هرآنچه باید درباره ماریجوانا (گل) بدانید؛ از سازوکار اثر تا عوارض و اعتیاد
ماریجوانا یکی از پرمصرفترین مواد مخدر در دنیا، به ویژه در میان جوانان است. از نظر علمی، ناشناختههای زیادی در مورد ماریجوانا وجود دارد و محققان هنوز در حال مطالعه اثرات بلندمدت و کوتاهمدت آناند. .
در این مطلب کادراس بهطور مفصل به ماریجوانا، تاثیرات آن بر بدن و عوارضش میپردازیم.
ماریجوانا چیست؟
ماریجوانا (Marijuana) ماده روانگردانی است که از قسمتهای خرد و خشکشده گیاه کانابیس گیاه کانابیس ساتیوا، از جمله گلها، دانهها، برگها و ساقههای آن به دست میآید. ماریجوانا را با دهها نام مانند گُل، علف، گِرَس، گراس، وید، هَش، پوت و دوپ نیز میشناسند.
اصطلاحات ماریجوانا و کانابیس در بسیاری موارد به جای هم به کار میروند اما در واقع با هم متفاوتاند؛ کانابیس به تمام محصولات مشتقشده از گیاه کانابیس ساتیوا اشاره دارد. این گیاه حاوی بیش از ۵۰۰ ماده شیمیایی است کانابیدیول (CBD) یکی از آنها است. اما ماریجوانا به بخشهایی از گیاه کانابیس یا محصولاتی از آن میگویند که حاوی مقادیر قابل توجهی تتراهیدروکانابینول (THC) هستند. همین ماده شیمیایی اصلی (کانابینوئید) است که اثرات روانگردان (نشئگی) را ایجاد میکند.
روشهای مصرف ماریجوانا
بسیاری از افراد آن را به روش حرارتدهی ساده میکشند یا گاه با ویپ (سیگار الکترونیکی) مصرف میکنند، اما روش مصرف عدهای نیز بهصورت خوراکی، دمنوش یا روغن است. تفاوت روش مصرف ممکن است به تأثیر متفاوت ماریجوانا بر بدن منجر شود. دود ماریجوانا پس از ورود به ریهها بهسرعت در جریان خون منتشر میشود و به مغز و دیگر اعضای بدن میرسد. اما اگر ماریجوانا را بهصورت خوراکی یا نوشیدنی مصرف کنید، القای اثر آن در بدن بیش از این طول خواهد کشید.
توجه داشته باشید که عوارض فوری یا بلندمدت ماریجوانا را پس از مصرف آن به هریک از شکلهای بالا تجربه خواهید کرد.
اثرات ماریجوانا در بدن
در مورد اثرات ماریجوانا در بدن تحقیقات فراوانی صورتگرفته است و مصرفکنندگان آن التیام درد و آرامش تا عوارض فیزیکی و روانی مختلف را پس از مصرف گزارش کردهاند. این ماده اثرات کوتاهمدت و بلندمدت متعددی دارد که دانشمندان هنوز دردر حال مطالعه و روشنترکردن بسیاری از آنهایند.
ماریجوانا بر اساس عوامل مختلف، از جمله ژنتیک ، سن و جنسیت مصرفکننده، مقدار و قدرت ماده، روش مصرف، مدت زمانی که ماریجوانا مصرف کردهاید و/یا تعداد دفعات مصرف آن و نیز داروها یا مواد دیگری که مصرف میکنید، تأثیر متفاوتی میگذارد
مطالعات نشان میدهد که مصرف ماریجوانا اثرات کوتاهمدت و بلندمدت خاصی دارد. اما محققان هنوز در حال یادگیری در مورد این اثرات، به ویژه اثرات بلندمدت، هستند.
عوارض ماریجوانا در بدن اغلب فوری است و عوارض بلندمدت آن به شکل یا روش، میزان و تناوب مصرف بستگی دارد. تغییر در ادراک انسان و افزایش ضربان قلب از اثرات فوری ماریجوانا است. استعمال مداوم ماریجوانا در بلندمدت اما موجب سرفههای شدید و دیگر مشکلات سلامتی میشود.
