انواع مواد توهمزا یا هالوسینوژن را بشناسید
انواع مواد توهمزا یا هالوسینوژن گروهی از موادند که مصرف آنها به تحریف عمیق و شدید در درک و حس شخص از واقعیت میانجامد. مصرفکنندگان این مواد تصاویری میبینند، صداهایی میشنوند یا احساساتی را درک میکنند که به نظرشان واقعی میآید اما اینگونه نیست. حتی برخی از این مواد هالوسینوژن یا روانگردان باعث میشوند افراد احساس کنند هیچ کنترلی بر خود ندارند یا از بدن خود و محیط فعلیشان جدا شدهاند.
در این مطلب کادراس به معرفی انواع مواد توهمزا یا هالوسینوژن میپردازیم، از سازوکار اثر آنها میگوییم و با عوارض مصرف آنها آشنا میشویم.
تعریف انواع مواد توهمزا
توهمزاها یا روانگردانها موادی با ویژگی تغییر درک، افکار و احساسات فرد از واقعیتاند. رایجترین انواع مواد توهمزا شامل الاسدی (LSD)، پیوت (مِسکالین )، پیسیپی (PCP) و سیلوسایبین، یعنی مجیک ماشروم یا قارچ توهمزا است. تقریباً همه مواد توهمزا غیرقانونیاند و محققان هیچ میزان مصرف آنها را ایمن نمیدانند.
همه مواد توهمزا حاوی نیتروژناند و بهعنوان آلکالوئید (ترکیبات آلی نیتروژندار) طبقهبندی میشوند. ساختار شیمیایی بسیاری ازهالوسینوژنها مشابه ساختار انتقالدهندههای عصبی طبیعی، از جمله استیلکولین، سروتونین و کاتکول آمین است. وقتی فردی تحت تأثیر نوعی ماده توهمزا باشد، گفته میشود که در حال تجربه سفر یا تریپ (Tripping) است؛ تجربهای که میتواند برای فرد حس خوب و مثبت به همراه داشته باشد یا خاطرهای بد، منفی و وحشتبار باشد.
پرمصرفترین انواع مواد توهمزا این موارد است:
- الاسدی (LSD)؛
- مِسکالین (پیوت)؛
- قارچ سیلوسایبین (مجیک ماشروم)؛
- فِن سیکلیدین (PCP)؛
- دیمتیلتریپتامین (DMT) و آیاهوسکا؛
- سالویا دیوینوروم (سالویا)؛
- کتامین.
برخی ازانواع مواد توهمزا مصنوعیاند و در آزمایشگاه ساخته میشوند، اما برخی از عصاره گیاهان و قارچهای خاص به دست میآیند. بعضی متخصصان، مواد توهمزا را به دو نوع توهمزای کلاسیک مانند LSD و مواد تجزیهای تقسیم میکنند. مصرف هر دو دسته این مواد، مصرفکننده را به نوسانات روانی سریع و شدید مبتلا میکند.
الاسدی (LSD)
لایزرژیک اسید دی اتیل آمید (LSD) یک ماده شیمیایی دستساز است که از قارچی به نام ارگوت به دست میآید. ارگوت از زیردسته قارچهای فنجانی است و روی چاودار و سایر غلات رشد میکند. الاسدی احتمالاً قدرتمندترین ماده توهمزای موجود و قویترین مواد شیمیایی تغییردهنده عملکرد ذهن (روانگردان) است. ایجاد توهم شدید، تغییر شیوه درک واقعیت و نوسان شدید خُلق و خوی فرد از علائم مصرف LSD است.
LSD که به اسید هم معروف است معمولا بهصورت پودر سفید یا شفاف و بدون رنگ و بو است. مصرفکنندگان در بیشتر مواقع مربعهای کوچک بریدهشده از کاغذ خشککن را در LSD خیس میکنند و سپس این قرصهای اسیدی را روی زبان خود قرارمی دهند یا میبلعند. LSD شکل قرص یا کپسول هم دارد.
اثر LSD باعث میشود فرد ارتباط خود را با واقعیت از دست بدهد و با ترکیبی از حواس مختلف به تجربیات عرفانی رؤیاوار برسد. بهعنوان مثال، ممکن است صداها را بو کند یا رنگها را بشنود. اثرات LSD بین 9 تا 12 ساعت طول میکشد.
LSD اعتیادآور محسوب نمیشود، چون رفتار غیرقابل کنترل جستوجوی ماده را به همراه نمیآورد. اما مصرف مکرر آن میتواند تحمل فرد را افزایش دهد و او را برای رسیدن به تأثیر اولیه نیازمند دوزهای بالاتری کند.
