نگاه ایراف به همایش امنیتیسازی کادراس: گذار افغانستان از مواد مخدر سنتی به صنعتی
پایگاه خبری-تحلیلی ایراف در بازتاب همایش امنیتیسازی کادراس گزارشی با عنوان «گذار افغانستان از مواد مخدر سنتی به صنعتی» منتشر کرده است.
ایراف در این مطلب به همایش سالانه «امنیتیسازی ایران در حوزه مواد مخدر و جرایم سازمانیافته» پرداخته است که روز پنجشنبه ۲۵ تیرماه از سوی اندیشکده کادراس با مشارکت خانه اندیشهورزان با حضور جمعی از اساتید دانشگاه، پژوهشگران و کارشناسان روابط بینالملل و مطالعات امنیتی برگزار شد. این رویداد به بررسی ابعاد گوناگون سیاستهای امنیتیسازی ایران و پیامدهای منطقهای و بینالمللی آن اختصاص داشت.
افتتاحیه: از گزارش عملکرد کادراس تا سخنرانی دکتر فیروزآبادی
به گزارش ایراف، در آیین افتتاحیه، دکتر منصور براتی، معاون پژوهشی اندیشکده کادراس گزارشی از عملکرد یکساله این اندیشکده ارائه داد و اهداف برگزاری همایش را تشریح کرد. پس از آن، دکتر سیدجلال دهقانی فیروزآبادی، دبیر شورای راهبردی روابط خارجی بهعنوان سخنران افتتاحیه به نسبتسنجی پروژه امنیتیسازی جمهوری اسلامی با تهدیدات نوظهور در حوزه جرایم سازمانیافته و مواد مخدر پرداخت.
پنل اول: ایران در کانون هدف؛ سناریوی امنیتیسازی و راهکارهای مقابله
به گزارش ایراف، پنل تخصصی اول در همایش کادراس «ایران در کانون هدف؛ سناریوی امنیتیسازی و راهکارهای مقابله» نام داشت؛ در این بخش نشست، دکتر سیدمحمدکاظم سجادپور(استادتمام دانشگاه روابط بینالملل وزارت خارجه)، دکتر ابراهیم متقی (استادتمام دانشگاه تهران)، دکتر نوذر شفیعی (استاد مطالعات منطقهای دانشگاه تهران)، دکتر رحمان قهرمانپور (تحلیلگر ارشد روابط بینالملل) و دکتر محمدعلی قاسمی (استاد روابط بینالملل دانشگاه بوعلیسینا همدان) دیدگاههای خود را پیرامون محورهای نشست بیان کردند.
ایراف در ادامه به سخنان منصور براتی با استناد به تحولات اخیر افغانستان اشاره کرده است؛ براتی از افزایش مبارزه با کشت خشخاش و انواع اوپیوئیدها در این کشور پس از روی کار آمدن طالبان گفت و شواهدی از کاهش چشمگیر سطح زیر کشت خشخاش در افغانستان در تصاویر ماهوارهای و گزارشهای دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد (UNODC) ارائه داد.
با این حال، براتی به رشد قابلتوجه تولید متآمفتامین یا همان «شیشه» در افغانستان، همزمان با افت تولید تریاک نیز اشاره کرد. ایراف مینویسد به باور براتی، طالبان با هدف کاهش فشارهای بینالمللی، کسب مشروعیت و جذب کمکهای خارجی، تمرکز خود را بر مبارزه با کشت خشخاش معطوف کرده است، اما در زمینه مقابله با تولید مواد مخدر صنعتی از جمله شیشه، اراده و جدیت کافی ندارد.
ایراف از معاون پژوهشی کادراس نقل میکند که استفاده از گیاه خودروی «افدرا» در فرایند تولید شیشه در افغانستان، نشانه تغییر فاز و گذار این کشور از تولید مواد مخدر سنتی به مواد مخدر صنعتی است . وی به ادعای برخی گزارشهای سازمان ملل مبنی بر انتقال بخشی از آزمایشگاههای تولید مواد مخدر صنعتی و شیشه به داخل مرزهای ایران نیز اشاره کرد و هشدار داد که چنین اتهاماتی میتواند مرحله تازهای از روند امنیتیسازی ایران در حوزه مواد مخدر را رقم بزند.
