واکاوی وضعیت مخدری در بالکان غربی

واکاوی وضعیت مخدری در بالکان غربی براساس گزارش سازمان‌ها و نهادهای بین‌المللی و اروپایی دو نکته کلیدی را نشان می‌دهد؛ اول، اینکه حوزه بالکان به دلیل موقعیت خاص ژئوپلیتیکی میان حوزه آناتولی و قاره اروپا، یکی از مسیرهای اصلی قاچاق مواد مخدر در جهان است. دوم، این حوزه جغرافیایی یکی از بازارهای نسبتا بزرگ مصرف انواع مواد مخدر یا محرک، به ویژه در میان نوجوانان و جوانان است. در این مطلب به بررسی آخرین گزارش مرکز اروپایی نظارت بر مواد مخدر و اعتیاد (EMCDDA) در خصوص وضعیت مخدری در بالکان غربی خواهیم پرداخت.

محتوای گزارش

این گزارش تحلیلی کلان از بازارهای مواد مخدر، عوامل محرک، تسهیل‌کننده‌ها و پیامدهای آن، و همچنین مروری بر سیاست‌ها و قوانین مربوط به مواد مخدر، میزان مصرف، آسیب‌ها و اقدامات مقابله‌ای ارائه می‌کند. گزارش با بررسی منطقه‌ای انواع اصلی مواد مخدر و تمرکز بر جنبه‌های مصرف، تولید و قاچاق آن‌ها پایان می‌یابد. چالش‌های دیگر، از جمله فساد، خشونت و فرامرزی شدن شبکه‌های جرایم سازمان‌یافته نیز در این گزارش مورد توجه قرار گرفته‌اند.

یافته‌های این گزارش مبتنی بر داده‌های EMCDDA است که از طریق پرسش‌نامه‌های ساختاریافته گردآوری شده است و با اطلاعات حاصل از مطالعات، گروه‌های کانونی و متون علمی تکمیل شده‌اند. به نظر می‌رسد که به‌طور کلی، اطلاعات محدودی پیرامون وضعیت مخدری در بالکان غربی در دست باشد، هرچند این وضعیت در سرتاسر منطقه یکسان نیست.

 گزارش چه می‌گوید؟

داده‌های به دست آمده از وضعیت مخدری در بالکان غربی نشان می‌دهد که مصرف کلی مواد مخدر در این منطقه نسبت به همسایه خود یعنی اتحادیه اروپا بسیار کمتر است؛ اگرچه تفاوت‌های قابل توجهی در الگوی مصرف میان کشورهای حوزه بالکان غربی مشاهده می‌شود. براساس یافته‌های اخیر به نظر می‌رسد دولت‌های این منطقه باید نظارت بیشتری بر نسبت به مصرف مواد مخدر، به ویژه کوکائین قرار دهند، زیرا داده‌های به دست آمده نشان از افزایش مصرف این مواد در آینده دارد.

یکی از چالش‌های اصلی منطقه بالکان کاهش خدمات و بودجه محلی و بین‌المللی برای کمک به افراد آسیب‌دیده از پدیده اعتیاد است. به عبارت دیگر، این منطقه نیاز اساسی به افزایش خدمات درمانی برای افراد مبتلا به اعتیاد دارد. هم‌اکنون الگوهایی که برای کمک به این گروه از افراد اختصاص داده شده ناکافی و توسعه نیافته به نظر می‌رسد. به‌ویژه، به نظر می‌رسد اقدامات متمرکز بر الگوهای پرخطر مصرف مواد غیر‌افیونی به اندازه کافی توسعه‌ نیافته باشد، در حالی که هم‌زمان، تقاضا برای چنین اقداماتی رو به افزایش است.

دیگر نکته کلیدی در این گزارش، تاکید بر نقش شبکه‌های تبهکار بالکان غربی به‌عنوان بازیگران کلیدی در بازار مواد مخدر منطقه و اتحادیه اروپا است. این موضوع تا حد زیادی موقعیت جغرافیایی بالکان غربی را در تقاطع تعدادی از مسیرهای قاچاق مواد مخدر (مثلا نقش بالکان در ترانزیت هروئین) منعکس می‌کند؛ اما طی سال‌های اخیر، چندین مسیر نوظهور مخدری همچون مسیر ترانزیت کوکائین شکل گرفته است. این گروه‌های تبهکار و غیرقانونی تاثیر قابل توجهی بر امنیت، حکمرانی و حاکمیت قانون در این منطقه دارند.

برخی شبکه‌های جنایی در حوزه بالکان غربی، مدل تجاری جدیدی برای مشارکت مستقیم در تولید کانابیس در اتحادیه اروپا اتخاذ کردند. حضور آنها در برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا که عمدتا مربوط به تاسیسات داخلی است، بسیار مورد توجه ناظران منطقه‌ای و بین‌المللی قرار گرفته است. الگوی کشت کانابیس در این منطقه در حال تغییر و متنوع شدن است. در مقابسه به سال گذشته آلبانی میزان بسیاری کمتری کانابیس در خارج از محیط خانه‌ها کشت می‌کند، این در حالی است که کشت این گیاه در مقیاس بزرگ در سایر بخش‌های بالکان غربی افزایش یافته است.

بنابر آمار ارائه‌شده از سوی اینترپل، ۹۰ در‌صد هروئینی که در افغانستان تولید می­‌شود از مسیر بالکان عبور می‌کند و به مقصد کشورهای اروپا قاچاق می‌شود. نقطه‌ کانونی در این مسیر، ترکیه ‌است که از این نقطه در سه محور ترانزیت صورت می‌گیرد؛ این سه محور عبارت‌اند از: مسیر جنوبی از کشور یونان­، آلبانی­، و ایتالیا؛ مسیر محور مرکزی از کشور بلغارستان­، مقدونیه­، صربستان­، مونته نگرو­، بوسنی و هرزگوین­، اسلونی­، کرواسی و ایتالیا یا اتریش؛ مسیر شمالی از کشور بلغارستان­، رومانی تا اتریش­، مجارستان­، چک­، لهستان­ یا آلمان.