طبقه‌بندی مواد مخدر از نگاه سازمان ملل
طبقه‌بندی مواد مخدر از نگاه سازمان ملل بر اساس سه کنوانسیون 1961، 1971 و 1988 و با توجه به تاثیر آنها بر وضعیت سلامتی، مصرف پزشکی- قانونی و خطرات احتمالی‌شان برای افراد انجام می‌شود. البته دسته‌بندی سازمان ملل می‌تواند در قاره‌های مختلف و به توجه به آخرین تحولات ملی- منطقه‌ای به صورت‌های گوناگون اجرا شود. به عنوان مثال، برخی کشورهای عضو اتحادیه اروپا مانند آلمان به دنبال قانونی‌سازی کانابیس یا تجاری‌سازی آن تحت حاکمیت فدرال‌اند. در ادامه این یادداشت نگاهی به دسته‌بندی انواع مخدر یا محرک توسط کنوانسیون‌های سازمان ملل متحد خواهیم داشت.
کنوانسیون 1961
حدود 250 ماده در جدول ضمیمه کنوانسیون مشترک سازمان ملل درباره مواد مخدر (نیویورک- 1961، اصلاح شده 1972)، کنوانسیون مواد مخدر و مواد روان گردان (وین- 1971) . کنوانسیون مبارزه با قاچاق غیرقانونی مواد مخدر (معرفی کنترل بر پیش‌سازها (وین- 1988) درج شده است. هدف از این فهرست «کنترل» و «محدود کردن» استفاده از این مواد براساس طبقه بندی ارزش درمانی، سوءمصرف و خطرات آن برای سلامتی و به حداقل رساندن انحراف داروهای شیمیایی به سمت تولید غیرقانونی مواد است.
کنوانسیون 1961 سازمان ملل (اصلاح شده در سال 1972) در خصوص مواد مخدر تولید، ساخت، صادرات، واردات، توزیع، تجارت و مصرف و نگهداری مندرج در جدول‌های این کنوانسیون ممنوع اعلام شده است. به عنوان مثال در دهه 70 و 80 میلادی کانابیس، کوکائین، هروئین، متادون، مورفین و تریاک در ذیل بخش «کنترل خیلی شدید» قرار داشتند. به عبارت دیگر تمام اقدامات کنترلی برای نظارت و مبارزه با این مواد باید در دستور کار کشورهای قرار می‌گرفت. همچنین مواد نام برده موادی با خاصیت «اعتیاد آوری بالا» و خطرناک در وضعیت سوء مصرف تقسیم بندی شدند. در همین جدول موادی همچون کدئین، دی‌هیدروکدئین و پروپرام در دسته «مواد نرم» قرار می‌گیرند.
کنوانسیون 1971
در کنوانسیون 1971، مواد روان گردان نیز در لیست نظارت بین‌المللی قرار گرفتند. مجددا اهداف این کنوانسیون نیز محدود کردن استفاده از این مواد در موراد «پزشکی» و «علمی» بود. (ماده 5 و 7) نکته قابل ذکر آن است که برخی مواد روان‌گردان با وجود برخی خواص درمانی می‌توانند خطر «سوء مصرف» را نیز برای افراد معتاد داشته باشند.
به عنوان مثال «ال اس دی»، «ام دی ام ای»، مسکالین، اکستازی و تتراهیدروکانابینول در دسته کنترل «خیلی سخت» قرار می‌گرفتند. استفاده از این مواد به غیر موارد «علمی» یا محدود پزشکی ممنوع اعلام شد. اساسا این مواد ارزش درمانی بسیار کمی دارند (یا اصلا ندارند) و «سوءمصرف» آنها سلامت عمومی را تهدید می‌کند. در دسته دوم این جدول، محرک‌های آمفتامین و مت‌آمفتامین‌ها قرار می‌گیرند. این مواد نیز مانند اعضای دسته اول، ارزش درمانی بسیار کمی دارند و خطری جدی برای سلامت عمومی محسوب می‌شوند. در دسته سوم این جدول، باربیتورات‌ها، آموباربیتال و بوپرنورفین قرار گرفته‌اند. این مواد برای مقاصد پزشکی اجازه مصرف دارند.
جمع‌بندی
شناخت صحیح و اصولی نسبت به انواع مخدر، محرک یا روان گردان می‌تواند به بهبود شاخص‌های سلامت عمومی جامعه کمک کند. دلیل اصلی بسیاری از موارد گرایش به استعمال انواع مواد، ناآگاهی یا اطلاعات غلط و فریبنده است. به عنوان مثال، «صنعت کانابیس» با پشتیبانی کارتل‌های بزرگ مخدری به نظام قانونی بسیاری از کشورهای غربی نفوذ کرده است و این باور غلط را به جامعه القا می‌کند که مصرف ماری جوانا اعتیاد آور نیست و خطری برای سلامتی ندارد. این در حالی است که بسیاری از یافته‌های علمی، نتایجی متفاوت و گاه متضاد را نشان می‌دهد.