از آنجا که مصرف ماریجوانا در بسیاری کشورهایی دنیا غیرقانونی است، مطالعه پیرامون عوارضش دشوار و هزینهبر است و تشخیص دقیق عوارض مصرف ماریجوانا سختیهای فراوانی دارد. خوشبختانه در سالهای اخیر، پژوهشهای زیادی در زمینه گیاه کانابیس و مواد مشتق از آن انجام شده است که در ادامه به نتایج و یافتههایشان اشاره خواهد شد.
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه تنفسی
دود ماریجوانا همانند دود تنباکو از مواد شیمیایی مختلف، از جمله آمونیاک و هیدروژن سیانید تشکیل شده است که محل عبور آن یعنی مجاری ریهها را دچار ناراحتی و التهاب میکند. اگر مصرفکننده منظم ماریجوانا باشید، بهاحتمال زیاد به خسخس صدا، سرفه و خلط گلو دچار میشود. همچنین با مصرف ماریجوانا در معرض خطر ابتلا به برونشیت و عفونت ریه قرار میگیرید. ماریجوانا ممکن است بیماریهای تنفسی از جمله آسم و فیبروز سیستیک کنونی شما را تشدید کند.
همچنین دود ماریجوانا حاوی کارسینوژن (عوامل مستقیم سرطانزا) است که خطر ابتلا به سرطان ریه را افزایش میدهد. بااینحال، مطالعات مختلف در مورد این موضوع نتایج متفاوتی داشته است و بر اساس گزارش مؤسسه ملی سوءمصرف مواد (NIDA) در این زمینه به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه گردش خون
تتراهیدروکانابینول (THC) که ماده محرک اصلی گیاه کانابیس است، با مصرف ماریجوانا از ریهها به جریان خون وارد میشود و پس از زمانی کوتاه، ضربان قلب را دچار افزایشی 20 تا 50 عددی در دقیقه میکند. این تپش قلب شدید تا سه ساعت هم ادامه مییابد. به همین دلیل است که اگر بیماری قلبی داشته باشید، با مصرف ماریجوانا خطر بروز حملات قلبی برای شما بهشدت افزایش مییابد.
یکی از علائم مشهور مصرف ماریجوانا، چشمهای قرمز و متورم است که به دلیل تأثیر انبساطی ماریجوانا بر رگهای خونی چشمها پیش میآید.
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه عصبی مرکزی
عوارض مصرف ماریجوانا در سراسر دستگاه عصبی مرکزی (CNS) گسترش مییابد. اگر چه مصرف آن منجر به کاهش درد و التهاب میگردد و به کنترل اسپاسم و تشنجها کمک میکند اما بعضی اثرات منفی بلندمدت مصرف آن بر دستگاه عصبی مرکزی مشهود است.
تتراهیدروکانابینول موجود در ماریجوانا باعث میشود مغز مقدار زیادی دوپامین ترشح کند. دوپامین ماده شیمیاییای است که بهصورت طبیعی منجر به احساس شادی و سرخوشی میشود و به همین دلیل است که با مصرف ماریجوانا چنین احساسی را تجربه میکنید.
تتراهیدروکانابینول ماریجوانا همچنین با اثرگذاری بر هیپوکامپ (قسمتی از دستگاه کناری سیستم لیمبیک مغز)، نحوه پردازش اطلاعات شما را تغییر میدهد. بنابراین ممکن است شکلدهی خاطرات جدید در حافظه شما یا قضاوتتان مختل گردد، ادراک حسی شدیدتری داشته باشد و درکتان از زمان عوض شود.
این تغییرات در مخچه و گرههای قاعدهای مغز که در حرکت و تعادل بدن نقش دارند نیز رخ میدهد. به همین دلیل است که مصرف ماریجوانا تعادل، هماهنگی و واکنشهای غیرارادی بدن را تغییر میدهد. پس باید مراقب باشید که که در این شرایط رانندگی یا کارهای حساس انجام ندهید.
عوارض مصرف ماریجوانا برای مغز
مصرف ماریجوانا در دوزهای بسیار بالا (غلظت بالای THC در مغز) میتواند باعث توهم یا هذیانگویی شود. بر اساس مطالعه مؤسسه ملی سوءمصرف مواد (NIDA)، مصرف این ماده مُحرک با بعضی اختلالات روانی از جمله افسردگی و اضطراب مرتبط است. مبتلایان به اسکیزوفرنی (روانگسیختگی) باید از مصرف ماریجوانا پرهیز کنند.
