معرفی انواع مواد تجزیه‌ای

انواع مواد تجزیه‌ای (Dissociatives) یا انفکاکی موادی با ویژگی مشابه روان‌گردان‌اند، یعنی تغییرات موقتی در خلق و خو، افکار و ادراکات فرد پدید می‌آورند و به او احساس جدایی یا انفکاک از دنیا و محیط پیرامونی می‌دهند. مصرف‌کنندگان این مواد، احساسات قوی از شادی تا ترس و تغییرات گسترده‌ در نحوه درک واقعیت، تحریف ادراک بینایی و شنوایی را تجربه می‌کنند.

رایج‌ترین انواع مواد تجزیه‌ای PCP (فن سیکلیدین)، کِتامین و دِکسترومتورفان است.

سازوکار تأثیر انواع مواد تجزیه‌ای

متخصصان مؤسسه ملی سوءمصرف مواد آمریکا معتقدند که مواد تجزیه‌ای در درجه اول با مختل کردن عملکرد گلوتامیک (نوعی انتقال‌دهنده عصبی در مغز) بر درک درد، واکنش به مُحرک های محیطی و حافظه مصرف‌کننده تأثیر می‌گذارند. از میان رایج‌ترین مواد تجزیه‌ای، PCP (فن سیکلیدین) و کِتامین ابتدا به‌عنوان داروی بیهوشی عمومی برای جراحی تولید شدند. DXM (دِکسترومتورفان) نیز از ترکیبات شناخته‌شده داروی ضد سرفه است که مصرف آن در دوزهای بالا می‌تواند مانند PCP و کِتامین اثر تغییردهنده ذهن داشته باشد.

داروهای تجزیه ای همچنین عملکرد دوپامین (پیام رسان عصبی) را تغییر می‌دهند؛ دوپامین نوعی انتقال دهنده عصبی است که حس سرخوشی و نشاط را در اثر سوءمصرف مواد به وجود می‌آورد.

PCP (فِن سیکلیدین)

یکی از شایع‌ترین موارد سوءمصرف مواد تجزیه‌ای، مصرف PCP است که غیرقابل پیش بینی ترین واکنش ها را به وجود می آورد، به ویژه در دوزهای بالاتر. PCP را می توان به صورت خوراکی مانند قرص یا کپسول مصرف کرد و یا به صورت پودر، بر روی مواد قابل استعمال مانند برگ های ماری جوانا می پاشند، سپس آن را استنشاق یا استعمال می کنند.

PCP نشاط و سرخوشی و همچنین وابستگی روانی برای مصرف کننده ایجاد می کند و اعتیادآور محسوب می شود. مصرف کنندگان PCP ناگزیر به افزایش دوز این دارو روی می آورند و هنگام مصرف آن، علائم ترک را تجربه می کنند.  PCP را بسیاری با عنوان «گرد فرشته» نیز می‌شناسند، اما به آن سوخت موشک  و مایع تعادل نیز گفته می‌شود.

کِتامین

داروی کِتامین در ابتدا به عنوان جایگزینی برای PCP تولید شد و عوارض سوء مصرف  آن مشابه PCP است، اما با شدت کمتر و پایداری کوتاه تر. اصطلاحات رایج برای این دارو، ک ویژه یا ک (K) است، این دارو هنوز هم از نظر پزشکی به عنوان بیهوشی انسانی و یک داروی آرام بخش برای حیوانات استفاده می شود.

برای مقاصد غیرپزشکی کِتامین را به صورت پودر استنشاق می کنند یا آن را با پاشیدن بر روی برگ های تنباکو یا ماری جوانا استعمال می کنند. واکنش مصرف‌کنندگان کِتامین، یک نوع وابستگی است.

در دوزهای پایین، مصرف کنندگان عوارض جانبی مصرف آن را تجربه می کنند که شامل از دست رفتن حافظه و توانایی یادگیری و توجه است. در دوزهای بالاتر، کِتامین می تواند منجر به هذیان گویی ، فراموشی و مشکلات شدید تنفسی گردد. یک مطالعه نشان داد که سه روز پس از مصرف کِتامین، برخی مصرف کنندگان اختلال حافظه معنایی و علایم تجزیه ای واختلال شخصیتی اسکیزوتایپال را تجربه کردند.

DXM (دِکسترومتورفان)

دِکسترومتورفان نوعی داروی ضد سرفه است که در بسیاری از موارد برای مقابله با سرماخوردگی مصرف می شود. این دارو معمولاً  قدرت بالایی دارد، اما اگر طبق دستور پزشک مصرف شود، بی خطر و موثر خواهد بود. مصرف دوزهای بالاتر دِکسترومتورفان می تواند عوارضی مشابه PCP  و کِتامین به وجود آورد. این دارو با نام DXM یا روبو در میان بزرگسالان شهرت دارد و در مقایسه با داروهای غیرمجاز به راحتی قابل دسترس است.

دِکسترومتورفان موجود در شربت سرفه به صورت خوراکی سوءمصرف می شود و در دوزهای پایین می تواند اثرات مُحرکی خفیف و امکان اختلال در ادراک بینایی را به وجود آورد. مصرف کنندگان گزارش داده‌اند که با دوزهای بالاتر آن مانند سایر داروهای تجزیه ای، احساس انفکاک کامل از بدن خود را تجربه کرده اند. بیش‌مصرفی این ماده تجزیه‌ای می تواند با عوارض خطرناکی، از جمله خواب‌آلودگی، سرگیجه، ناهماهنگی حرکتی، تاری دید، افزایش ضربان قلب و فشار خون پایین همراه باشد.

منابع

https://nida.nih.gov/research-topics/psychedelic-dissociative-drugs

Curran HV, et al. “Cognitive, dissociative and psychotogenic effects of ketamine in recreational users on the night of drug use and 3 days later.” Addiction

National Institute on Drug Abuse. “Hallucinogens and Dissociative Drugs.” Research Report Series Updated January 2014

The New York City Department of Health and Mental Hygiene. “Dissociative Drugs (PCP & Ketamine).” Drugs & Health