بیشتر بخوانید:
سایهروشن تولید متآمفتامین در افغانستان
سخنرانی رحمن قهرمانپور: جایگاه موضوع مواد مخدر در نظم جدید بینالمللی
ایراف در ادامه، سخنان دکتر رحمن قهرمانپور را در چهارمین و آخرین بخش پنل اول همایش امنیتیسازی کادراس برجسته کرده است. قهرمانپور با تفکیک سه دوره عمده در نظام بینالملل پس از جنگ جهانی دوم یعنی دوران جنگ سرد، نظم لیبرال پس از فروپاشی شوروی و نظم مبتنی بر رقابت قدرتهای بزرگ پس از بحران مالی ۲۰۰۸، موضوع مواد مخدر را از محورهای رقابت قدرتهای بزرگ در نظم کنونی توصیف کرد.
به گزارش ایراف، قهرمانپور با اشاره به اختلافات آمریکا و چین بر سر انتقال فنتانیل، تصریح کرد که در دوران نظم لیبرال، نقش نهادهای بینالمللی و رژیمهای حقوقی نظیر FATF در مبارزه با مواد مخدر پررنگتر شد و این موضوع با پولشویی، جرایم سازمانیافته و تأمین مالی تروریسم گره خورد. وی افزود که در نظم جدید، اعتبار رژیمهای بینالمللی کاهش یافته است و قدرتهای بزرگ میکوشند قواعد مورد نظر خود را بهصورت یکجانبه اعمال کنند؛ روندی که میتواند مواد مخدر را بیشازپیش به مسائل ژئوپلیتیکی و امنیتی پیوند دهد.
این تحلیلگر روابط بینالملل هشدار داد که در چنین فضایی، احتمال پیوند خوردن پرونده مواد مخدر با مسائل امنیتی و منطقهای ایران وجود دارد و از تشدید احتمالی ادعاهای مطرحشده درباره ارتباط ایران و محور مقاومت با شبکههای قاچاق مواد مخدر، پولشویی و جرایم سازمانیافته سخن گفت.
در این زمینه بیشتر بخوانید:
از جنگ تعرفهای تا جنگ با مواد در روابط آمریکا و چین
جمعبندی پنل اول
به گزارش ایراف، منصور براتی در جمعبندی پنل اول همایش دوباره تأکید کرد که روند امنیتیسازی ایران در حوزه مواد مخدر در سطح بینالمللی بهوضوح قابل رصد است. وی یادآور شد که تا سال 1397، در گزارشهای سازمان ملل عمدتا از نقش مثبت جمهوری اسلامی در مبارزه با مواد مخدر و حجم بالای کشفیات سخن گفته میشد، اما در این بازه هشتساله، تغییر ادبیات این گزارشها محسوس بوده است و در برخی از آنها به «نادیدهگیری اختیاری» یا ناکافی بودن برخی اقدامات ایران اشاره شده است.
ایراف به نقل از براتی روایت میکند که برخی اندیشکدهها و رسانهها در تلاشاند میان ایران، محور مقاومت و قاچاق مواد مخدر ارتباط برقرار کنند و حتی در برخی رسانههای عربی ادعا میشود بخشی از تأمین مالی این محور از این مسیر صورت میگیرد. او نسبت به ادامه این روند و تبدیل آن به ابزاری برای پروندهسازی و امنیتیسازی علیه ایران هشدار داد.
پس از پایان سخنرانیها نوبت به پرسش و پاسخ رسید و حاضران به بحث و تبادل نظر پیرامون ابعاد مختلف امنیتیسازی ایران در حوزه مواد مخدر و جرایم سازمانیافته پرداختند.
پنل دوم: ایران و تهدید قریبالوقوع امنیتیسازی در حوزه مواد مخدر
ایراف در مطلبی دیگر به سراغ پنل دوم همایش با عنوان «ایران و تهدید قریبالوقوع امنیتیسازی در حوزه مواد مخدر» میرود که در آن فراوان از افغانستان و پیامدهای مرتبط با مواد مخدر و جرایم سازمانیافته برای ایران سخن به میان آمد. در این پنل، دکتر سمیه مروتی به بررسی جنگهای اخیر و وضعیت جرایم سازمانیافته در مرزهای شرقی ایران پرداخت، سعادت شریفیپور سیاستهای مواد مخدری طالبان را تحلیل کرد و سایر کارشناسان (علیرضا مجیدی و علی نظیفپور) نیز ابعاد منطقهای و بینالمللی امنیتیسازی مواد مخدر را بررسی کردند.
