Tag: اوپیوئیدها

شاید بزرگ‌ترین چالش مخدری دولت‌های جهان در قرن بیست‌ویکم، مسئله «قانونی سازی کانابیس» توسط سازمان‌های بین‌المللی و کارتل‌های بزرگ تجاری باشد. در جریان شصت و سومین کمیسیون مواد مخدر سازمان ملل متحد با رای 27 کشور حاضر در جلسه، کانابیس و مشتقات آن از پیوست چهارم جدول مخدرهای «خطرناک»کنوانسیون 1961 سازمان ملل خارج و به جدول مواد «کم خطر» اضافه شد. هم‌اکنون قریب به 200 میلیون نفر در سراسر جهان مصرف‌کننده این مواد هستند. قرار دادن این ماده در لیست «مواد کم‌خطر» سبب آن شده است تا کشورهای بیشتری همچون آلمان، ژاپن، تایلند، مراکش و … در صف «عادی سازی» و «قانونی کردن» تولید، توزیع و مصرف کانابیس قرار بگیرند. دفتر مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل در گزارش سالانه خود در سال 2019- 2020 نسبت به افزایش تعداد مصرف‌کنندگان، افزایش خلوص THC موجود در کانابیس و در نهایت سیر صعودی عوارض ناشی از مصرف کانابیس به‌ویژه در  میان نسل جوان و دختران هشدار دهد. با وجود انتشار چنین گزارشی اما به نظر می‌رسد اراده نهادهای بین‌المللی و دولت‌های حوزه یوروآتلانتیک بر تداوم روند قانونی‌سازی کانابیس تاکید دارد.

 

مهم‌ترین عامل در روند «عادی سازی» کانابیس و قبح‌زدایی از این ماده مخدر توسط سازمان بهداشت جهانی صورت گرفته است. این نهاد بین‌المللی در گزارش‌های مختلف خود بر این موضوع تاکید کرده که مصرف کانابیس برخلاف سایر مواد دارای عوارض کم‌تری بوده و از «اعتیادآوری» بسیار پایین‌تری برخوردار است. این در حالی است که آزمایش‌های مستقل در نقاط مختلف جهان نتایج متفاوتی را نشان می‌دهد. به عنوان مثال نتایج دو تحقیق همزمان نشان می‌داد که میزان مصرف کانابیس رابطه مستقیمی با میل به خودکشی یا بیماری‌های روانی دارد. به عبارت دیگر نمی‌توان به راحتی ادعا کرد که کانابیس دارای حداقل عوارض است درحالی که برخی آزمایش‌های علمی نتایجی کاملا متفاوت را نشان می‌دهد.

 

طبق گزارش جهانی مواد در سال 2021، محصولات فرآوری شده از کانابیس تقریباً در ایالات متحده آمریکا چهار برابر شده و در دو دهه گذشته نیز در اروپا به دو برابر رسیده است. درصد THC، اصلی‌ترین عامل روان‌گردان موجود در کانابیس، از حدود 4 درصد به 16  درصد از سال 1995 تا 2019  در ایالات متحده آمریکا و در اروپا از حدود 6  درصد تا 11  درصد در فاصله سال‌های2002  تا 2019  رسیده است.

 

THC موجود در کانابیس مسئول ایجاد اختلالات مربوط به بهداشت روانی در مصرف کنندگان طولانی مدت این ماده است؛ با این حال درصد نوجوانانی که مصرف این ماده را برای سلامتی مضر می‌دانند در همین بازه زمانی 40  درصد کاهش داشته است. این اطلاعات حاصل نتایج نظرسنجی‌هایی است که از دانش‌آموزان و جوانان در ایالات متحده آمریکا و اروپا به دست آمده ؛ همچنین شواهد محدود از دیگر مناطق جهان نیز نشان دهنده همین الگوی مشابه مصرف است.

 

این عدم تناسب میان برداشت موجود از کانابیس‌های قدرتمندتر و مخاطرات واقعی آنها، می تواند به تأثیرات منفی مواد میان نسل های جوان‌تر بیافزاید. شواهد علمی نشان دهنده آسیب بالای مصرف دائمی کانابیس بر سلامت جسمی و روانی به ویژه میان جوانان است. شواهد حاصل از نظرسنجی‌ها حاکی از از وجود ارتباط میان آگاهی پایین از خطر مصرف کانابیس و میزان بالاتر مصرف آن است. این امر نه تنها در اروپا و ایالات متحده آمریکا بلکه در سایر نقاط جهان نیز وجود دارد.

 

طی سال‌های اخیر میزان مصرف ماری‌جوانا یا کانابیس در ایران نیز رشد چشم‌گیری پیدا کرده و اکنون در رقابتی نزدیک با تریاک و مت‌آمفتامین در حال جولان در میان جامعه مصرف ایرانی است. این مواد معمولا در مهمانی‌های مختلط، جمع‌های دوستانه، محیط دانشگاه و … مورد استعمال قرار می‌گیرد. سونامی ماری‌جوانا در این خبر از جولان این ماده جدید مخدری در میان نسل جدید به‌ویژه جوانان می‌دهد. کارشناسان معتقدند که افزایش میل به مصرف ماری‌جوانا علاوه بر تاثیرگذاری منفی بر آینده تحصیلی، شغلی و خانوادگی نسل جدید، می‌تواند سبب روی آوردن آنها به استعمال سایر موادهای پرخطر همچون مت‌آمفتامین‌ها و داروهای روان گردان شود. همچنین مصرف این مواد می‌تواند تاثیر جدی بر روی روان افراد برای میل به رفتارهای «پر خطر» یا تجربه‌های مرگبار بگذارد.

 

جمهوری اسلامی ایران همچنان با نگاه بدبینانه و در عین حال محافظه‌کارانه مخالف روند قانونی‌سازی و عادس‌سازی تولید و مصرف کانابیس و مشتقات آن است. کاظم غریب‌آبادی، سفیر ایران و نماینده دائمی ایران در سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین هم، در مخالفت با خروج شاهدانه و مشتقات آن از فهرست مخدرهای خطرناک کنوانسیون 1961 گفت: «شاهدانه و مشتقات آن بیشترین تعداد معتاد را در سراسر جهان دارد و تصمیم برای حذف این مواد از پیوست 4 کنوانسیون 1964 می‌تواند حامل این پیام اشتباه باشد که شاهدانه و مشتقات آن برای سلامتی انسان خطرناک نیستند.» وی در ادامه افزود:« من از دفتر مبارزه با جرم و مواد مخدر سازمان ملل UNODC، هیات کنترل بین‌المللی مبارزه با مواد مخدر INCB و سازمان بهداشت جهانی WHO می‌خواهم تا به‌طور مداوم بر پیامدهای حذف این مواد از پیوست 4 نظارت داشته و گزارشی از تأثیرات و عواقب اجرای آن در کشورهای عضو ارائه دهند. جمهوری اسلامی ایران هم مطابق با قوانین داخلی خود و ماده 39 کنوانسیون 1961، اقدامات ملی و سختگیرانه کنترل و مقابله با استفاده غیرقانونی شاهدانه و مشتقات آن را با هدف محافظت از سلامت مردم ادامه خواهد داد.»