مِسکالین (پیوت)
مسکالین (Mescaline) یک ماده آلی طبیعی است که در کاکتوس بدون خارپیوت یافت میشود. بخش فوقانی این کاکتوس که بالای سطح زمین قرار میگیرد و به آن تاج میگویند از قسمتهای دکمهای نامتقارنی تشکیل شده است. پس از جداسازی این دکمههای حاوی مِسکالین از ریشه و خشککردن، آنها را میجوند یا در آب میخیسانند و سپس مصرف میکنند.
دوز توهمزای مسکالین حدود 0.3 تا 0.5 گرم است و اثرات آن نزدیک به 12 ساعت طول میکشد. از آنجا که عصاره پیوت بسیار تلخ است، برخی ترجیح میدهند کاکتوسها را چند ساعت بجوشانند و با آن چای تهیه کنند. پیوت یا مسکالین را بهصورت مصنوعی در آزمایشگاه هم تولید میکنند.
پیوت از قدیمیترین روانگردانهای شناخته شده دنیا است و مصرف آن جزئی از فرهنگ بومیان آمریکا به حساب میآید. پیوت بسته به ویژگیهای بدن فرد، شخصیت او، سابقه مصرف مواد مخدر و انتظارات فرد، اثرات عاطفی و روانی متفاوتی دارد. برخی از اثرات رایج مسکالین را در این فهرست میبینید:
- تصاویر ذهنی واضح؛
- تغییر درک فرد از فضا و زمان؛
- اختلال در حس فرد نسبت به بدن خود؛
- از دست دادن حس واقعیت.
سیلوسایبین (مجیک ماشروم)
سیلوسایبین (Psilocybin) یک ماده طبیعی است که از انواع خاصی از قارچهای مناطق گرمسیری و نیمهگرمسیری ایالات متحده، مکزیک و آمریکای جنوبی به دست میآید. نامهای دیگر این ماده توهمزا، مجیک ماشروم یا شروم (قارچ جادویی) است. این قارچها معمولاً کمتر از ۰.۵ درصد سیلوسایبین بهعلاوه مقادیر کمی سیلوسین دارند که یک توهمزای دیگر است.
قارچ سیلوسایبین را میپزند، در نوشیدنی میجوشانند یا خام میخورند و گاهی برای پوشاندن طعم تلخ قارچها از شکلات استفاده میکنند.
سیلوسایبین میتواند طیف وسیعی از اثرات را از افزایش آگاهی حسی تا اختلال در قضاوت ایجاد کند. تجربه مصرف ناخوشایند یا همان «سفر بد» سیلوسایبین ممکن است به توهمات ترسناک، وحشت، افسردگی یا حملات پانیک (هراس) بینجامد.
PCP (فِن سیکلیدین)
PCP مخفف فنیل سیکلوهگزیل پیپریدین است، اما ممکن است اصطلاح فن سیکلیدین را نیز برای آن ببینید. پیسیپی را با نامهای دیگری مانند گرد فرشته و علف قاتل هم میشناسند. این نوع ماده توهمزا به اشکال مختلفی از جمله مایع، پودر، قرص و کپسول موجود است. افراد معمولاً فن سیکلیدین را میبلعند، استنشاق یا تزریق میکنند، اما این ماده از طریق دودکردن هم مصرف میشود.
PCP در دهه 1950 بهعنوان داروی بیهوشی عمومی تولید شد اما پس از شناخت عوارض جانبی جدی آن، استفاده از آن در سال 1965 متوقف شد. مصرف فن سیکلیدین به فرد این توهم را میدهد که خارج از بدن خود حضور دارد. فرد پس از خروج از این حالت دچار نوعی اثر بیحسی میشود که ممکن است با آشفتگی و رفتار غیرمنطقی همراه شود. از آنجا که PCP میتواند اثرات آرامبخشی نیز داشته باشد، تداخل آن با سایر مواد سرکوبکننده سیستم عصبی مرکزی مانند الکل میتواند فرد را به کما ببرد.
بیشمصرفی PCP ممکن است به روانپریشی دائمی، تشنج، کما و مرگ بینجامد. در بسیاری از مواد، مرگ ناشی از بیشمصرفی PCP در اثر خودکشی، اقدامات خشونتآمیز یا تصادف مرگباربه دلیل تغییر وضعیت ذهنی فرد پیش میآید. در این وضعیت، فرد برای امنیت جانی دیگران نیز خطرات بسیاری ایجاد میکند.
