چالشهای بازارهای جهانی مواد مخدر
بازارهای جهانی مواد مخدر و مصرف این مواد در دو دهه گذشته در کشورهای درحال توسعه با سرعت بیشتری نسبت به کشورهای توسعهیافته گسترش یافته است. این امر تا حدی ناشی از رشد جمعیت کشورها در این دوره (به ترتیب ۲۸ درصد و ۷ درصد) و همچنین رشد سریع جمعیت جوان در کشورهای در حال توسعه بوده است. نوجوانان و بزرگسالان جوان بیشترین سهم را در مصرف مواد مخدر داشتهاند. رشد جمعیت قشر جوان بین سالهای ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۸ در کشورهای درحال توسعه به ۱۶ درصد رسیده است ولی در مدت مشابه برای کشورهای توسعه یافته ۱۰ درصد بوده است.
تعداد مواد مخدر جدیدی که هنوز در قوانین بینالمللی ثبت نشدهاند تقریباً تغییر زیادی نکرده است، اما میزان تولید و مصرف اوپیوئیدهای جدید دارای خطرات بالقوه در حال افزایش است و بازارهای مواد مخدر هر روز پیچیدهتر میشوند. مواد گیاهپایه از جمله کانابیس، کوکائین و هروئین امروزه منشأ تولید صدها ماده مصنوعی است که هنوز در نظام کنترل بینالمللی ثبت نشده است. همچنین شاهد افزایش سریع مصرف غیردرمانی مواد دارویی نیز هستیم.
در سطح بازارهای جهانی مواد مخدر در دولتهای عضو سازمان ملل تقریباً ۵۰۰ ماده روانگردان جدید (NPS) پیدا میشود که بیشتر آنها را محرکها (گیرنده آگونیستهای کانابیوئید مصنوعی) و درصد کمتری را اوپیوئیدها تشکیل میدهند. با وجود اینکه شمار کلی NPS ها تقریبا ثابت مانده است، اما نسبت مواد تشکیل دهنده آنها تغییر کرده است؛NPS های اوپیوئیدی در سال ۲۰۱۴ تنها ۲ درصد از کل این دسته بودهاند اما این میزان در سال ۲۰۱۸ به ۹ درصد رسیده است.
NPS های اوپیوئیدی عمدتاً شامل مواد مشابه فنتانیل است که مصرفشان به ویژه در آمریکای شمالی مرگهای ناشی از بیشمصرفی را افزایش داده است. در این نقطه جهان، فنتانیلها بهعنوان افزودنیهای تقلبی و پُرکننده به هروئین و دیگر مواد (مانند کوکائین و مت آمفتامین) افزوده میشوند یا در تولید اوپیوئیدهای دارویی جعلی به کار گرفته میشوند. برخی مدارک گواه آن است که روش مصرف NPSهای محرک در اروپا نیز از طریق ترزیق است و بررسی بقایای سرنگهای دورانداخته شده در ۶ کشور اروپایی این نکته را تایید میکند.
با توجه به سرعت ظهور مواد مخدر جدید، سیستمهای نظارت ملی تعداد مواد بیشتری را تحت نظارت قرار دادهاند. بنابراین، جایگاه قانونی بسیاری از این مواد در مدتی کوتاهی تغییر پیدا کرده است.
چالشهای نوظهور بازارهای جهانی مواد مخدر
یکی از مهمترین چالشهای نوظهور بازارهای جهانی مواد مخدر روند روبهافزایش تولید مواد مصنوعی (صنعتی) است. در گذشته، تعداد محدودی پیشساز شیمیایی برای تولید مواد مصنوعی مانند آمفتامین، متآمفتامین و اکستازی مورد استفاده قرار میگرفت، ولی این مسئله طی دو دهه گذشته تغییر کرده است.
از آنجا که پیشسازهای اصلی مورد اشاره همگی تحت نظارت بینالمللی قرار دارند، قاچاقچیان به دنبال گزینههای دیگری برآمدهاند. طی سالهای متمادی، قاچاقچیان به منظور غلبه بر نظارتهای اعمالشده، راهبرهای مختلفی اتخاذ کردهاند؛ و بدین منظور از پیشسازهای شیمیایی جایگزینی استفاده میکنند که در برخی کشورها بهخوبی تحت نظارت قرار ندارند. این مواد «پیش سازهای طراحیشده» نام دارند و بهطور ویژه به منظور دور زدن سیستم نظارتی موجود طراحی شدهاند. علاوهبر این، قاچاقچیان از فرایندهای آمادهسازی دارویی حاوی مواد شیمیایی پیشساز تحت نظارت نیز برای تهیه پیشسازهای مواد مخدر استفاده میکنند؛ چون با وجود نظارتها، این مواد از برخی سازوکارهای نظارتی مانند سیستم اعلانهای قبل از صادرات معافاند.
