مرگ ناشی از مصرف مواد در اروپا
گزارش آمار مرگ ناشی از مصرف مواد در اروپا که مرکز رصد مواد مخدر و اعتیاد اتحادیه اروپا (EMCCDA) در ماه جولای منتشر کرد، آماری روزآمد پیرامون مرگ‌های مرتبط با مواد در این قاره ارائه می‌دهد. اساس این گزارش را سخنرانی‌ها، ارائه‌ها و مباحثی تشکیل می‌دهد که در نشست سالانه دوروزه شبکه کارشناسان EMCCDA در روزهای ۸ و ۹ نوامبر سال ۲۰۱۸ در لیسبون مطرح شد.
مرگ‌ومیر ناشی از مواد مخدر پدیده‌ای پیچیده است. مرکز رصد مواد مخدر و اعتیاد اروپا، شاخص شیوع‌شناسی مرگ‌ومیر ناشی از مواد را با دو مؤلفه مکمل تعریف می‌کند:
- آمار ملی و جمعیت‌محور پیرامون مرگ‌هایی که مستقیما به مصرف مواد مرتبط است (مرگ‌های ناشی از مواد، شامل مسمومیت یا بیش‌مصرفی/اوردوز)؛
- برآوردهای مرگ‌ومیر کلی و سبب- ویژه در میان مصرف‌کنندگان پرخطر مواد مخدر.
بر پایه روش‌شناسی‌های مرسوم، این دو مؤلفه برآورد بسیاری از اهداف سلامت و بهداشت عمومی را به‌عنوان شاخصی از تأثیر سلامت مصرف مواد محقق می‌کند. وقتی شاخص شیوع‌شناسی به همراه دیگر شاخص‌های مرتبط با مواد بررسی و تحلیل می‌شد، نقشی اساسی در شناخت تغییرات و تهدیدات و آگاهی‌بخشی به تصمیم‌گیران حوزه سیاست‌گذاری و ارزیابی تأثیر پاسخ‌ها ایفا می‌کند.
مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی: مرگ‌های قابل پیش‌گیری پیش‌رس
در سال ۲۰۱۷، بالغ بر ۸۲۰۰ مورد مرگ ناشی از مصرف مواد در اروپا گزارش شد که در اثر مصرف یک یا بیشتر از یک ماده مخدری غیرقانونی بود. وقتی تخمین‌ها ترکیه و نروژ را نیز دربرگیرد، به بیش از ۹۴۰۰ مرگ می‌رسد. چهارپنجم این مرگ‌ها برای مردان روی داده است. اکثر این مرگ‌ها پیش‌رس بوده است و افرادی را در دهه سی یا چهل زندگی‌شان به کام مرگ فرو برده است.
اوپیوئیدها: مهم‌ترین پیش‌ران بیش‌مصرفی مرگبار در اروپا
بر اساس آمار و گزارش‌های منتشرشده، از هر ۱۰ مرگ ناشی از مصرف مواد در اروپا، ۸ مورد مرتبط با مصرف اوپیوئیدها و اغلب هروئین است، هرچند این آمار در همه کشورها یکسان و متوازن نیست.
در برخی بررسی‌ها و معاینات کالبدشکافی مشخص شد که اوپیوئیدی که در درمان جایگزین استفاده می‌شود، دلیل مرگ ناشی از مصرف مواد بوده است.
مرگ‌هایی نیز مرتبط با سوءمصرف برخی داروهای پزشکی از جمله اکسی‌کدون و ترامادول گزارش شده است.
از موارد مرگ‌های ناشی از مصرف فنتانیل و آنالوگ‌های آن تخمین دقیقی ارائه نشده است (دست‌کم تخمین زده شده است) و آغاز شیوع مرگ‌های مرتبط با مصرف این ماده گزارش شده است.
محرک‌ها و بنزودیازپین‌ها در فهرست مواد مصرفی منجر به مرگ
تحلیل‌های سم شناختی کالبدشکافی در موارد بیش‌مصرفی حکایت از آن دارد که در اغلب موارد، مسمومیت ناشی از چندین ماده غیرقانونی گزارش شده است.
در مجموع، تعداد موارد مرگ‌های ناشی از مصرف کوکائین روبه‌افزایش بوده است و در چند کشور نیز مصرف تزریقی کوکائین نیز با افزایش روبه‌رو بوده است.