DMT (دیمتیلتریپتامین)
دیامتی، دیمتیلتریپتامین یا دی میتری مادهای طبیعی است که از بعضی گونههای گیاهی جنگلهای آمازون به دست میآید. وقتی این ماده را به صورت چای دم میکنند به آن آیاهوسکا، هوآسکا، آیا یا یاگه میگویند.
DMT را بهصورت مصنوعی در آزمایشگاه هم میسازند. در این حالت، ماده توهمزا به شکل پودر یا جامد سفیدرنگی است که آن را با پایپ استعمال میکنند.
سالویا دیوینوروم
سالویا دیوینوروم که بیشتر به نام سالویا شناخته میشود، گیاهی است بومیِ جنوب مکزیک و آمریکای مرکزی و جنوبی. معمولاً سالویا را با جویدن برگهای آن یا نوشیدن عصاره استخراجشده از گیاه مصرف میکنند. همچنین برگهای خشک گیاه سالویا را دود میکنند یا بخار و استنشاق میکنند. به سالویا مریم گلی پیشگو هم میگویند.
اثرات سالویا شامل توهمات دیداری و ترکیب حواس است. مصرف این ماده میتواند باعث شود فرد احساس کند بالای زمین شناور است یا در زمان سفر میکند.
بیشتر بخوانید:
سالویا دیوینوروم: قویترین ماده توهمزای دنیا
کتامین
کتامین نوعی داروی بیهوشی است که در جراحی روی انسان و حیوانات کاربرد دارد. بخش زیادی از کتامین مصرفی غیرمجاز از مراکز یا مطبهای دامپزشکی سرقت میشود. معمولاً کتامین را به صورت پودر استنشاق میکنند یا قرصش را میبلعند، اما آن را بهصورت مایع هم تزریق میکنند.
اثر توهمزای کتامین، احساس انفکاک و خروج از بدن است که برای برخی افراد، خوشایند است و برای برخی دیگر، تجربهای بسیار وحشتناک.
توهمزاها چگونه عمل میکنند؟
انواع مواد توهمزا با مختلسازی ارتباط بین شبکههای شیمیایی در سراسر مغز فرد عمل میکنند. بهعنوان مثال، سازوکار تأثیر برخی از آنها تداخل در یک ماده شیمیایی (انتقالدهنده عصبی) به نام سروتونین است که عملکردهای مختلفی از جمله خواب، گرسنگی، خلقوخو، دمای بدن و ادراک حسی را در بدن فرد کنترل میکند. سایر مواد توهمزا با انتقالدهنده عصبی گلوتامات تداخل دارند که احساسات، ادراک درد، یادگیری و حافظه و پاسخ به محیط را تنظیم میکند.
عوارض مصرف انواع مواد توهمزا
عوارض ناخوشایند ناشی از مصرف مواد توهمزا بسیار رایج است، چون هالوسینوژنها تعداد زیادی مواد روانگردان دارند. البته سطح بروز این اثرات تا حد زیادی به مقدار مصرف بستگی دارد. در ادامه این عوارض را مرور میکنیم:
- گشاد شدن مردمک چشمها (میدریاز)؛
- افزایش دمای بدن؛
- افزایش ضربان قلب و فشار خون؛
- تعریق بیش از حد (هیپرهیدروز) و گرگرفتگی؛
- بیاشتهایی؛
- بیخوابی؛
- خوابآلودگی؛
- خشکی دهان (گزروستومی)؛
- لرزش بدن؛
- حرکات ناهماهنگ (آتاکسی)؛
- شل شدن یا ضعف عضلات؛
- حالت تهوع و استفراغ.
حرف آخر
انواع مواد توهمزا یا هالوسینوژن موادی هستند که افکار و احساسات افراد با مصرفشان بهشدت تغییر میکند (روانگردان). تحریف درک شخص از واقعیت، مشاهده تصاویر غیرواقعی، شنیدن صداهای غیرواقعی، احساس خروج از بدن، جدایی از محیط یا سفر در زمان از جمله تأثیرات توهمزاها است که میتواند با پیامدهای جبرانناپذیری همراه باشد. الاسدی یا اسید، مسکالین، PCP، DMT، کتامین، سالویا و مجیک ماشروم پرمصرفترین انواع مواد توهمزا به حساب میآیند. با کادراس همراه بمانید تا آگاهی و شناختتان از انواع مواد مخدر و اثرات آنها افزایش یابد.
منابع
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/6734-hallucinogens-lsd-peyote-psilocybin-and-pcp
https://www.dea.gov/factsheets/hallucinogens
National Institute on Drug Abuse. Hallucinogens – LSD, Peyote, Psilocybin, and PCP. DrugFacts
National Institute on Drug Abuse. Hallucinogens and Dissociative Drugs. Research Report Series