 

توصیه نگارنده این مقاله به سیاست‌گذاران و مقامات اجرایی کشور آن است که تا در سطح «قانون گذاری»، «مقابله مستقیم» و «آگاهی‌بخشی رسانه‌ای» با پدیده قانونی‌سازی کانابیس برخورد کنند. البته این موضوع به معنای توقف تحقیقات علمی در خصوص ماهیت حقیقی و عوارض ناشی از استعمال این ماده مخدر نیست. حتی در برخی مواد در صورت تایید جامعه علمی از ماده شاهدانه و مشتقات آن می‌توان برای بهبود وضعیت برخی بیماران روحی- روانی یا در ترکیب برخی داروها (مانند گیاه خشخاش) مورد استفاده قرار بگیرد. روند تحقیقات علمی و نتایج آن باید به صورت مستمر به نهادهای تقنینی گزارش داده شود تا براساس یافته‌های جدید قوانین و محدودیت‌های جدیدی نسبت به تولید، توزیع و مصرف کانابیس افزوده یا کاسته شود. نتایج به دست آمده در آزمایشگاه‌ها می‌تواند توسط افراد متخصص و کارشناسان در قالب برنامه‌های علمی در محیط رسانه‌ملی، دانشگاه‌ها، موسسات تحقیقاتی و … مطرح گردد.

گزارش اخیر در مورد تولید، قاچاق و مصرف مواد مخدر در سراسر جهان در طول دوران همه‌گیری کووید-19، انعطاف پذیری تجارت کوکائین آمریکای لاتین و نقش رو به گسترش این منطقه در تولید انواع دیگر مواد مخدر را نشان می‌دهد.

در اواخر ماه ژوئن، دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد اقدام به انتشار «گزارش جهانی مواد مخدر 2022» کرد که در مجموعه‌ای پنج قسمتی به مرور کلی بر روند جهانی مواد مخدر بین سالهای 2019 تا 2021 می‌پردازد.

علی رغم پاندمی کرونا، همچنان آمریکای لاتین بر تجارت جهانی کوکائین تسلط دارد و ایالات‌ متحده و اروپا همچنان میزان مصرف‌شان افزایش پیدا کرده است. علاوه بر این مسیرهای ترانزیت کوکائین از آمریکای جنوبی، مسیرهای آفریقای جنوبی به مقصد خاورمیانه نیز در حال گسترش است.

در همین حال مت‌آمفتامین مکزیکی از تغذیه بازار آمریکای شمالی به تامین مواد مصرف کنندگان در اروپا، آسیای شرقی و اقیانوسیه رسیده است. با توجه با اینکه بخش مواد اپیوئیدی نیز در حال تکامل‌اند و محصولات ماری جوانا در سراسر آمریکای جنوبی گسترش یافته است، همگی این شواهد نشان می‌دهد که همه‌گیر ویروس کرونا کمک چندانی به کاهش سرعت ماشین مواد مخدر در آمریکای لاتین نکرده است.

 

کوکائین؛ بازارهای نوظهور در آفریقا و آسیا

در نخستین سالهای همه‌گیری کرونا با وجود محدودیت‌های سفر و بسته شدن مرزها در سراسر جهان، در برخی موارد در پاسخ به افزایش درخواست‌ها برای کوکائین، شاهد افزایش بازار این مواد آمریکای جنوبی در سراسر جهان بودیم. برخی مناطق نیز به عنوان قطب اصلی مصرف بویژه ایالات متحده، کانادا، اتحادیه اروپا و استرالیا باقی ماندند.

اما دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد به این مسئله اشاره می‌کند که چندین مکان سنتی ترانزیت نیز بدل به بازارهای نوظهور مصرف مواد شدند. این موضوع بویژه در مورد مسیر غرب آفریقا به اروپا صادق است، جایی که چندین کشور از اواسط سال 2021 کشفیات کوکائین را در کیپ ورد، سنگال، ساحل عاج، بورکینافاسو و نیجر دنبال کردند.

این گزارش هشدار می‌دهد:« پیش بینی می‌شود که در دهه آینده تعداد مصرف کنندگان مواد مخدر در آفریقا، به دلیل تغییرات جمعیتی، 40% افزایش خواهد یافت». براساس گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل، حتی برخی از کشورهای آفریقایی مانند آفریقای جنوبی، نیجریه و اتیوپی بدل به نقاط ترانزیت دریایی یا هوایی کوکائین در مسیرهای مواد مخدر در قاره آسیا شدند.

علاوه بر این در قاره آسیا محموله‌های کوکائینی که زمانی در مسیر اقیانوسیه ترانزیت می‌شد، اکنون در کشورهایی مانند مالزی و هنگ کنگ جا به جا می‌شود، جایی که تقریبا 90% از کشفیات کوکائین آسیایی در سال 2019 رخ داده است.

براساس گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل، سطح جهانی زیر کشت کوکا در سال 2020 تا حد زیادی بدون تغییر باقی مانده؛ این در حالی است که بر اساس گزارش این مرکز، تولید کلی این ماده 11% رشد کرده که ناشی از افزایش سرسام آور تولید کوکائین است.

دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد خاطر نشان کرد که برزیل بدل به نقطه عزیمت اصلی کوکائین به سمت بازارهای آفریقا و آسیا شده، که بخشی از روند تبدیل این کشور به مرکز تجارت جهانی مواد مخدر است.

 

شیشه؛ صادرات مکزیک به سراسر جهان

در طول همه‌گیری کرونا، کارتل «سینالوآ» مکزیک رهبر بلا منازع تولید و قاچاق مت‌آمفتامین باقی مانده است و «فرد به فرد» این مواد را برای تامین تقاضا رو به رشد در آمریکای شمالی تولید می‌کند.

براساس گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم، امریکا در قلب تجارت بین‌المللی مت‌آمفتامین قرار دارد. در سال 2020 تقریبا این کشور نیمی از ممنوعیت‌های جهانی را به خود اختصاص داده و تقریبا 140 تن از محصولات مت آمفتامین را بیش از 4 کشور بعدی کشف و ضبط کرده است.

کشورهای تایلند، میانمار و چین از بزرگ ترین تولیدکنندگان مت آمفتامین در آسیا هستند و ممکن است در حال حاضر رقابت با قاچاقچیان مکزیکی را تجربه کنند، زیرا آنها به طور به بازار آسیا پرسود آسیا برای افزایش منافع خود نگاه می‌کنند.

براساس گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد، مت‌آمفتامین که بیشتر در مکزیک تولید می‌شود، بازار استرالیا را اشغال کرده و از 14% کشفیات در سال 2011 به 70% تا سال 2020 رسیده است.

در همین حال، اروپا به عنوان یک نقطه تزانزیت و مقصد بر ای مت‌آمفتامین‌های ارسال شده از مکزیک ظاهر شده و همچنین گزارش‌هایی وجود دارد که شیمیدانان مکزیکی با تولید کنندگان هلندی در MDMA همکاری کرده‌اند.

 

مواد اپیوئیدی؛ فنتانیل سلطنت می‌کند

فنتانیل تولید شده در مکزیک در سراسر مرز آمریکا، همچون مت‌آمفتامین جریان دارد و موجب تسخیر بازار مواد اوپیوئیدی ایالات متحده و به طور فزاینده‌ای تبدیل به مت آمفتامین و کوکائین و افزایش خطر بیش مصرفی شده است.

دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم افزود که فروشندگان سطح پایین در سراسر منطقه خلوص دوز مواد خود را پیش از افزودن چند دانه قوی فنتانیل برای تاثیر فیزیکی به طور چشگیری کاهش داده و در نتیجه میزان سود را افزایش می‌دهد.

به گزارش دفتر مبارزه با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد به طور چشمگیری اوپیوئیدها مصنوعی در افزایش تعداد مرگ و میر ناشی از بیش مصرفی کوکائین و سایر محرک‌های روانی مانند مت آمفتامین نقش دارند.

