مخدرهای شنیداری یا دیجیتال: داستان چیست؟

مخدرهای شنیداری یا دیجیتال جدیدترین جلوه حضور مواد مخدر در دنیای مجازی در چند سال اخیر بوده است. در حال حاضر، بازارهای آنلاین سهم کوچکی از فروش غیرقانونی مواد مخدر را در اختیار دارند و «ترغیب به مصرف» و «توزیع» مواد مخدر دو بخش مهم حضور موارد مخدر در دنیای مجازی است. اما این بازارها به سرعت رو به رشدند؛ این بار با گسترش ایده ‌ای به نام «مخدرهای شنیداری یا دیجیتال».

در این یادداشت کادراس بررسی می‌کنیم که این مخدرها چیستند و چرا باید سناریوهای مرتبط به آن‌ها را در سیستم مقابله و تصمیم گیری در نظر گرفت.

مخدرهای شنیداری: ماهیت یک پدیده

از دیرباز شنیدن موسیقی با ایجاد لذت در آدمی همراه بوده است. دو مفروض اصلی در خصوص این گزاره ساده مطرح می شود؛ اول، شنیدن موسیقی سبب ترشح دوپامین در بدن و احساس خوشحالی و رضایت می‌ شود (نگاه فیزیولوژی) و دوم، شنیدن موسیقی از نظر حس روانی خاص به رضایت خاطر شنونده می‌انجامد (متافیزیولوژی). اما این گزاره به ظاهر غیرپیچیده، وقتی در عصر ارتباطات و دنیای مجازی بر قضیه تولید مواد مخدر حمل شود، پدیده‌ای بسیار پیچیده به نام مخدر شنیداری شکل می‌گیرد.

مخدر شنیداری یا دیجیتال نوعی محرک شنوایی است که اثرات روانی و جسمی مشابه مواد مخدر رایج ایجاد می‌کند. در این پدیده، از طریق هدفون برای هر گوش فرد امواج صوتی‌ای با فرکانس‌ متفاوت پخش می‌شود. در نتیجه، مغز از این تفاوت فرکانس‌ها یک فرکانس داخلی جدید تولید می‌کند. متخصصان این تداخل فرکانسی را با نام ضربات دوتایی (Binary strikes) یا بیت‌های دوگوشی (Binaural beats) می‌شناسند و معتقدند با تأثیرگذاری بر الگوهای فعالیت مغز به تغییراتی در وضعیت ذهنی و تفکر فرد می‌انجامد. در واقع، مغز را تحریک می‌کند واثری همانند مصرف مواد مخدر بر جا می‌گذارد. طبق آمارهای حاصل از تحقیقات مختلف، قربانیان این پدیده روبه‌رشد، بیشتر از نوجوانان و جوانان‌اند.

چالش‌ها و ابهام‌ها

امروزه صحبت از «روابط اجتماعی مجازی»، «پول دیجیتالی»، «طرفداران مجازی»، «طوفان مجازی» و… پذیرفته، عادی و همه گیر شده است.اما به نظر می‌رسد مخدر مجازی یا دیجیتال (Digital Drugs & Digital Narcotics) همچنان در هاله ای از ابهام قرار داشته باشد. در صورتی که وجود آن را مفروض بگیریم باید در کنار دوگانه مواد سنتی (با تسامح، پیشامدرن) و مواد صنعتی (با تسامح، مدرن) از مواد پست مدرن نام ببریم؛ مواد مخدری که مکان و زمان را دست خوش خود کرده و اصول حاکم بر تولید، توزیع و مصرف مواد را تغییر داده‌اند.

تاریخچه مخدرهای شنیداری

تاریخچه مخدرهای شنیداری به قرن نوزدهم و مطالعات اکتشافی «هاینریش ویلهلم داو» پیرامون اثر شنیدن فرکانس‌های متفاوت از هر گوش باز می‌گردد. یک قرن بعد، پزشکان به تاثیر این فرکانس‌ها در مباحث درمانی و کنترل درد و خاصیت تسکینی آن دست یافتند. آنها پی بردند که با دستکاری فرکانس ورودی به هریک از گوش‌ها می توان اثرات مخدرها و محرک های مختلف را شبیه‌سازی کرد. مسئله محوری تمامی این مطالعات این بود که آیا می‌توان فایل‌های صوتی خاصی تولید کرد که با پالس‌های تولیدشده با فرکانس‌های متفاوت برای هر گوش، تاثیر خاصی بر بخش‌های مختلف مغز بگذارند و تجربه متفاوت مواد مخدر و محرک صنعتی و سنتی را در مغز به وجود آورند؟

سال ۲۰۰۸ وقتی روزنامه یو.اس.ای تودی خبری را مبنی بر تولید مواد مخدر دیجیتالی رسانه‌ای کرد، این دغدغه مطرح شد که در صورت صحت این خبر راهکارهای مقابله با این نوع مواد کدام‌اند؟ دو سال بعد (۲۰۱۰) این دغدغه به نظام آموزشی منتقل شد و مدیر مدرسه‌ای در ایالات اوکلاهمای آمریکا در خصوص مصرف این نوع مخدرهای شنیداری به والدین دانش آموزان هشدار داد. در سال 2012 به واسطه ویژگی‌های عصر ارتباطات، این دغدغه به آن سوی جهان و به طور مشخص، کشورهای عربی رسید. امارات متحده عربی پژوهش‌هایی پیرامون مخدرهای شنیداری انجام داد و پیشنهاد شد استفاده و انتشار این‌گونه فایل‌های صوتی در این کشور ممنوع شود. البته در تمام این سال‌ها، متخصصان سازمان ملل در حوزه ترک اعتیاد تأکید کرده بودند که اطلاق نام مخدرهای دیجیتال به این نوع محرک‌های شنیداری، خطا است و تنها موجب اضطراب جامعه می‌شود. اما در سال‌های بعد (۲۰۱۳) همچنان رسانه‌هایی چون واشنگتن پست با همین نام نسبت به گرایش به مصرف این اصوات اعتیادآور هشدار می‌دادند.

