مقدمه
در هفتههای گذشته، ارتش آمریکا با دستور دولت آن چندبار به کشتیهای متعلق به کشور ونزوئلا حمله نظامی کرده است. ادعای دولت آمریکا این است که این کشتیها حامل مواد مخدر به مقصد آمریکا بودند. در این حملات چندین نفر کشته شدند. دولت ونزوئلا این مسئله را تکذیب کرده است که این کشتیها و همچنین یک قایق ماهیگیری حامل مواد مخدر بودند و آمریکا را به ارتکاب یک «جنگ اعلامنشده» علیه ونزوئلا متهم کرده است.[1] همچنین در روزهای اخیر رسانهها از تجمیع نیروهای نظامی آمریکایی در حوزه کارائیب خبر دادند،[2] امری که ممکن است مقدمه حمله گستردهتر نظامی آمریکا به خاک ونزوئلا باشد. اصولاً نگرانی از آغاز جنگ بین آمریکا و ونزوئلا مدتی است که شدت گرفته است.
در این موقعیت این سوال مطرح میشود که انگیزه آمریکا از این اقدام چیست. در این نوشته استدلال خواهد شد که حداقل بخشی از انگیزه ترامپ برای افزایش تنش نظامی با ونزوئلا، به مسائل داخلی آمریکا مرتبط است و در راستای سیاستهای دولت آمریکا در مبارزه با مواد مخدر است. در این نوشته استدلال خواهد شد که تشدید سختگیری علیه قاچاقچیان مواد مخدر و استفاده از نیروی نظامی علیه مواد مخدر بخشی مهم از وعدههای انتخاباتی ترامپ در سال 2024 بوده است و اکنون با توجه به دشواری تحقق وعده اولیه ترامپ که حمله نظامی به مکزیک بود، ونزوئلا بهعنوان یک هدف آسانتر قربانی محاسبات سیاسی داخلی ترامپ شده است.
بخش اول) انگیزه تغییر رژیم
در ابتدا اما باید این نکته مطرح شود که برخی این استدلال را مطرح کردهاند که اصولاً مسئله مواد مخدر بهانه است و تغییر رژیم هدف اصلی دولت ترامپ است. پائولینا وِلاسکو، روزنامهنگار مخالف ترامپ، ازجمله کسانی است که چنین نظری دارد. او در مقالهای استدلال کرده است که اقدامات دولت ترامپ در حمله به کشتیهای ونزوئلایی و حملات احتمالی به خاک این کشور نهتنها به بهبود وضعیت قاچاق مواد مخدر منجر نخواهد شد بلکه این وضعیت را بدتر نیز خواهد کرد چون بیثباتی در ونزوئلا بهنفع قاچاقچیان مواد مخدر تمام خواهد شد. او معتقد است انگیزه اصلی دولت ترامپ سقوط دولت نیکولاس مادورو رئیسجمهور ونزوئلا است و نه حل مشکل مواد مخدر.[3] یکی از مسائلی که این استدلال را تقویت میکند این است که بیش از 96 درصد ماده مخدر فنتانیل (که هدف اصلی برنامه مبارزه دولت ترامپ است) ازطریق مرز زمینی مکزیک وارد خاک آمریکا میشود[4] و بنابراین هدف قرار دادن کشتیهای ونزوئلایی راهحلی جدی برای این مشکل محسوب نمیشود.
درکنار این مسئله، باید به این موضوع نیز توجه کرد که ترامپ سابقه زیادی در مسئله تلاش برای تغییر رژیم در ونزوئلا داشته است. برخلاف بسیاری کشورهای رقیب آمریکا، دولت اول ترامپ آشکارا سیاست تغییر رژیم در ونزوئلا را درپیش گرفته بود و رقیب سیاسی مادورو، یعنی خوآن گوآیدو را بهعنوان رئیسجمهور مشروع ونزوئلا به رسمیت شناخته بود.[5] همچنین جان بولتون، مشاور امنیت ملی ترامپ در دولت اول او، در کتاب خاطرات خود گزارش داده است که ترامپ قصد جدی برای حمله نظامی به ونزوئلا داشت و مقامهای دولت او مانع چنین اتفاقی شدند. بولتون گزارش میدهد که ترامپ پشت درهای بسته استدلال کرده بود که ونزوئلا واقعاً بخشی از خاک آمریکا است و بنابراین حمله نظامی به آن مشروع است.[6] بنابراین شکی نیست که برای ترامپ سقوط دولت مادورو امری مطلوب است و همچنین مشکلی با استفاده از ابزار نظامی برای این هدف ندارد. اما داستان به این مسئله محدود نیست.