فنتانیل نیز در مرزهای جنوبی ظاهر شده است. در فوریه 2022، پس از بستری شدن ده‌ها نفر از مصرف کنندگان این ماده و مرگ 24 نفر، توزیع کننده مواد مخدر در مناطق فقیر نشین آرژانتین تصمیم گرفتند مصرف خود با فنتانیل، ماده بیهوشی که برای فیل‌ها استفاده می‌شود، قطع کنند.

در ژوئیه 2021، مقامات کلمبیایی به دشواری از وقوع یک حادثه مشابه جلوگیری کرده و یک باند توزیع کننده را دستگیر کردند که فنتانیل را به ماده مخدر مصنوعی مشابه MDMA معروف به 2CB اضافه می‌کرد. سایر حوادث مربوط به مسمومیت ناشی از فنتانیل شامل نمونه‌هایی از «ال اس دی» و هروئین مکزیکی می‌شود.

در مقابل تجارت منطقه‌ای هروئین عمدتا به دلیل افزایش توزیع فنتانیل لنگ می‌زند. از سال 2018 تا کنون دفتر مقابله با مواد مخدر و جرم سازمان ملل متحد نتوانسته است اطلاعات جدیدی در مورد این مواد به دست آورد و این موضوع نشان دهنده کاهش این مواد است.

با توجه به‌سرعت ظهور مواد جدید، سیستم‌های نظارت ملی تعداد مواد بیشتری را تحت نظارت قرار داده‌اند. بنابراین، جایگاه قانونی بسیاری از این مواد در مدت‌زمان کوتاهی تغییر پیدا کرده است. فراتر از مواد تحت نظارت بین‌المللی، جایگاه قانونی بسیاری از مواد موجود در بازار، از کشوری به کشور دیگر و گاهی حتی در مناطق مختلف کشورها، متفاوت است. این مسئله، منجر به ایجاد الگوهای تولید و قاچاق کاملاً پیچیده‌ای می‌شود که در آن برخی مواد در برخی از کشورها تحت نظارت ملی هستند، اما در برخی دیگر از کشورها تحت نظارت ملی قرار ندارند؛ که باعث بروز فرصت‌های زیادی برای تولیدکنندگان و قاچاقچیان مواد در جهت انتخاب کشورها بسته به جایگاه قانونی این مواد در حوزه‌های قضایی مربوطه می‌شود. درحالی‌که همچنین به‌سرعت با نظارت‌های جدید در هر مکان و هرزمانی که ممکن است رخ دهد، سازگار می‌شوند. تعدد مواد موجود در بازار حال حاضر، تأثیر مداخلات ملی و بین‌المللی را به چالش می‌کشد؛ زیرا حذف یک مواد از بازار به‌راحتی منجر به‌جایگزینی آن توسط موادی دیگر می‌شود.

شرایط برای گروه اوپیوئیدها پیچیدگی خاصی دارد؛ زیرا هر دودسته مواد تولیدشده به‌طور قانونی و غیرقانونی، تقاضای غیرپزشکی اوپیوئیدها را تأمین می‌کنند. هرچند اوپی‌یت‌های تولیدشده به‌صورت غیرقانونی، مانند هروئین، در گذشته بازار تقاضای غیرپزشکی اوپیوئیدها را کاملاً تحت تسلط داشتند، بازارهای اوپیوئید غیرقانونی در بسیاری از کشورها طی دو دهه گذشته بسیار متنوع‌تر شده است؛ به‌صورتی که تعداد زیادی اوپیوئیدهای دارویی، شروع به پوشش دادن بخش عمده‌ای از بازار اوپیوئیدها برای اهداف غیرپزشکی کرده‌اند.

این مسئله چالشی مضاعف در مسیر پیشگیری از مصرف مواد مخدر است؛ زیرا برخلاف مواد سخت سنتی مانند هروئین، مواد دارای کاربرد دارویی اغلب مضر تلقی نمی‌شوند. از منظر نظارت بر مواد مخدر، این مسئله نیاز به برقراری تعادل دقیق بین دسترسی حداکثری برای استفاده پزشکی، در عین به حداقل رساندن قابلیت دسترسی برای مصارف غیرپزشکی دارد. لازم به ذکر است که مصرف مواد دارویی برای اهداف غیرپزشکی، تنها به اوپیوئیدها محدود نمی‌شود؛ بازار قابل‌توجهی برای مصرف غیرپزشکی مواد دارویی محرک، به‌ویژه در آمریکای لاتین و کشورهای حوزه کارائیب وجود دارد.²³ اگرچه در گذشته اغلب مواد دارویی مورد مصرف برای اهداف تفریحی به‌طور قانونی تولید می‌شدند، و در مراحل بعدی به کانال‌های غیرقانونی هدایت می‌شدند، امروزه برخی از اوپیوئیدهای دارویی نیز به‌طور غیرقانونی تولید می‌شوند.

اوپیوئیدها که شامل اوپی‌یت‌ها (هروئین و تریاک) و اوپیوئیدهای دارویی و سایر اوپیوئیدهای مصنوعی هستند، به دلیل پیامدهای شدید مصرف‌شان برای سلامت افراد در بسیاری از کشورها یک نگرانی عمده به حساب می‌آیند. مثلاً در سال 2017 مصرف اوپیوئیدها تقریباً عامل 80 درصد از 42 میلیون سال زندگی «سالم» از دست رفته در نتیجه ناتوانی و مرگ زودرس (سال‌های از دست رفته زندگی با ناتوانی یا دالی) بود و 66 درصد از حدود 167000 مرگ نسبت داده شده به اختلالات مصرف مواد مخدر را به خود اختصاص می‌داد.

بر اساس ارقام سال 2018، 57.8 میلیون نفر در سراسر جهان در سال پیش از آن اوپیوئید مصرف کرده‌ بودند؛ این رقم شامل مصرف‌کنندگان اوپی‌یت‌ها (30.4 میلیون نفر) و نیز کسانی بود که اوپیوئیدهای دارویی را به صورت نادرست مصرف کرده بودند. این عدد معادل شیوع 2/1 درصدی مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در میان جمعیت 15 تا 64 ساله جهان است. مصرف اوپیوئیدها در آمریکای شمالی (3.6 درصد)، استرالیا و نیوزیلند (3.3 درصد)، خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی (2.6 درصد) و جنوب آسیا (2.0 درصد) و بالاتر از میانگین جهانی است. جمعیت جنوب آسیا تقریباً 20 درصد از جمعیت جهانی افراد 15 64 ساله را تشکیل می‌دهد و بیش از یک سوم تعداد برآورد شده مصرف‌کنندگان مواد مخدر سراسر جهان در این ناحیه زندگی می‌کنند.

شیوع مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی 0.6 درصد و در جنوب آسیا 1.1 درصد و بالاتر از میانگین جهانی است؛ این دو ناحیه در مجموع تقریباً 60 درصد از تعداد برآورده شده مصرف‌کنندگان اوپیوئیدها در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند.