خستگی یا افسردگی پس از فروکش سرخوشی ناشی از مصرف گُل و احساس اضطراب (در حدود ۳۰ درصد مصرفکنندگان ماریجوانا) پیش میآید.
در افراد کمتر از 25 سال که مغزشان هنوز به طور کامل تکاملنیافته است، مصرف ماریجوانا بر فکر و فرایند حافظه تأثیر درازمدت خواهد داشت. مصرف این گیاه در زمان بارداری نیز بر مغز جنین تأثیرگذار است و به مشکلاتی در حافظه، تمرکز و مهارت حل مسائل خواهد انجامید.
بیشتر بخوانید:
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه گوارش
استعمال و استنشاق ماریجوانا به سوزش و خارش دهان و گلو منجر میشود و مصرف خوراکی آن با برخی مشکلات گوارشی همراه است. به دلیل تجزیه THC موجود در ماریجوانا در کبد، مصرف آن بهصورت خوراکی به تهوع و استفراغ و آسیب کبدی در بلندمدت میانجامد.
افزایش اشتها در اثر مصرف اشکال مختلف ماریجوانا بسیار متداول است که به آن گرسنگی کاذب میگویند.
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه ایمنی
مطالعات جانوری نشان داده است که تتراهیدروکانابینول ماریجوانا ممکن است به دستگاه ایمنی بدن آسیب برساند و شما را در برابر بیماریها آسیبپذیرتر کند. البته برای پیبردن به تأثیرات ماریجوانا بر دستگاه ایمنی همچنان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
تأثیر ماریجوانا بر دستگاه تناسلی: آیا مصرف ماریجوانا موجب ناباروری میشود؟
همانطور که گفتیم، ماده فعال ماریجوانا، Δ9 تترا هیدروکانابینول ( THC) است. این ماده بر روی گیرندههای عصبی اندام تناسلی مردان و مغز تأثیر منفی می گذارد. تاکنون چندین پژوهش با نتایج مشابه پیرامون تأثیر مصرف ماریجوانا بر باروری یا تعداد اسپرمهای مردان انجام شده است. یک مطالعه در سال 2015 نشان داد که سوءمصرف ماریجوانا کاهش 20 درصدی تعداد اسپرمها را به همراه دارد. پس ممکن است ماریجوانا بر باروری مردانی که مشکلات اسپرمزایی ندارند، تأثیر منفی بگذارد.
مطالعه دیگر درباره تأثیر مصرف ماریجوانا بر اسپرمها نیز نشان داد که تعداد اسپرمها در افرادی که ماریجوانا مصرف می کنند در مقایسه با افراد سالم به میزان قابل ملاحظه ای کمتر است. همچنین یافته ها نشان می دهد که مصرف ماریجوانا تحرک اسپرم را کاهش می دهد و از این رو احتمال باروری ( لقاح) را پایین میآورد.
البته گاهی میشنویم که برخی محققان معتقدند مصرف بسیار کم ماریجوانا میتواند برای تولید اسپرم مفید باشد و باروری مردان را افزایش دهد، اما بیشتر پژوهشها خلاف این نتیجه را نشان دادهاند.
پیامدهای مصرف ماریجوانا برای سلامتی عمومی
یکی از راههای تشخیص پیامدهای مصرف ماریجوانا بر سلامتی عمومی، بررسی میزان مراجعات افراد به بخش فوریتهای پزشکی و بستری شدن به دلیل مصرف ماریجوانا و مسمومیت ناشی از آن است. مسمومیت حاد با ماریجوانا علایمی مانند اضطراب، ترسهای عصبی (حمله وحشت)، مسمومیت عمومی و استفراغ دارد. بین سالهای ۲۰۱۳ تا 2016، تعداد مراجعات به بخش فوریتهای درمانی در رابطه با مصرف ماریجوانا در سطح جهان تا ۲۰ درصد افزایش داشته است.
