ارتباط دولت عمیق در ترکیه با جرایم سازمان یافته
دولت عمیق در ترکیه یا همان پدیده دولت پنهان (Deep state) در تاریخ معاصر این کشور، قدمتی به اندازه «ینیچریها» و «ترکان جوان» در دل امپراتوری عثمانی دارد. دولت عمیق به نوعی ساختار سیاسی مخفی اطلاق میشود که با استفاده از امکانات دولتی با هویتی مجهول در تشکیلات رسمی نظام به گونهای سازمان یافته و برای مقاصدی غیر از «خیر عمومی» و «منافع ملی» تلاش میکند. تفاوت دولت عمیق با دولت سایه، ارتباط گونه دوم با نهاد دولت است.
دولت عمیق در ترکیه چگونه شکل گرفت؟
پس از شکلگیری جمهوری نوین ترکیه، نوعی رابطه گسترده میان سیاستمداران، سرویس امنیتی و گروههای مافیایی، یعنی تشکیلات جرایم سازمانیافته حاضر در این کشور پدید آمد. این اتحاد سهگانه در هنگامه کودتا، برگزاری انتخابات، مداخله نظامی در کشورهای همسایه، دور زدن تحریمها، تسهیل مسیرهای انتقال مواد به سمت قاره اروپا، پولشویی به نفع احزاب سیاسی و … بهشدت فعال بوده است و سبب شکلگیری نوع «اقتدار غیر رسمی» اما مرتبط با هسته سخت قدرت در آنکارا شده است. رسواییهای سوسورلوک، ارگنکون و سدات پکر نشاندهنده تداوم حضور مافیا و افراد مرتبط با جرایم سازمانیافته همچون قاچاق مواد مخدر و قاچاق انسان در ساختارهای رسمی ترکیه است.
گرگهای خاکستری: پدیدهای نئوفاشیستی
گرگهای خاکستری (Grey Wolves) در اواخر دهه 1960 بهعنوان شاخه غیر رسمی حزب حرکت ملی ترکیه توسط آلپ ارسلان تورکش تاسیس شد. اعضای این گروهک تروریستی- جنایی که به عنوان ابزار سرکوب احزاب چپگرا مورد استفاده قرار میگرفت، در سرکوب خیابانی جریانهای کردی و ترور رهبران کمونیست ترکیه نقش جدی داشتند. کشتار مرعش (قتل 100 کرد علوی به دست گرگهای خاکستری)، کشتار میدان تقسیم در می سال 1977 و ترور نافرجام پاپ ژانپل دوم توسط محمدعلی آغجا تنها گوشهای فعالیتهای این سازمان مرتبط با دولت عمیق در ترکیه است.
کنترا گریلا
«کنترا گریلا» یک واحد نظامی مخفی اما مورد حمایت سروریس «سیا» و دولت عمیق در ترکیه برای اجرای عملیات ضد گروههای کمونیستی در داخل خاک این کشور است. این گروه که براساس دکترین ترومن شکل گرفته بود ماموریت داشت به مقابله با عملیاتهای عناصر وابسته به شوروی در دل ترکیه بپردازد. در سال 1967 این گروه به دپارتمان جنگ ویژه و در سال 1994 به فرماندهی نیروهای ویژه تغییر نام داد. پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، تمرکز این گروه بر مبارزه با گروههای کردی همچون (پ ک ک) به عنوان تهدید شماره یک آنکارا افزایش یافت. براساس اسناد منتشر شده این گروه نیز به مانند گرگهای خاکستری در برخی بازههای زمانی به عنوان ابزار احزاب ملیگرا برای اعمال خشونت و تجارت سیاه (قاچاق اسلحه و …) به کار گرفته میشده است.
در جریان کودتای نافرجام سال 2016، دولت اردوغان بسیاری از فعالان سیاسی منتقد، گولنیستها، کردها، روزنامهنگاران و افراد مرتبط با ارتش را به زندان انداخت یا از محیط کار دولتی اخراج کرد. همزمان دولت وی با اعلام عفو عمومی زمینه آزادی 900 هزار زندانی همچون علاء الدین چاکیجی را فراهم آورد. پس از آزادی وی از زندان، کمال قلیچدار اغلو رهبر حزب جمهوری خواه خلق این فرمان عفو را صرفا آزادی رهبران مافیا و قاچاقچیان مواد مخدر توصیف کرد. پس از اظهارات چاکیجی، رهبر اپوزوسیون را به مرگ تهدید کرد. این اقدام نشان دهنده پیوند و منافع مشترک مافیا و نهاد دولت در فضای سیاسی ترکیه است. البته ارتباط دولت با گروهها و افراد تبهکار تنها به این نقطه ختم نمیشود.
پرونده رسوایی سدات پکر
در دوران حکمرانی حزب «عدالت و توسعه»، پرونده رسوایی سدات پکر یکی از جنجالیترین پروندههای سیاسی- جنایی برای دولت اردوغان بوده است. وی پیش از حمله به دولت ترکیه به عنوان فردی ملیگرا و همسو با جریان عدالت و توسعه شناخته میشد. پکر به عنوان «گروه فشار» نقش مهمی در برگزاری تظاهرات خیابانی و تهدید دانشجویان حامی صلح با کردها در سال 2016 داشت. پیش از کاهش تنشها میان آنکارا- ابوظبی، پکر هر هفته با انتشار ویدیوئی در رسانههای اجتماعی به افشای نقش نمایندگان مجلس، مقامات ارشد امنیتی سابق و وزیر کشور ترکیه در پروندههای فساد، قتل، تجاوز جنسی و قاچاق مواد مخدر میپرداخت. در این دوران، پکر با تولید این ویدیوها در مخفیگاه خود در دبی، داستان قتل روزنامهنگار ترک قبرسی، حمله به نماینده مجلس , ارتباط خانواده اردوغان در ماجرای ارسال سلاح برای تروریستهای سوری را از میان اسناد طبقهبندی شده به میان عامه مردم آورد.
حرف آخر
پس از آشکار شدن نقش «دولت عمیق» و گروههای تروریستی- مافیایی در سپهر سیاسی ترکیه، حزب عدالت و توسعه با وعده با مهار این پدیده غیرقانونی و پیوستن آنکارا به اتحادیه اروپا قدرت سیاسی را به دست گرفت. حال با گذشت بیش از دو دهه از حکمرانی وی در ترکیه به نظر میرسد نه تنها گروههای مافیایی- تبهکار تضعیف نشدند بلکه دارای نوعی پیوند غیر رسمی با نهاد دولت هستند. این پدیده غیرقانونی به عنوان «گروه فشار» و منبع بسیاری از اقدامات خشونتآمیز بازیگران سیاسی، علاوه بر ترکیه میتواند نفش منفی بر روی وضعیت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کشورهای همسایه ترکیه ایران و سوریه برجای گذارد.
منبع
م