اوج گیری مرگ و میرهای ناشی از مصرف مواد در آمریکا در سال‌های اخیر نشان از تشدید بحران در این کشور دارد. در این کشور نشانه‌های اولیه‌ای مبنی بر تثبیت بحران اوپیوئید دیده می شود؛ اگرچه سطح سوء مصرف همچنان بالا است. یکی از مهم‌ترین پیامدهای نامطلوب بحران اوپیوئید در حیطه سلامت، تعداد بی‌سابقه موارد اوردوز مرگبار مرتبط با اوپیوئیدها بوده است. در حالی که تعداد کل مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز در ایالات متحده بین سال‌های ۲۰۰۷ و ۲۰۱۸ تقریباً دو برابر شده است، تعداد مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز اوپیوئیدها ۲.۵ برابر افزایش یافته است؛ به صورتی که از نرخ ۱۸۵۱۵ مرگ در سال ۲۰۰۷، به تقریباً ۴۷۰۰۰ مرگ در سال ۲۰۱۸ افزایش یافته است. نکته مهم این است که توجه داشته باشیم که در اغلب موارد اوردوز، بیش از یک نوع ماده مخدر دخیل است. به‌علاوه، حتی مقدار قابل توجهی از اوپیوئیدها نیز شامل مخلوطی از مواد مخدر مختلف هستند. به عنوان مثال، بیش از یک‌سوم موارد مرگ‌ومیر ناشی از اوردوز اوپیوئیدهای دارویی و بیش از نیمی از موارد اوردوز هروئین در سال ۲۰۱۸، همچنین شامل فنتانیل ها بوده است.

تا دسامبر ۲۰۱۸، تعداد مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز، در مقایسه با سال قبل ۴ درصد کاهش یافته، و مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز اوپیوئیدها و هروئین به ترتیب کمتر از ۲ و ۳ درصد کاهش یافته است.۸۰ طی دوره ۲۰۱۷ تا ۲۰۱۸، کاهش ۱۲ درصدی در موارد مرگ‌ومیر منتسب به اوردوز اوپیوئیدهای دارویی مشاهده می‌شود.

کاهش مشاهده شده در نرخ مرگ‌ومیر منتسب به اوردوز اوپیوئیدها را می‌توان تا حدی ناشی از دسترسی فراگیر نالوکسان در جهت معکوس سازی اوردوز اوپیوئید، و همچنین کاهش مداوم میزان کلی تجویز اوپیوئیدها از سال ۲۰۱۲ تا ۲۰۱۸ دانست. میزان تجویز اوپیوئیدها در ایالات متحده، از نقطه اوج ۸۱.۳ مورد تجویز اوپیوئید به ازای هر ۱۰۰ نسخه (یا ۲۵۵ میلیون مورد تجویز اوپیوئید) در سال ۲۰۱۲، به ۵۱.۴ مورد تجویز اوپیوئید به ازای هر ۱۰۰ نسخه در سال ۲۰۱۸ (در مجموع بیش از ۱۶۸ میلیون مورد تجویز اوپیوئید) کاهش یافته است. میزان تجویز اوپیوئید در جنوب ایالات متحده همچنان بالا است؛ هرچند، در اکثر ایالت‌های این منطقه نرخ تجویز اوپیوئید ۶۴ مورد یا بیشتر به ازای هر ۱۰۰ نسخه در سال ۲۰۱۸ گزارش شده است.۸۱ از آغاز هزاره فعلی، تعدادی از عوامل دخیل، از جمله تبلیغات انجام شده توسط صنعت داروسازی، تجویزهای انجام شده توسط پزشکان، شیوه توزیع و فرهنگ پزشکی، و انتظارات بیمار، منجر به میزان تجویز و دوزهای بالای اوپیوئیدها برای طول مدت مراقبت، عمدتاً برای مدیریت درد حاد یا درد مزمن غیر سرطانی شده است.۸۲ اتخاذ چنین رویکردی در رابطه با تجویز اوپیوئیدها توسط پزشکان، همچنین منجر به انحراف و سوء مصرف اوپیوئیدهای دارویی، و خطر بیشتر ابتلا اختلالات مصرف اوپیوئید در میان افراد دارای نسخه‌های مجاز شده است.

با این وجود، دستاوردهای مشاهده شده در زمینه کاهش مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز اوپیوئیدهای دارویی، تا حدودی با افزایش مداوم مرگ‌ومیرهای منتسب به اوپیوئیدهای مصنوعی، خصوصاً موارد منتسب به فنتانیل ها که در مقایسه با سال گذشته ۱۰ درصد افزایش یافته است، جبران شده است. به عنوان مثال، در داده‌های موجود در زمینه اوردوز در ایالات متحده، فنتانیل عموماً به عنوان “فنتانیل تولید شده به صورت غیرقانونی” نام‌گذاری می‌شود؛ زیرا از کانال‌های مجاز منحرف نمی‌شود، بلکه یا به کشور قاچاق می‌شود، و یا به میزان کمتری به صورت محلی در آزمایشگاه‌های مخفی تولید می‌شود.۸۴ در مجموع، تقریباً نیمی از کل مرگ‌ومیرهای ناشی از اوردوز در ایالات متحده در سال ۲۰۱۸ را مرگ‌ومیرهای منسوب به اوردوز اوپیوئیدهای مصنوعی، که عمدتاً شامل فنتانیل ها هستند، تشکیل می‌دهد. از جمله دلایل بالا بودن آمار مرگ‌ومیر ناشی از اوردوز فنتانیل ها، می‌توان به این مسئله اشاره کرد که نسبت به سایر مواد مخدر، در اغلب موارد دوزهای کوچکی از فنتانیل ها منجر به مرگ شده است. به عنوان مثال، فنتانیل تقریباً ۱۰۰ برابر قوی‌تر از مورفین است؛ و کارفنتانیل می‌تواند برای مصرف کننده معمولی، تا ۱۰ هزار برابر قوی‌تر از مورفین باشد. دوز کشنده کارفنتانیل برای انسان، می‌تواند به ناچیزی ۲۰ میکروگرم باشد.

گسترش سریع مصرف فنتانیل در ایالات متحده، همچنین در داده‌های مربوط به کشفیات و تجزیه و تحلیل نمونه‌های مواد مخدر قابل مشاهده است؛ که افزایش قابل توجهی در تعداد نمونه‌های شناسایی شده به عنوان فنتانیل از سال ۲۰۱۴ را نشان می‌دهد. در سال ۲۰۱۸، فنتانیل ۴۵ درصد از اوپیوئیدهای دارویی که در نمونه‌های مختلف شناسایی شد را تشکیل داد؛ در حالی که میزان اکسی‌کدون ۱۴ درصد بود. بعلاوه، در حالی که طی سال‌های اخیر، فنتانیل ماده غالب کشف شده در گروه کلی فنتانیل ها (دارای ساختار مرتبط با اوپیوئیدها) بوده است، آنالوگ‌های فنتانیل نیز در ایالات متحده گسترش یافته‌اند. در میان تمام نمونه‌های اوپیوئیدهای دارویی که در سال ۲۰۱۸ کشف و شناسایی شده‌اند، درصد تخصیص یافته به برخی از آنالوگ‌های فنتانیل قابل توجه بود: استیل الفنتانیل تقریباً ۴ درصد از نمونه‌های شناسایی شده را تشکیل داده بود؛ و میزان هر یک از مواد فلوئورائیزوبوتیل‌رفنتانیل، متوکسی‌اکسی‌استیل‌فنتانیل، و سیکلوپروپیل‌فنتانیل، کمتر از ۱ درصد بوده است.

تریاک در نزدیک به 50 کشور جهان به صورت غیرقانونی تولید می‌شود، با این حال سه کشوری که بیشترین میزان تریاک را تولید می‌کنند طی 5 سال گذشته مسئول حدود 97 درصد تولید جهانی این ماده بوده‌اند.