پس از اقداماتی که برخی دولتها در سالهای اخیر برای قانونیسازی ماریجوانا انجام دادهاند، آمار مراجعه و بستری در بیمارستان بر اثر مصرف این ماده بالا رفته است. بر اساس مطالعه پژوهشگران آلمانی، در کانادا پس از قانونی شدن، مصرف کانابیس در بین کل جمعیت ۱۵ سال و بالاتر از ۱۵ نفر در سال ۲۰۱۷ به ۲۵ نفر در سال ۲۰۲۱ افزایش یافت و میزان بستری در بیمارستان از ۱۵ نفر در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر در سال ۲۰۱۷ به ۳۲ نفر در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۲ رسید، یعنی افزایش دو برابری.
اعتیاد به ماریجوانا (گل)
با وجود برخی بحثها و تبلیغات کاذب فراوان در مورد اعتیادآورنبودن ماریجوانا، شواهد و یافتههای مطالعات بهروشنی نشان میدهد که مصرف طولانیمدت آن منجر به اعتیاد میشود. هرچقدر میزان تتراهیدروکانابینول (THC) ماریجوانا بیشتر باشد یا تعداد دفعات مصرف آن بالاتر رود، خطر ابتلا به روانپریشی در فرد مصرفکننده افزایش مییابد. توجه داشته باشید که این روزها محتوای این ماده فعال در ماریجوانا بسیار بیشتر از 2 درصدی است که در دهههای 1960 و 1970 دیده میشد. در واقع، سود سرشار فروش این مواد باعث شده است دستاندرکاران به پرورش گونههایی از ماریجوانا و تولید محصولاتی غلیظ با غلظتهای بسیار بالاترِ THC دست بزنند؛ همین ماده روانگردان است که اعتیاد به گل یا ماریجوانا را به همراه دارد. هرچه ماریجوانا از نظر میزان این ماده فعال قویتر باشد، احتمال ابتلای فرد به اعتیاد بیشتر خواهد بود. اینگونه است که فرد به خرید و مصرف محصول ادامه خواهد داد.
مصرف ماریجوانا در میان نوجوانان
بر اساس تحقیقات مختلف، یکششم یا 16 درصد کسانی که از نوجوانی شروع به مصرف ماریجوانا کردهاند از اختلال سوءمصرف رنج میبرند و احتمال ابتلا به سوء مصرف در میان این افراد، ۲ تا ۴ برابر کسانی است که در بزرگسالی شروع به مصرف کردهاند. شروع مصرف ماریجوانا توسط نوجوانان بسیار خطرناک است، چون آنها را در مقابل پیامدهای نامطلوب مصرف طولانی این ماده آسیبپذیرتر میکند. همچنین با شروع مصرف ماریجوانا از این سن، خطر مصرف سایر مواد و تشدید رفتارهای اعتیادآور متعدد در بزرگسالی بالاتر میرود. در واقع، قرارگرفتن در معرض کانابینوئید در نوجوانی به کاهش واکنشهای نورونهای دوپامین در مناطق پاداش مغز میانجامد و حساسیتها و تمایل به سوءمصرف مواد و اعتیاد به چند ماده را افزایش میدهد.
احتمالا شنیدهاید که بسیاری ماریجوانا را مانند سیگار و الکل یک ماده دروازهای برای گرایشیافتن به مصرف سایر مواد اعتیادآور سخت میدانند. عوارض نامطلوب مصرف ماریجوانا بر مغز، فرد را برای افزایش واکنش نسبت به سایر مواد آماده میکند و در طولانیمدت، گرایش به مصرف مواد سختتر مانند کوکائین و هروئین را افزایش میدهد.
وضعیت مصرف ماریجوانا از نظر قانون کشورها
ماریجوانا در بعضی کشورها و ایالتهای آمریکا مصارف پزشکی و دارویی دارد و مصرف تفننی نیز آن در برخی کشورها قانونی است. پایگاه اصلی مصرفکنندگان ماریجوانا را بیشتر مردان جوان تشکیل میدهند. البته قانونیسازی ماریجوانا در بسیاری از کشورها هنوز در مراحل اولیه است. جالب است بدانید تقریبا 16.5 درصد بزرگسالان در آمریکا ماریجوانا مصرف میکنند.
منابع
https://my.clevelandclinic.org/health/articles/4392-marijuana-cannabis
https://link.springer.com/article/10.1007/S11481-018-9782-9