گزارش خشخاش سازمان ملل و تکذیب افغانستان
ماه گذشته، انتشار گزارش خشخاش سازمان ملل و تکذیب افغانستان جنجالی شد. اخیرا دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل در گزارشی ویژه به وضعیت کشت خشخاش در کشور افغنستان پرداخته است. این نهاد بین‌المللی در گزارش خود مدعی شده بود که از زمان روی کارآمدن طالبان، کشت خشخاش در این کشور رشدی معنادار داشته است. به عبارت دیگر، با وجود فرمان حکومتی امارت اسلامی افغانستان مبنی بر ممنوعیت تولید و کشت خشخاش و هرگونه ماده مخدر نوپدید، روند بازار و میزان کشت کشاورزان آماری متفاوت را نشان می‌دهد. در واکنش به این گزارش، وزارت امور داخله افغانستان این گزارش را مطلبی «دور از حقیقت»، «برخلاف تمام موازین بین‌المللی» و «بدون هماهنگی حکومت مرکزی» دانست. در این مطلب ضمن بررسی مناقشه دولت جدید افغانستان با این سازمان بین‌المللی، به بررسی آخرین وضعیت حاکم بر کشت خشخاش و قیمت تریاک در این کشور می‌پردازیم.
آمارهای گزارش
براساس آمارهای بین‌المللی منتشر شده، اقتصاد غیرقانونی موادمخدر در افغانستان کاهش ۵ میلیارد دلار (۲۱ درصد) را در مقایسه با سال ۲۰۲۰ نشان می‌دهد. در سال ۲۰۲۲ درآمد کشاورزان افغانستانی از تریاک تنها ۲۹ درصد از ارزش کل تولیدات کشاورزی در این سال بوده است. تبدیل تریاک به مورفین و هروئین، به همراه قاچاق این مواد به خارج از افغانستان، در مقایسه با میزانی که کشاورزان به دست می‌آورند، درآمد بسیاری بالایی ایجاد می‌کند. ارزش کل اقتصاد غیرقانونی مواد مخدر زمانی محاسبه می‌شود که داده‌های سال ۲۰۲۲ به صورت جامع در دسترس قرار بگیرد.
دفتر مبازره با مواد و جرم سازمان ملل متحد در نوامبر 2022، در گزارشی خبر از افزایش 32 درصدی کشت خشخاش و رسیدن سطح زیر کشت به 23300 هکتار رسید. این آمار در سال 2021 به 177000 هکتار بوده است. براساس این گزارش کشت خشخاش عمدتا در بخش‌های جنوب غربی کشور (73 درصد کل مساحت زیر کشت) بوده است. در ولایت هلمند یک پنجم زمین‌های قابل به کشت خشخاش اختصاص داده شده بود. نکته جالب توجه آن است که پس از اعلام ممنوعیت کشت خشاش در افغانستان هم سطح زیر کشت این ماده و هم قیمت تریاک افزایش پیدا کرده است.
در سال ۲۰۲۲ تولید تریاک ۶۲۰۰ تن یعنی ۱۰ درصد کمتر از تولید سال قبل آن تخمین زده می‌شود. از این مقدار حدود ۳۵۰ الی ۵۸۰ هروئین صادراتی تولید می‌شود. دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل به دلیل محرومیت از بازرسی میدانی، بررسی تصاویر ماهواره‌ای را در دستور کار خود قرار داده است. براساس اطلاعات به دست آمده از تصاویر ماهواره‌ای نوعی عدم قطعیت را در خصوص تخمین بازه کشت تریاک ایجاد کرده است.
برداشت تریاک در سال ۲۰۲۲ به سودآورترین محصول از ۲۰۱۷ تاکنون تبدیل شد. با این حال مهلت دو ماهه داده شده و برداشت محصول امسال تا حد زیادی تحت تاثیر این ممنوعیت قرار نگرفت، اگرچه برخی برخوردها و انهدام محصولات تریاک گزارش شده است. این ممنوعیت‌ها سبب شد تا قیمت‌ها به شکل چشم گیری افزایش یابد و قیمت هر کیلوگرم مواد دو برابر شود. این قیمت از ۱۱۶ دلار در سال ۲۰۲۱ به ۲۰۳ دلار در سال ۲۰۲۲ افزایش یافته است. به عبارت دیگر قوانینی که از سوی دولت جدید افغانستان وضع شده است تاثیر محدودی بر روی میزان تولید تریاک گذاشته است و در مقابل سبب افزایش قیمت این ماده مخدر در سطح بازارهای منطقه‌ای و جهانی شده است.