افغانستان، کشوری که بیشترین میزان تریاک در آن تولید می‌شود و تقریباً 84 درصد تولید جهانی تریاک را در پنج سال گذشته به خود اختصاص داده است، بازارهای کشورهای همسایه، اروپا، خاور نزدیک و خاورمیانه، آسیای جنوبی و آفریقا را تأمین می‌کند و تا حد کمی نیز به بازار آمریکای شمالی (به ویژه کانادا) و اقیانوسیه محصول می‌رساند. کشورهای جنوب شرقی آسیا عمدتاً میانمار (حدود 7 درصد تولید جهانی تریاک) و تا اندازه کمتر جمهوری دموکراتیک خلق لائوس (حدود 1 درصد تولید جهانی تریاک) بازارهای شرق و جنوب شرقی آسیا و اقیانوسیه را تأمین می‌کنند. کشورهای آمریکای لاتین عمدتاً مکزیک (6 درصد تولید جهانی تریاک) و تا اندازه بسیار کمتر کلمبیا و گواتمالا (کمتر از 1 درصد کل تولید جهانی) مسئول بیشترین میزان عرضه هروئین به ایالات متحده هستند و مواد بازارهای نسبتاً کوچک هروئین آمریکای جنوبی را تأمین می‌کنند.

با وجود روند صعودی بلند مدت، سطح جهانی زیر کشت خشخاش در سال 2018، 17 درصد کاهش داشت و در سال 2019 نیز 30 درصد افت کرد و به میزان برآورد شده 240800 هکتار رسید. در سال‌های 2018 و 2019 کاهش سطح زیر کشت در افغانستان و میانمار نیز گزارش شد. با وجود کاهش اخیر، سطح جهانی زیر کشت خشخاش همچنان بسیار بیشتر از یک دهه قبل است و در جایگاهی مشابه سطح جهانی زیر کشت کوکائین قرار دارد.

تولید غیرقانونی جهانی تریاک نیز روند صعودی طولانی‌مدتی را نشان داده است، اگرچه در سال 2019 در مقایسه با سال قبل (7،620 تن در سال 2018) در سطح 7،610 تن ثابت ماند و 26 درصد پایین‌تر از میزان اوج گزارش شده در سال 2017 (10،270 تن) بود.

با وجود کاهش سطح زیر کشت خشخاش در سال 2019، تولید تریاک در این سال ثابت ماند، در حالی که در مناطق اصلی تولید تریاک برای سال 2019 عملکرد بیشتری گزارش شد زیرا نه بیماری و نه خشکسالی که در سال‌های پیش از 2019 نیز رخ داده بود تولید تریاک را کاهش نداد.

با در نظر گرفتن مصرف تریاک، برآورد تولید جهانی تریاک در سال 2019 برای تولید 472 تا 722 تن هروئین (بر حسب خلوص صادرات) کافی بوده است؛ به عبارت دیگر، مقادیر آن مشابه سال قبل بوده‌اند.

با وجود اینکه تولید جهانی تریاک در سال 2018 کمتر از سال 2017 بوده است تا امروز هیچ نشانه‌ای از کمبود عرضه هروئین به بازارهای مصرف‌کننده مربوطه وجود نداشته است. در سال‌های 2018 و 2019، قیمت‌ تریاک و هروئین در مناطق اصلی تولید تریاک در افغانستان کاهش یافت، به طوری که قیمت تریاک در مزرعه در سال 2018 به طور میانگین ​​37 درصد (نسبت به یک سال قبل) و در سال 2019، 24 درصد کاهش یافت؛ در همین زمان قیمت هروئین با کیفیت بالا در افغانستان در سال‌های 2018 و 2019 به طور میانگین ​​11 و 27 درصد کاهش یافت.[1] به دلیل اوج‌گیری برداشت تریاک در سال 2017، قیمت تریاک در مرحله اولیه (با شروع از 2017) کاهش قابل توجهی را نسبت به هروئین نشان داد (با محاسبه از سال 2018)؛ این اختلاف بیانگر این است که ممکن است سازگار شدن تولید مخفیانه هروئین با قابلیت ‌دسترس‌پذیری بیشتر تریاک مدتی طول کشیده باشد و گسترش تولید آن پس از این مدت روی داده باشد؛ این مسئله بعدها در کاهش قیمت هروئین بازتاب یافت. هم‌زمان، داده‌ها نشان می‌دهند که پس از دو سال کاهش تولید تریاک در مقایسه با سال 2017، روند نزولی قیمت مواد مخدر در مورد تریاک در ژوئن 2019 متوقف شد و چند ماه بعد در آگوست 2019 در مورد هروئین نیز چنین اتفاقی روی داد. با این حال، قبل از برداشت تریاک در آوریل/ می 2020، قیمت‌ آن در ماه مارس 2020 دوباره در افغانستان شروع به کاهش کرد و افزایش موقتی قیمت هروئین در ابتدای سال 2020 نیز هم برای هروئین با کیفیت بالا و هم برای ماده با کیفیت متوسط متوقف شد.

تولید تریاک و کشف اوپی‌یت‌ها طی دو دهه گذشته روند افزایشی نشان داده‌اند اگرچه این افزایش در مقدار اوپی‌یت‌های ضبط شده مشخص‌تر از مقدار تخمینی تریاک تولیدشده است. این نکته نشان می‌دهد که ممکن است مقامات انتظامی در رهگیری اوپی‌یت‌های قاچاق شده در سراسر جهان کارآمدتر شده باشند. توضیح دیگری که می‌توان ارائه داد این است که کاهش قابل توجه خلوص هروئین طی دو دهه گذشته منجر به کشف و ضبط هروئینی با خلوص کمتر شده است. اما داده‌های موجود در مورد افزایش خلوص هروئین در طول زمان از این توضیح پشتیبانی نمی‌کنند.

هم‌زمان تولید سالانه تریاک بیش از مقدار اوپی‌یت‌های ضبط شده و حتی بیشتر از مقدار سالانه هروئین کشف شده، نوسان داشته است که وجود انبارهای ذخیره این مواد را نشان می‌‌دهد. برای جبران نوسانات تولید تریاک، ممکن است این ماده به طور موقت در طول زنجیره تأمین ذخیره/انبار شود تا دست‌اندرکاران از عرضه یکنواخت هروئین به بازارهای مصرف‌کننده اصلی اطمینان یابند.

 

پی‌نوشت

[1] Afghanistan, Ministry of Counter-Narcotics and UNDOC, Afghanistan drug price monitoring monthly report (April 2020), and previous years.