انگیزه دوم) اقدام عملی در راستای مبارزه با فنتانیل
اما ازطرف دیگر، باید این مسئله را متوجه بود که مسئله مبارزه با مواد مخدر، و مشخصاً مبارزه با فنتانیل، یکی از مهمترین پروندههای دولت ترامپ در سیاست داخلی آمریکا است. شکی نیست که بحران فنتانیل در آمریکا یک بحران جدی و واقعی است: از سال 2000 تاکنون بیش از 1 میلیون نفر در آمریکا دراثر مصرف بیشازحد فنتانیل جان خود را از دست دادهاند[7] و مصرف بیرویه مواد مخدر افیونی در آمریکا سالانه بیش از یک تریلیون دلار هزینه دربر دارد.[8] همچنین باید این را درنظر داشت که اصولاً مسئله جرم و جنایت یکی از مسائلی است که در ارتباط با آن عموماً مردم آمریکا نگاهی مثبت به حزب جمهوریخواه دارند و به حزب دموکرات اعتماد چندانی برای حل آن ندارند و مطرح شدن بیشتر آن در اخبار بهسود حزب جمهوریخواه است.[9] بنابراین جای تعجب ندارد که ترامپ اکنون خواستار این باشد که مسئله جنایت در اخبار بیشتر مطرح شود. اکنون که اقتصاد آمریکا دچار مشکلاتی ناشی از تعرفههای ترامپ شده است[10] و میزان محبوبیت ترامپ دوباره در بازه بحرانی قرار گرفته است،[11] طبیعی است ترامپ برای پیروزی در انتخابات کنگره 2026 تلاش کند نشان دهد که اقدامی عملی درباره مسئله جنایت انجام میدهد. اعزام نیروهای فدرال به شهرهای آمریکا نیز بخشی از پروژه بزرگتر است.[12]
باید به این نکته توجه کرد که مسئله مبارزه با فنتانیل و بحران مواد افیونی بهطور کلی یکی از مهمترین مسائل در مبارزات انتخاباتی ترامپ در سال 2024 بود. در این انتخابات، ترامپ و دیگر افراد ستاد او (ازجمله جی دی ونس، معاون او) بارها و بارها وعده حمله مستقیم نظامی به خاک مکزیک برای مبارزه با کارتلهای مواد مخدر را تکرار کردند.[13] در واقع جمهوریخواهان در سالهای اخیر اقدام نظامی – یعنی فراتر از اقدام پلیسی – برای مبارزه با مواد مخدر را به یکی از شعارهای اصلی خود و ابزار تمایز با حزب دموکرات در این مسئله تبدیل کردهاند.
از زمان به قدرت رسیدن ترامپ، بهنظر شعار حمله نظامی به مکزیک فراموش شده است. احتمالاً دولت ترامپ به این نتیجه رسیده است که هزینههای چنین اقدامی بیشتر از فواید آن در سیاست داخلی است. اما ونزوئلا جای مکزیک را در این رویکرد گرفته است. بهنظر این امر واضح است که هزینههای اقدام نظامی علیه ونزوئلا بسیار کمتر از اقدام نظامی علیه مکزیک است. اولاً ونزوئلا برخلاف مکزیک یک دولت منزوی است که حامیان منطقهای و جهانی کمتری دارد. ثانیاً ونزوئلاییتبارهای ساکن آمریکا مخالف شدید دولت کشور مادری خود هستند[14] ولی مکزیکیتبارها که اقلیت قدرتمندتری هستند قطعاً به حمله به مکزیک واکنش شدیدی نشان خواهند داد. بنابراین حمله نظامی به ونزوئلا یا کشتیهای آن (اگر به کشتیها محدود بماند) به ترامپ این امکان را میدهد که ادعا کند که طبق وعده انتخاباتیاش، از نیروی نظامی آمریکا برای مبارزه با مواد مخدر بهره برده است. اما در این میان ونزوئلا بهجای مکزیک قربانی شده چون هدفی آسانتر و کمهزینهتر است.
علی نظیفپور، کارشناس مسائل آمریکا
[1] https://www.aljazeera.com/news/2025/9/20/trump-says-us-struck-another-alleged-drug-smuggling-vessel-killing-three
[2] https://www.nytimes.com/2025/09/20/us/politics/trump-venezuela-military-buildup.html
[3] https://www.msnbc.com/opinion/msnbc-opinion/trump-drones-boats-tren-de-aragua-rcna232638
[4] https://www.bbc.com/news/articles/cvg93nn1e6go
[5] https://web.archive.org/web/20190127205654/https://www.cnbc.com/2019/01/24/reuters-america-guaido-vs-maduro-who-backs-venezuelas-two-presidents.html
[6] Bolton, John (2020). The Room Where It Happened: A White House Memoir. New York: Simon & Schuster. p. 230
[7] https://www.cfr.org/backgrounder/fentanyl-and-us-opioid-epidemic
[8] https://www.cnbc.com/2022/02/08/drug-overdoses-cost-the-us-around-1-trillion-a-year-report-says.html
[9] https://www.nytimes.com/2022/11/09/opinion/democrats-republicans-crime.html
[10] https://www.wsj.com/economy/global/u-s-economy-set-to-slow-less-sharply-this-year-but-tariffs-will-hit-hard-in-2026-oecd-says-50f9dfab
[11] https://www.gelliottmorris.com/p/data
[12] https://edition.cnn.com/2025/08/28/politics/midterm-election-trump-crime-crackdown
[13] https://www.worldpoliticsreview.com/trump-us-mexico-military/
[14] https://www.atlanticcouncil.org/in-depth-research-reports/report/insights-on-venezuelan-and-cuban-american-sentiments-regarding-us-policy-toward-venezuela/