پژوهشگران و متخصصان چه می‌گویند؟

با تمام این توصیفات، این مخدرهای شنیداری، کشیدنی‌های شنیدنی یا همان «دیجیتال دراگ‌ها» دغدغه‌هایی کارشناسان این حوزه را افزایش داده‌اند و بین آنها اختلاف افکنده‌اند؛ برخی وجود چنین سازوکار مخدری را رد می‌کنند و در مقابل، برخی ادعای تأثیر مخدری برخی فایل‌های صوتی یا اصوات خاص را می‌پذیرند. برای نمونه، دکتر آذرخش مکری، روان‌پزشک و عضو مرکز ملی مطالعات اعتیاد ایران در زمینه مخدرهای شنیداری می‌ نویسد: «این‌­ها بیشتر بلوف است و نمی‌­دانیم با چه هدفی منتشر می­‌شوند. اما آنچه مسلم است این است که دانشمندان مطرح دنیا این موضوع را که این اصوات مخدر، اعتیادآورند و تأثیراتی شبیه مخدرها دارند، رد کرده‌اند.»

رئیس پیشین کارگروه کاهش تقاضای اعتیاد در کمیته مستقل مبارزه با مواد مخدر مجمع تشخیص مصلحت نظام نیز در خصوص مخدرهای دیجیتالی می نویسد: «از لحاظ علمی این ادعا هنوز اثبات نشده است که وقتی شخصی مخدرهای دیجیتال گوش می‌دهد حالت نشئگی شبیه مصرف مواد مخدر به او دست می‌دهد و این نوع سرخوشی را نباید به حالت نشئگی ناشی از مصرف مواد روان‌گردان ربط دهیم.»

در مقابل، برخی کارشناسان وجود این نوع مواد مخدر شنیداری یا دیجیتالی و تأثیرات آن را تأیید می کنند؛ دکتر عطایی، روان‌شناس بالینی در این زمینه می­‌نویسد: «متاسفانه محرک‌ها و مخدرهایی که از طریق امواج صوتی دریافت می‌شوند همان تاثیر مخدرهای سنتی و حتی قوی‌تر از آن را برای مصرف کنندگانشان به همراه می‌آورند.» دکتر جزینی، قائم مقام پیشین دبیرکل ستاد مبارزه با مواد مخدر نیز می‌نویسد: «مواد مخدر دیجیتال نوعی فایل صوتی است که با ایجاد فرکانس‌های مختلف روی هر گوش تاثیر خاصی روی مغز می‌گذارند و تجربه مصرف مواد مخدر سنتی همچون تریاک، کوکائین، مرفین، آدرنالین و غیره را در مغز شنونده شبیه‌سازی می‌کنند.»

گفتیم که این مسئله دارای دو وجه فیزیکی و روحی ـ روانی است. آن‌چنان که دفتر مقابله با مواد مخدر آمریکا تاکید دارد که در دست نبودن مستندات علمی کامل این مدعا به این معنا نیست که می‌توان این مخدرهای صوتی را گوش داد. به نظر می‌رسد این توصیه بیشتر با رویکرد فیزیکی ارائه شده است؛ رویکردی که در آن مواد مخدر، ترکیباتی شیمیایی است که مصرفشان تغییراتی شیمیایی در سیستم عصبی ایجاد می‌کند و باعث ایجاد لذت، تغییر هوشیاری، وابستگی می‌شود. در حالی که با رویکرد روحی ـ روانی می‌توان گفت «معتادان مخدرهای شنیداری یا دیجیتال» از راه گوش سپردن افراطی و تمام‌وقت به قطعات موسیقی خاص با فرکانس‌های متفاوت به سرخوشی یا حالت نشئگی می‌رسند.

جمع‌بندی

به نظر می رسد مخدرهای شنیداری یا دیجیتال به‌مثابه مخدرهای نوپدید توان تأثیرگذاری بر مغز انسان و شبیه‌سازی حالت مصرف مواد مخدر سنتی را دارند. برخی افراد عمدتا در شبکه‌های اجتماعی مدعی شده‌اند که از این نوع مواد تأثیری چون دیگر مواد مخدر تجربه کرده‌اند و برخی کارشناسان این مدعا را به کلی رد می­‌کنند؛ اما اگر فرض بگیریم مخدر شنیداری و مطالب مرتبط با آن واقعیت علمی دارد باید به این مواربیش از پیش توجه کنیم:

• در عصر ارتباطات، این نوع مواد به‌راحتی در اینترنت قابل دسترسی است.
• شوق تجربه آن در نسلی که در عصر اینترنت متولد شده و رشد یافته‌اند، بسیار بالا است.
• تشخیص استفاده از این مخدرهای شنیداری (و اعتیاد به آن‌ها) از یک فعالیت عادی روزمره (گوش کردن موسیقی) بسیار دشوار است.
• وسایل استعمال این نوع مخدر به وفور در دسترس است و قابلیت کنترل خرید و فروش ابزار استعمال آن نزدیک به صفر است.
• مخاطبان مخدرهای شنیداری از نظر سنی دربازه بسیار وسیعی قرار می‌گیرند.
• سیستم تصمیم‌­گیرنده و مقابله کننده با مواد مخدر در خصوص این نوع مواد، کرختی دارد.

منابع

https://www.researchgate.net/publication/371500394_A_brief_study_on_Digital_Drugs_Binaural_beats