اوپیوئیدها که شامل اوپی‌یت‌ها (هروئین و تریاک) و اوپیوئیدهای دارویی و سایر اوپیوئیدهای مصنوعی هستند، به دلیل پیامدهای شدید مصرف‌شان برای سلامت افراد در بسیاری از کشورها یک نگرانی عمده به حساب می‌آیند. مثلاً در سال 2017 مصرف اوپیوئیدها تقریباً عامل 80 درصد از 42 میلیون سال زندگی «سالم» از دست رفته در نتیجه ناتوانی و مرگ زودرس (سال‌های از دست رفته زندگی با ناتوانی) بود و 66 درصد از حدود 167000 مرگ نسبت داده شده به اختلالات مصرف مواد مخدر را به خود اختصاص می‌داد.
بر اساس ارقام سال 2018، 57.8 میلیون نفر در سراسر جهان در سال پیش از آن اوپیوئید مصرف کرده‌ بودند؛ این رقم شامل مصرف‌کنندگان اوپی‌یت‌ها (30.4 میلیون نفر) و نیز کسانی بود که اوپیوئیدهای دارویی را به صورت نادرست مصرف کرده بودند. این عدد معادل شیوع 2/1 درصدی مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در میان جمعیت 15 تا 64 ساله جهان است. مصرف اوپیوئیدها در آمریکای شمالی (3.6 درصد)، استرالیا و نیوزیلند (3.3 درصد)، خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی (2.6 درصد) و جنوب آسیا (2.0 درصد) و بالاتر از میانگین جهانی است. جمعیت جنوب آسیا تقریباً 20 درصد از جمعیت جهانی افراد 15 64 ساله را تشکیل می‌دهد و بیش از یک سوم تعداد برآورد شده مصرف‌کنندگان مواد مخدر سراسر جهان در این ناحیه زندگی می‌کنند.
شیوع مصرف سال گذشته اوپیوئیدها در خاور نزدیک، خاورمیانه و آسیای جنوب غربی 0.6 درصد و در جنوب آسیا 1.1 درصد و بالاتر از میانگین جهانی است؛ این دو ناحیه در مجموع تقریباً 60 درصد از تعداد برآورده شده مصرف‌کنندگان اوپیوئیدها در سراسر جهان را تشکیل می‌دهند.
اگرچه برآوردهای جهانی در این زمینه در دسترس نیست ولی مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای دارویی در بسیاری از کشورها به ویژه در کشورهای غرب و شمال آفریقا و خاور نزدیک و خاورمیانه (ترامادول) و آمریکای شمالی (هیدروکدون، اکسی کدون، کدئین، ترامادول و فنتانیل) گزارش شده است.
به استثنای نیجریه که بر اساس برآوردها در سال 2017 4.6 میلیون نفر در آن اوپیوئید (عمدتاً ترامادول) مصرف کرده‌اند، برآوردهای شیوع مصرف اوپیوئیدها در سطح جمعیت برای کشورهای غرب، مرکز و شمال آفریقا در دسترس نیست. با این حال بسیاری از کشورهای واقع در این ناحیه‌ها مقادیر بالایی از مصرف غیر پزشکی ترامادول را گزارش می‌دهند. مثلاً در مصر، 2.5 درصد دانش‌آموزان پسر و 1.4 درصد دانش‌آموزان دختر 15 تا 17 ساله تجربه مصرف نادرست ترامادول را در سال پیش از پیمایش داشتند. دانش‌آموزان این کشور همچنین مصرف هروئین یا تریاک / مرفین در سال 2016 را البته به میزانی کمتر گزارش کردند. علاوه بر این، داده‌های مربوط به ارائه درمان نشان می‌دهد که شیوع مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدها در مصر بسیار بالا است. بر اساس گزارش‌ها مقصد قرص ترامادول موجود در برخی بخش‌های آفریقا بازار غیرقانونی است و ممکن است دوز مصرفی آن بالاتر از مقداری باشد که معمولاً برای اهداف پزشکی تجویز می‌شود»
بحران اوپیوئیدها در آمریکای شمالی همچنان ادامه دارد، و تعداد مرگ و میر ناشی از بیش‌‌مصرفی این مواد که به مصرف فنتانیل و آنالوگ‌های آن نسبت داده می‌شود رکورد جدیدی ثبت کرده است. این مواد به عنوان ترکیبات تقلبی به هروئین و سایر مواد مخدر اضافه می‌شوند و همچنین به عنوان اوپیوئیدهای تجویزی تقلبی مانند اكسی كدون یا هیدروكدون و حتی به عنوان بنزودیازپین‌های تقلبی به تعداد زیادی از مصرف‌کنندگان ناآگاه اوپیوئیدها و سایر مواد مخدر فروخته می‌شوند. در سال 2018 نشان داده شد که 10.3 میلیون نفر یا 3.7 درصد از جمعیت 12 ساله و بالاتر در ایالات متحده تجربه مصرف نادرست اوپیوئیدها را در سال پیش داشته‌اند. از میان این افراد، 9.9 میلیون نفر (3.6 درصد از جمعیت) مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای تجویز شده را گزارش کردند در حالی که نزدیک به 800000 نفر از مصرف هروئین در سال پیش خبر دادند.
تعداد مرگ و میر ناشی از بیش‌مصرفی در ایالات متحده در سال 2017 با 70237 مورد مرگ به اوج خود رسید (21.7 مورد مرگ در هر 100000 نفر جمعیت)، که از این تعداد 47600 مورد (68 درصد: 14.9 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) به اوپیوئیدها نسبت داده شده است. در سال 2018، برای اولین بار پس از سال 1999، تعداد مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی سال گذشته با 4 درصد کاهش به 67 هزار و 367 مرگ رسید (20.7 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت). اوپیوئیدها مسئول بیشترین تعداد این مرگ‌ها بودند و در کل 46802 مورد را در سال 2018 به خود اختصاص می‌دادند (14.6 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) که 67 درصد آنها به فنتانیل نسبت داده شده است.
به همین ترتیب، مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی اوپیوئیدها در کانادا طی دو سال 50 درصد افزایش یافت و از 3.023 مرگ در سال 2016 (8.4 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) به 4398 مرگ در سال 2018 (11.9 مرگ در هر 100000 نفر جمعیت) رسید که فنتانیل‌ها در بیشتر آنها (80 درصد) دخیل بودند.
همچنین نشانه‌هایی از افزایش مصرف غیر پزشکی اوپیوئیدهای دارویی در غرب و مرکز اروپا وجود دارد که در افزایش نسبت پذیرش و بستری به منظور درمان مصرف این مواد در سال‌های اخیر منعکس شده است. در سال 2017 مصرف‌کنندگان اوپیوئیدهای دارویی از جمله متادون، بوپرنوروفین، فنتانیل، کدئین، مرفین، ترامادول و اکسی کدون 22 درصد از کل مراجعانی را تشکیل می‌دادند که در این ناحیه به برنامه درمان اختلالات مصرف اوپیوئیدها (به عنوان ماده مخدر اصلی خود) وارد شده بودند.

کانابیس رایج‌ترین ماده و اوپیوئیدها خطرناک‌ترین

در سال ۲۰۱۸، با مصرف کانابیس توسط حدود ۱۹۲ میلیون نفر، این ماده به پرمصرف‌ترین ماده جهان مبدل شد. در مقایسه با آن، ۵۸ میلیون تن نیز انواع اوپیوئیدها را مصرف کرده‌اند. اما آن تعداد کمتر مصرف کنندگان درباره آسیب‌های ناشی از مصرف اوپیوئیدها دروغ می‌گویند. ۶۶ درصد مرگ‌های ناشی از مصرف مواد (حدود ۱۶۷ هزار تن) که در سال ۲۰۱۷ برای افراد دارای اختلال مصرف مواد روی داده، از مصرف این دسته از مواد ناشی شده است. در واقع ۵۰ درصد از ۴۲ میلیون سالی که (۲۱ میلیون سال) با مصرف انواع مواد به صورت معلولیت و یا مرگ زودرس از جهانیان دزدیده شده، مربوط به گروه اوپیوئیدها است.

مصرف غیر درمانی اوپیوئیدهای مصنوعی به بحران سلامت عمومی منجر می‌شود.

در غرب، مرکز و شمال آفریقا، بحران اوپیوئیدها با مصرف ترامادول در حال تشدید شدن است؛ در شمال آمریکا نیز همین وضعیت به دلیل مصرف فنتانیل‌ها به‌وجود آمده است. اگرچه این مناطق از منظر اقتصادی، جمعیتی یا الگوهای عمومی مصرف مواد شباهت کمی به هم دارند، اما هر دو به دلیل دسترسی آسان و ارزانی قیمت تمام شده، با بحران اوپیوئید دست به گریبان هستند.

