جرایم سایبری و مواد مخدر
فهرست مطالب
جرایم سایبری و مواد مخدر با پیشرفت فناوریهای ارتباطی در بستر اینترنت رابطهای مستحکم یافتهاند؛ این روزها تبهکاران فعال در زمینه قاچاق مواد مخدر و روانگردان برای یافتن مشتریان خود از فضاهای مجازی و شبکههای اجتماعی استفاده میکنند. به این ترتیب، پلیس و دستگاههای امنیتی کشورهای مختلف برای پیگیری جرایم مرتبط با مواد مخدر با چالشهای بسیاری مواجه شدهاند.
جرایم سایبری مربوط به مواد مخدر بهآسانی در بستر اینترنت انجام میشود و احتمال ردیابی و پیجویی و در نهایت دستگیری مجرمان آنها دشواریهای فراوانی دارد. در این مقاله کادراس به بررسی و مقایسه تطبیقی اقدامات پلیس ایران با برخی کشورها از نظر مبارزه با مواد مخدر در فضای سایبری میپردازیم.
مقدمه
در سالهای اخیر، کشورهای پیشرو در مبارزه با جرایم سایبری از جمله ایالات متحده آمریکا اقدامات مناسبی برای مبارزه با پدیده مواد مخدر در بستر اینترنت انجام دادهاند. در ایران نیز با درک مسئله و بحران مواد مخدر در فضای سایبری، اقدامات مؤثری از قبیل تشکیل دایرههای مبارزه با مواد مخدر در بستر اینترنت، جذب و آموزش و بهکارگیری نیروهای زبده با هدف شناسایی و انهدام شبکهها و باندهای فعال جرایم سایبری و مواد مخدر صورت گرفته است.
مجرمان سایبری همانند سایر تبهکاران خسارتهای فراوانی به امنیت ملی، اقتصادی و فرهنگی کشورها وارد میکنند. اما جرایم سایبری ویژگیهایی دارد که آنها را از جرایم سنتی متمایز میکند. ببینیم این ویژگیها چیست.
مهمترین تفاوتهای جرایم سایبری با جرایم سنتی
- سرعت بالای ارتکاب توسط بزهکار: جرایم سنتی همواره در بُعد مکان و زمان قرار دارند، یعنی بزهکار باید در زمان و مکان مشخص مرتکب جرم شود. به همین دلیل، ارتکاب آنها بهطور معمول بهکندی پیش میرود. در مقابل، ساختار جرایم سایبری بهنحوی است که بعد مکان و زمان جایگاه چندان ندارد و هزینههای زمانی ارتکاب آنها پایین است.
- ناشناسبودن مجرمان: شاید بتوان جرایم سایبری را «جرایم کور» نامید، چون بهدشواری میتوان دریافت مرتکب کیست و ازکدام نقطه جهان به فرد یا سازمان خسارت تحمیل میکند.
- حجم بالای جرایم: دیگر ویژگی جرایم سایبری که آنها را از بزههای سنتی جدا میکند، حجم بالای جرایمی است که در فضای مجازی صورت میگیرد. جرایم سنتی به طورمعمول علیه یک یا چند قربانی محدود صورت میگیرند. اما این امکان وجود دارد که با سرقت رمز عبور حساب مشتریان بانکها، تنها در چند ثانیه، صدها و بلکه هزاران نفر قربانی کلاهبرداری و جرایم رایانهای شوند.
- هزینه پایین: هزینه ارتکاب جرایم سایبری به مراتب پایینتر از جرایم سنتی است. برای ارتکاب یک جرم سایبری تنها لازم است یک رایانه یا تلفن همراه و یک خط اینترنت تهیه شود. سپس میتوان با ربودن یا انتشار اطلاعات مختلف، اقدام به ارتکاب جرم نمود.