تجربه سوریه و لبنان: از تضعیف اقتدار دولتها تا شبکههای جرایم سازمانیافته
به گزارش ایراف، علیرضا مجیدی، کارشناسارشد حوزه خاورمیانه عربی، در پنل دوم همایش امنیتیسازی کادراس با بررسی تجربهٔ لبنان و سوریه به توضیح ارتباط شکلگیری شبکههای جرایم سازمانیافته با خلأهای حکمرانی، تضعیف اقتدار دولت مرکزی و ناتوانی دولتها در ارائهٔ خدمات و امنیت پرداخت.
ایراف مینویسد که مجیدی با اشاره به روند تاریخی لبنان، ضعف تدریجی اقتدار دولت مرکزی در این کشور را زمینهساز شکلگیری ساختارهای موازی دانست و گفت پس از توافق قاهره در سال ۱۹۶۹، سازمان آزادیبخش فلسطین توانست اردوگاههای مسلحانهای در لبنان برپا کند که برخی تحت کنترل دولت نبودند و نوعی ساختار شبهدولتی در داخل کشور به حساب میآمدند.
به روایت ایراف، مجیدی توضیح داد که با شکلگیری این پدیدهٔ «دولت در دولت»، گروههای داخلی مختلف نیز دست به مقابله زدند و به سوی تشکیل گروههای مسلح و شبهنظامی رفتند؛ روندی که در نهایت یکی از عوامل پیچیدهتر شدن بحران داخلی لبنان شد. این کارشناس تنها زمان برخورداری لبنان از یک دولت قدرتمند را دورهای پس از سال ۱۹۹۰ دانست و آن راناشی ار وجود یک نیروی خارجی قدرتمند و پشتیبان دولت مرکزی توصیف کرد.
شبکههای سازمانیافته؛ جایگزین دولت در خلأهای امنیتی
ایراف در ادامه به سخنان مجیدی پیرامون نظریههای شکلگیری شبکههای سازمانیافته غیردولتی میپردازد؛ شبکههایی که اگر بتوانند نقشهای طبیعی دولت مانند حمایت، تضمین امنیت و حل اختلافات را برعهده بگیرند رشد میکنند. در چنین شرایطی، این شبکهها لزوما بر اساس ایدئولوژی یا اهداف سیاسی شکل نمیگیرند، بلکه کارکرد اصلی آنها تأمین حمایت و ایجاد شبکههای اقتصادی و اجتماعی است.
ایراف سپس به مراحل رشد گروههای مافیایی به نقل از این کارشناس منطقه میپردازد و روند تحول این گروهها را بر اساس برخی نظریهها در سه مرحلهٔ «غارتگری»، «انگلی» و «همزیستی» بررسی میکند.
به گفتهٔ مجیدی، در مرحلهٔ نخست، گروههای مافیایی هم با دولت تقابل مستقیم دارند، هم با گروههای دیگر درگیرند، اما در مراحل بعدی، بهتدریج به نوعی رابطه با ساختارهای رسمی و اقتصادی جامعه میرسند.
وی افزود: «یکی از ویژگیهای مرحلهٔ همزیستی، افزایش قاچاق در مقایسه با جرایمی مانند سرقت است؛ زیرا قاچاق معمولاً خشونت مستقیم کمتری ایجاد میکند، اما در بلندمدت آسیبهای عمیق اجتماعی و اقتصادی به همراه دارد.»
جمعبندی: تداوم شبکهها پس از تغییرات سیاسی در لبنان و سوریه
ایراف از قول مجیدی درباره وضعیت لبنان مینویسد که تا وقتی دولت مقتدر و کارآمدی شکل نگیرد، شبکههای قاچاق و جرایم سازمانیافته به بازتولید خود ادامه خواهند داد، چون در ساختار اجتماعی و اقتصادی کشور ریشه میدوانند.
مجیدی در ادامه با اشاره به تجربه سوریه توضیح داد که تغییر حکومتها لزوما به معنای از بین رفتن شبکههای اقتصادی و قاچاق نیست، چون آنها از توانایی سازگاری با شرایط جدید برخوردارند.
این کارشناس خاورمیانهٔ عربی در پایان تأکید کرد که بررسی جرایم سازمانیافته در منطقه نیازمند توجه همزمان به عوامل امنیتی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی است و مقابله با این پدیده بدون تقویت ساختارهای حکمرانی و اقتدار دولتها دشوار خواهد بود.