کانابینوئیدهای صنعتی در اکثر موارد مرگ‌ها ناشی از مصرف در کشور ترکیه در سال ۲۰۱۷ گزارش شده است.
مصرف داروهای قلابی و داروهای منحرف‌شده از کاربرد اصلی و همچنین بنزودیازپین‌های جدید موارد روبه‌افزایشی از مرگ‌های ناشی از مصرف در اروپا را تشکیل می‌دهند. به‌ویژه در کشور اسکاتلند، مصرف غیرپزشکی بنزودیازپین‌های جدید همچون اتیزولام نگرانی‌های زیادی را برانگیخته است، چراکه بیش از نیمی از موارد مرگ‌های ناشی از مصرف مواد را بر اساس گزارش‌های سال ۲۰۱۷ تشکیل می‌دهد. شایان ذکر است که اتیزولام ۱۰ برابر قوی‌تر از والیوم است و در کشورهای نظیر هند، ایتالیا و ژاپن به‌عنوان دارویی مجاز برای درمان حملات عصبی و بی‌خوابی با تجویز پزشک به فروش می‌رسد. اما این دارو، در باقی نقاط جهان اجازه فروش ندارد و در نظام فارماکولوژی تعریف نشده است. اتیزولام برای کسانی که به لورازپام اعتیاد دارند، راهی برای نشئه‌شدن محسوب می‌شود. قدرت بیشتر این دارو نسبت به معادل آن، باعث اثرگذاری بر بدن کسانی می‌شود که در اثر سوءمصرف به لورازپام اعتیاد پیدا کرده‌اند. این دارو اکنون به‌عنوان یک ماده شیمیایی تحقیقاتی راه خود را به بازار غیرقانونی دارو باز کرده است.
آمار مرگ‌ومیر بالا در میان مصرف‌کنندگان مواد
از میان کشورهای اروپایی، ۷ کشور داده‌های جدیدی را ارائه کرده و گزارش داده‌اند که از مطالعات انجام‌شده در میان مصرف‌کنندگان پر خطر مواد به دست آمده است. یافته‌ها حکایت از آن دارد که احتمال مرگ مصرف‌کنندگان پرخطر مواد سه تا هفت‌برابر بیشتر از همسالان هم‌جنس آن‌ها در کل جمعیت است.
بیشترین و پرتکرارترین دلایل مرگ ناشی از مصرف مواد در اروپا شامل بیش‌مصرفی (اوردوز)، اچ‌آی‌وی/ ایدز، و عفونت‌های دیگر، بیماری‌های کبدی، سرطان، بیماری‌های تنفسی و بیماری‌های مرتبط با قلب و عروق بوده است.
سهم مرگ‌های ناشی از بیش‌مصرفی به احتمال زیاد دست‌کم تخمین زده شده است.
پاسخ و واکنش به مرگ‌های مرتبط با مواد مخدر
سطح پوشش و تنوع واکنش ها در برابر مرگ‌های مرتبط با مواد مخدر بین و درون کشورها متفاوت است.
اخبار و گزارش روزآمد پیرامون اتاق‌های امن مصرف و برنامه‌های درمان با نالتروکسون یا نالوکسون خانه‌بر (Take –home naloxone programs) حکایت از بسط و گسترش واکنش‌های مرتبط در برخی کشورهای اروپا در سال ۲۰۱۸ دارد.
درحالی‌که شواهد پایه دررابطه‌با اثربخشی این واکنش‌ها در حال افزایش است، لزوم تحقیقات و پژوهش‌های بیشتری در این باره احساس می‌گردد.
ملاحظات سلامت عمومی و نظارت
منابع اضافی اطلاعات، داده‌های مقتضی و مهمی پیرامون شناسایی تهدیدها ارائه می‌دهد. این منابع شامل اطلاعات منبع‌باز پیرامون غربالگری و نظارت و داده‌های دقیق مسمومیت‌هاست که از واحدهای اورژانس بیمارستان‌ها به دست می‌آید. ضمنا نیاز پیوسته‌ای به بهبود شیوع‌شناسی مرگ‌های مرتبط با مواد مخدر با هدف دسترسی به اطلاعات و امار دقیق‌تر در اروپا به‌ویژه از منظر سم‌شناسی احساس می‌شود.
به‌کارگیری و پیاده‌سازی بیشتر مطالعات هم گروهی و پیوندی با سرمایه‌گذاری نسبتا اندک نیز مورد نیاز است.
منابع
[۱] Drug-related Deaths and Mortality in Europe- July 2019