- فرامرزیبودن: ممکن است مرتکبان و قربانیان جرایم سایبری از کشورهای مختلف باشند. به همین دلیل است که تشکیل باندهای تبهکار سازمانیافته بهصورت فرامرزی امکانپذیر میشود. باندهای بزرگ قاچاق انسان و مواد مخدر، برای تسهیل در ارتکاب جرم، انتقال آسان عواید مالی سرشار این جرایم و… از فضای سایبری بهره میبرند و به پولشویی برای گمراه کردن دولتها دست میزنند.
- قبح اخلاقی اندک: برخلاف عموم جرایم سنتی که ارتکابشان اموری به شدت غیراخلاقی تلقی میشود، جرایم سایبری قبح اخلاقی اندکی دارند و حساسیت اجتماعی کمتری برمیانگیزند. بهعنوان مثال، زورگیری سنتی با چاقو یا قمه احساسات اجتماعی را بهشدت تحریک میکند و گاهی جامعه خواهان شدیدترین برخوردها با مرتکبان این جرایم میشود. در مقابل، کلاهبرداری رایانهای و سرقت اموال دهها نفر چندان موجب تحریک احساسات اجتماعی نمیشود. حتی در برخی موارد، هوش بالای مجرم سایبری مورد تحسین قرار میگیرد. در چنین شرایطی، برخورد شدید کیفری با مرتکبان این جرایم، با اقبال چندانی از سوی جامعه مواجه نمیشود. بدین ترتیب، نهادهای قضایی نیز باید در مجازات مرتکبان جرایم سایبری احتیاط بیشتری به خرج دهند.
فضای سایبری و گسترش جرایم مواد مخدر و روانگردان
گفتیم که مجرمان با پیشرفت فناوریهای ارتباطی از فرصتهای جدیدی برای ارتکاب اشکال سنتی و نوین جرایم برخوردار شدهاند. جرایم سایبری از حضور فیزیکی و منابع زیاد بینیازند.
ضمنا در بسیاری از کشورها نه تعریف دقیقی از آنها وجود دارد، نه از قانون جرایم سایبری خبری هست. بنابراین خطرات ارتکاب این دسته جرایم و احتمال ردیابی و دستگیری مجرمان بسیار کمتر خواهد بود.
امروزه افراد و گروههای مختلف با اهداف و انگیزههای متفاوت، در فضای سایبری درباره انواع مواد مخدر، ملزومات سوءمصرف آنها و حتی شیوههای تولید برخی مواد محتوا تولید میکنند. گسترش دامنه فروش، و جذب مصرفکنندگان جوان از مهمترین اهداف این افراد است.
گسترش ارتباطات شبکهای مجرمان سایبری و دسترسی آسان به مخاطبان باعث شد درصد وسیعی از فعالیتهای مربوط به قاچاق مواد مخدر از خرید، فروش، پخش، توزیع، یافتن واسطهها و مصرفکنندگان بهتدریج به فضای سایبری منتقل شود.
حذف یا کاهش تعداد واسطهها و توزیعکنندگان، گسترش دامنه فعالیت قاچاقچیان و تعامل مجرمان مواد مخدر تا سطح بینالمللی در فضای سایبری، پلیس را در شناسایی فروشندگان و خریداران مواد اعتیادآور با سختیهای مختلفی روبهرو کرده است. در واقع، ضریب اطمینان قاچاق مواد اعتیادآور از طریق شبکههای کامپیوتری و اینترنتی بالاتر از نوع سنتی آن است.
اقدامات کشورهای پیشرو در مبارزه با جرایم مواد مخدر در فضای سایبری
باتوجهبه گستردگی کار و نو بودن ماهیت پلیس جرایم سایبری برای مبارزه تخصصی با مواد مخدر در فضای مجازی، وضعیت ساختاری و اقدامات پلیس 6 کشور پیشرو دنیا و اقداماتشان را در حوزه جرایم سایبری بررسی کردیم که در ادامه خواهیم آورد. این بررسی با مطالعه تطبیقی پژوهشهای گوناگون ازجمله گزارش جامع پلیس فتا سال 1389، گزارش مرکز پژوهشهای مجلس1376 و سند راهبردی فتا،1389 انجام شد.
