابچه پنجم گزارش جهانی مواد سال ۲۰۱۹ به تحلیل بازار جهانی کانابیس باتوجه‌به روند شیوع مصرف آن در سطح جهان و زمینه‌های موجود در کشت، تولید، قاچاق و عرضه کانابیس می‌پردازد. همچنین حاوی گزارشی از پیشرفت‌های کشورهایی مانند کانادا، اروگوئه و ایالات متحده امریکا در زمینه تنظیم مقررات و قوانینی در استفاده غیردارویی و قانونی کانابیس است. این کتابچه در پایان، گزارشی از روند بازار جهانی انواع مواد توهمزا یا هالوسینو‌ژن‌ها باتوجه‌به روند شیوع مصرف این ماده در سطح جهان ارائه می‌دهد.
جمع‌بندی
گزارش جهانی مواد مخدر سال ۲۰۱۹ با هدف بهبود فهم مشکل جهانی مواد و کمک به تقویت همکاری‌های بین‌المللی برای مقابله با تأثیر مواد بر سلامتی، حکومت‌داری و امنیت ارائه شده است. گزارش در قالب پنج کتابچه معرفی‌شده در این مطلب، مروری سراسری از وضعیت عرضه و تقاضای اوپیوئیدها، تریاک، کوکائین، کانابیس، محرک‌های نوع آمفتامین و مواد روان‌گردان جدید ارائه می‌دهد و تأثیرات مصرف این مواد را بر حوزه سلامت تشریح می‌کند. این گزارش همچنین از طریق ارائه داده‌های متقن و دقیق پیرامون پیامدهای مخرب مصرف مواد، به روشنگری معضل مصرف مواد در سطح جهانی می‌پردازد.
منابع
[i] https://www.unodc.org/unodc/en/frontpage/2019/June/world-drug-report-2019_-35-million-people-worldwide-suffer-from-drug-use-disorders-while-only-1-in-7-people-receive-treatment.html?ref=fs1