در آمریکای شمالی، مصرف اوپیوئیدهای صنعتی همچون فنتانیل، دو دهه است که به افزایش مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی انجامیده. در سال ۲۰۱۸ مصرف فنتانیل در مجموع دو سوم ۶۷٫۳۶۷ مرگ ناشی از بیش‌مصرفی ثبت شده در ایالات متحده را به نام خود رقم زد. کانادا هم یافته‌های مشابهی را البته با آمار کمتری گزارش داده است. مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی فنتانیل عمدتاً از این امر ناشی می‌شود که قدرت فنتانیل موجود در بازار مواد غیرقانونی، قابل پیش‌بینی نیست.

در غرب، مرکز و شمال آفریقا،  بازار مصرف غیردارویی ترامادول رشد چشمگیری کرده است. در این منطقه شمار فزاینده‌ای از افراد دارای اختلال مصرف ترامادول خواستار درمان شده‌اند. همچنین مقدار ترامادول کشف شده در جهان نیز به طرزی قابل توجهی تا ۱۲۵ تن در سال ۲۰۱۷ افزایش یافت. با این وجود وقتی در سال ۲۰۱۸ قانون جدیدی درباره ترامادول در هند به تصویب رسید، کشفیات جهانی به ۳۲ تن تنزل کرد.

سهولت تولید و نیز پایین بودن هزینه‌های تولید در غیاب قواعد بین‌المللی نظارت بر ترامادول و بسیاری از مشتقات فنتانیل و یا پیش‌سازهای آنها به این هر دو بحران دامن زده است. دو بحران مذکور از طریق دسترسی به مواد در بازار دارو و نیز بازار غیرقانونی به دشواری رهگیری و جلوگیری از سوء مصرف انجامیده است.

 

افزایش مصرف مواد محرک

کوکائین و مت‌آمفتامین‌ها اصلی‌ترین مواد بازار محرک‌ها به حساب می‌آیند و شیوع آنها در حال افزایش است.

در سال ۲۰۱۸ حدود ۱۹ میلیون تن در جهان کوکائین مصرف کرده‌اند، که بخشی از این افزایش در نتیجه محبوبیت مصرف این ماده در شمال آمریکا و اروپای غربی بوده است. در همان سال نزدیک به ۲۷ میلیون نفر نیز انواع مت آمفتامین‌ها را مصرف کرده‌اند. مصرف محرک‌های آمفتامینی[۱] در جنوب و شرق آسیا رواج چشمگیری دارد. طبق اطلاعات موجود در دو دهه گذشته مصرف مت‌آمفتامین در این دو منطقه گسترش یافته است.

کوکائین و مت‌آمفتامین در برخی بازارها ظرفیت هم‌زیستی از خود نشان می‌دهند و به عنوان جایگزین یک دیگر نیز عمل می‌کنند. به این ترتیب با افت مصرف یکی، مصرف دیگری افزایش می‌یابد یا با تغذیه بازار مشابه با افزایش یا کاهش موازی.

 

افزایش ریسک تزریق مواد در نتیجه شیوع کووید – ۱۹

حدود ۱۱٫۳ میلیون نفر در سال ۲۰۱۸، مواد را از طریق تزریق مصرف کردند، این امر مسئول شیوع ۱۰ درصد HIV در جهان است. بیش از ۱ میلیون نفر از افرادی که مواد تزریق می‌کنند دارای HIV هستند و ۵٫۵ میلیون نفر از آنان نیز از هپاتیت سی رنج می‌برند.  از حدود ۵۸۵ هزار مورد فوت مرتبط با مواد در سال ۲۰۱۷، نیمی از آن ناشی از بیماری‌های کبدی بوده که در نتیجه شیوع هپاتیت سی به‌وجود آمده بود و در افرادی که مواد تزریق می‌کنند، عمدتاً درمان نشده باقی می‌ماند.

از سوی دیگر کمبود اوپیوئید ناشی از اعمال محدودیت‌های کرونایی ممکن است مصرف کنندگان را به صرافت جایگزین کردن ماده مصرفی خود با مواد در دسترس‌تری نظیر الکل و بنزودیازپین‌ها[۲] یا ترکیب کردن مواد مصنوعی بیاندازد. همچنین ممکن است الگوهای خطرناک‌تر مصرف مانند تزریق در نتیجه این محدودیت‌ها گسترش پیدا کند.

رکود مالی و نیز فاصله‌گذاری اجتماعی نیز می‌تواند اثر مضاعفی بر افرادی که مواد تزریق می‌کنند برجا بگذارد. افزون بر آسیب‌پذیری بیشتر در برابر کووید – ۱۹ و پیچیدگی‌های ناشی از این بیماری در نتیجه ضعف سیستم ایمنی بدن، آنها همچنین ممکن است با مسائل بیشتری در دسترسی به درمان و دیگر خدمات بهداشتی نیز روبه‎‌رو شوند.

 

محدودیت‌های کرونایی ممکن است به افت مصرف برخی مواد منجر شود.

اجرای محدودیت آمد و شد و تجمع در کنار فاصله‌گذاری اجتماعی برای جلوگیری از شیوع کووید – ۱۹ ممکن است به کاهش مصرف کلی منجر شود، هرچند در کوتاه مدت و تا هنگام برداشته شدن محدودیت‌ها. این امر به ویژه درباره موادی که در بارها و یا کلوپ‌ها و جشنواره‌های موسیقی مصرف می‌شود، صادق است. تا کنون نیز در برخی کشورها کمبود عرضه گزارش شده و به افزایش بهای مواد انجامیده است.

 

زنجیر عرضه

عرضه مواد گیاه پایه با وجود اندکی کاهش هنوز در سطح بالایی قرار دارد.

در سال ۲۰۱۹ شاهد آن بودیم که مناطق تحت کشت تریاک برای دومین سال پیاپی روندی کاهشی را در افغانستان و میانمار از سر گذراند. اما ارقام ثبت شده هنوز نسبت به دهه گذشته به شدت بالا هستند. مقادیر کشف شده در سال ۲۰۱۸ نیز کاهش چشمگیری را نسبت به سال قبل نشان می‌دهد، اما با این حال از منظر رکورد زدن، در مقام سوم کل سال‌ها در سطح جهان قرار گرفته است. تقریباً ۸۰ درصد کشفیات جهانی در آسیا روی داده که مسئول عرضه بیش از ۹۰ درصد تریاک غیرقانونی جهان است.

کشت بوته کوکائین اما در سطح بسیار بالایی باقی مانده است. سطح زیر کشت نیز در سال‌های ۲۰۱۷ – ۲۰۱۸ ثابت مانده و حتی اندک کاهشی که در بولیوی و کلمبیا می‌بینیم تغییر کلانی را پدید نیاورده است. هرچند، میزان تخمینی تولید جهانی کوکائین دیگر بار رکورد کلی را شکسته و البته میزان کشفیات کوکائین نیز اندکی افزایش یافته که البته آنهم رکورد جدیدی به شمار می‌آید.

بازارهای آمفتامین

مواد محرک همچنان در وضعیت رشد هستند.

برخلاف مواد گیاه پایه از جمله کوکائین و هروئین، برای ارزیابی وضعیت تولید محرک‌های آمفتامینی نمی‌توان از روش‌های چندان دقیقی استفاده کرد. با این وجود برخی شاخص‌ها نشان از آن دارند که بازار جهانی این مواد به‌ویژه مت‌آمفتامین در حال گسترش است. در بین مقادیر کشفیات مت‌آمفتامین ها نیز محرک های آمفتامینی بیشترین میزان را در سطح جهان داردند و با ۲۲۸ تن رکورد جدیدی ثبت کرده اند. همچنین نشانه‌هایی از گسترش چشمگیر در میزان قاچاق مواد در بازارهای منطقه‌ای اصلی شمال آمریکا و نیز آسیای جنوبی. درحالیکه عرضه در چین در سال‌های اخیر کاهش قابل توجهی را تجربه کرده (اکنون به پایین‌ترین سطح در یک دهه گذشته رسیده است). از منظر خلوص نیز هم در قالب کریستالی و هم به صورت قرص در جنوب شرق آسیا شاهد افزایش هستیم.

[۱] . ATS

[۲] . benzodiazepine

 

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است

پیامدهای مصرف مواد مخدر برای سلامت می‌تواند شامل طیفی از پیامدهای منفی مانند اختلالات مصرف مواد مخدر، اختلالات بهداشت روان، عفونت اچ آی وی، سرطان و سیروز کبدی مرتبط با هپاتیت، مصرف بیش از حد و مرگ زودرس باشد. بیشترین آسیب‌ها به سلامتی آسیب‌های مرتبط با مصرف اوپیوئیدها و مصرف مواد به روش تزریق است و دلیل آن خطر ابتلا به اچ آی وی یا هپاتیت سی از طریق روش‌های تزریق غیر ایمن است.

در دهه‌های اخیر شناسایی اختلالات وقوع توام اختلالات بهداشت روان در میان افراد مبتلا به اختلالات مصرف مواد رو به رشد بوده است. اگرچه اختلالات مصرف مواد معمولاً همراه با سایر بیماری‌های روانی رخ می‌دهد اما اغلب مشخص نیست كه یكی از آنها علت دیگری است یا عوامل خطر زمینه‌ای شایع در بروز هر دو نوع اختلال مؤثر بوده است. ارتباط همبودی مصرف مواد و اختلالات بهداشت روان علاوه بر شیوع بالای آن بیماری همراه با دشواری مدیریت آن نیز ارتباط دارد و عدم ادغام درمان مواد مخدر و خدمات بهداشت روان در بسیاری از کشورها نیز نکته‌ای ویژه در این میان است. افراد مبتلا به اختلالات توام بهداشت روان و اختلالات مصرف مواد نرخ پایین‌تر موفقیت درمان، میزان بالاتر بستری‌های روان‌پزشکی و شیوع خودکشی بالاتری را نسبت به افراد فاقد اختلالات روانی همراه گزارش می‌دهند.

افرادی که مواد مخدر تزریق‌ می‌کنند (PWID) اغلب در معرض به حاشیه رانده شدن و انگ‌ قرار دارند که موانع اجتماعی و اقتصادی را در دسترسی به خدمات بهداشت عمومی به ویژه خدمات پیشگیری از پیامدهای نامطلوب مصرف تزریقی مواد مخدر ایجاد می‌کند.^[1]

مصرف تزریقی مواد مخدر یک نگرانی قابل توجه در حوزه بهداشت عمومی است که موجب بیماری و مرگ و میر می‌شود؛ دلیل این پیامدها خطر بیش‌مصرفی و عفونت‌های منتقل‌شونده از طریق خون (عمدتاً اچ آی وی و هپاتیت بی و سی)^[2] است که با استفاده اشتراکی سوزن‌ها و سرنگ‌های آلوده و سایر لوازم شخصی مربوط به مصرف مواد مخدر یا رفتارهای جنسی پرخطر در برخی از گروه‌ها منتقل می‌شوند؛^{[3][4] [5][6][7][8]}سرکوب ایمنی شدید، سیروز، بیماری نئوپلاستیک و عوارض التهاب نیز از عواقب موارد ذکر شده است. اثرات اجتماعی و جسمی می‌تواند مشکل بالقوه بهداشت روان را وخیم‌تر کند.

بر اساس برآورد مشترک دفتر مقابله با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد، سازمان بهداشت جهانی، برنامه مشترک سازمان ملل متحد برای اچ آی وی/ایدز (UNAIDS) و  بانک جهانی تعداد افراد تزریق‌کننده مواد مخدر در سراسر جهان در سال 2018، 11.3 میلیون نفر (دامنه: 8.9 میلیون تا 15.3 میلیون نفر) بوده است که 0.23 درصد (دامنه: 0.18 تا 0.31 درصد) از جمعیت 64 تا 15 ساله را تشکیل می‌دهد. مبنای این برآورد جدیدترین اطلاعات موجود و ارزیابی روش‌های به کار رفته در منابع مختلف است.^[9]

برآورد تعداد افراد تزریق‌کننده مواد مخدر در سال‌های 2017 و 2018 هیچ تغییری نشان نمی‌دهد. با این حال هرگونه داده دارای روند را باید به دیده احتیاط نگریست زیرا مشاهده این روند می‌تواند ناشی از تغییر روش‌ها باشد. برآورد جهانی سال 2018 از افراد تزریق‌کننده مواد مخدر مبتنی بر 122 کشور است که تقریباً نماینده 90 درصد جمعیت جهانی 15 تا 64 ساله به حساب می‌آیند؛ این تعداد در سال 2017 110 کشور بوده است. از همه منابع موجود در سال 2018، برآوردها برای حداقل 74 کشور (61 درصد) بر اساس «روش کلاس A» مانند روش‌های برآورد غیرمستقیم شیوع بوده است (مثلا روش ثبت-ثبت مجدد، روش مقیاس‌یابی شبکه‌ای و روش ضریب).

پی‌نوشت‌ها

^[1] D. Richardson and C. Bell, “Public health interventions for reducing HIV, hepatitis B and hepatitis C infections in people who inject drugs”, Public Health Action, vol. 8, No. 4 (December 2018).

^[2] WHO, Guidance on Prevention of Viral Hepatitis Band C among People Who Inject Drugs (Geneva, 2012).

^[3] UNODC. HIV Prevention, Treatment, Care and Support far People Who Use Stimulant Drugs: Technical Guide (Vienna, 2019).

^[4] Vic Arendt and others, “Injection of cocaine is associated with a recent HIV outbreak in people who inject drugs in Luxembourg”, PLOS One, vol.14, No. 5 (May 2019).

^[5] Naomi Braine and others, “HIV risk behavior among amphetamine injectors at U.S. syringe exchange programs”, AIDS Education and Prevention, vol. 17, No. 6, (December 2005).

^[6] Catherine Mwangi and others, “Depression, injecting drug use, and risky sexual behavior syndemic among women who inject drugs in Kenya: a cross-sectional survey”, Harm Reduction journal, vol. 16, No.l (May 2019).

^[7] Bach Xuan Tran and others, “Factors associated with substance use and sexual behavior among drug users in three mountainous provinces of Vietnam”, Intemational]oumal of Environmental Research and Public Health, vol. 15, No. 9 (August 2018).

^[8] Erica Pufall and others, “Sexualized drug use (‘chemsex’) and high-risk sexual behaviours in HIV-positive men who have sex with men”, HIV Medicine, vol. 19, No. 4 (April 2018).

^[9] See the online Methodology annex to the present report.

 

بازنشر این مطلب صرفاً با ذکر منبع «کادراس» بلامانع است