افزایش کشت و تجارت مواد مخدر در افغانستان

افزایش کشت و تجارت مواد مخدر در افغانستان در حالی روی داده است که پس از سقوط نظام اشرف غنی و قدرت‌گیری دوباره طالبان در آگوست2021، این گروه به جامعه جهانی و کشورهای همسایه وعده داد که کشت، تولید و ترانزیت مواد را در این کشور ریشه‌کن کند. این وعده در مقام سیاست‌گذاری خیلی زود جامه عمل پوشید و حکومت در ماه آوریل در فرمانی هرگونه تولید و تجارت مواد مخدر را غیرقانونی اعلام کرد.

اما به گزارش شورای آتلانتیک، به دلیل مشکلات اقتصادی فزاینده مردم افغانستان (که بخش بزرگی از آن به دلیل بلوکه شدن اموال و منابع مالی دولت این کشور در آمریکا است) طالبان نمی‌تواند اقدام موثری در این حوزه انجام دهد؛ زیرا اجرای این سیاست مخدری به شکل مستقیم و غیر مستقیم معیشت مردم افغانستان را تحت تاثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل است که عکس‌های ماهواره‌ای از جنوب غربی افغانستان خبر از افزایش کشت خشخاش در سال 2022 می‌دهد.

تجارت مواد مخدر

علاوه بر افزایش کشت خشخاش، تجارت مت‌آمفتامین نیز در افغانستان تشدید شده است. در واقعه عرضه آنقدر زیاد بود که موجب کاهش قیمت‌ها شده است. کاهش قیمت‌ها از 1.80 دلار در یک کیلوگرم در سال 2018 به 0.63 دلار در یک کیلوگرم نشان دهنده رونق این بازار است. البته پس از اعلام ممنوعیت کشت خشخاش توسط طالبان، بار دیگر قیمت‌ها افزایش پیدا کرد.

افزایش کشت مواد مخدر در افغانستان به شکل مستقیم بر میزان مواد کشف‌شده در مرز این کشور تاثیر گذاشته است. در اواخر 2021 و اوایل سال 2022 براساس آمار منتشر شده از مرز مشترک افغانستان-پاکستان مقدار 130 کیلوگرم هروئین کشف شده است. مقامات پاکستانی معتقدند که این مواد قاچاق شده از سوی طالبان به کمربند ساحلی بلوچستان و کراچی ارسال می‌شود.

البته کشورهای همسایه افغانستان یا اروپا تنها مقصد تولیدات مخدری افغانستان نیستند. در ماه آوریل دولت سریلانکا اعلام کرد که 325 کیلوگرم هروئین و مت‌آمفتامین، که پیش بینی می‌شود از مبدا افغانستان باشد، کشف و ضبط شده است.هند یکی دیگر از اصلی‌ترین مقاصد ترانزیت مواد بوده است. به گفته مقامات هندی مسیرهای قاچاق مواد از طریق پنجاب (گاهی اوقات به وسیله پهپادها) یا از طریق دریا به سواحل غربی هند قاچاق می‌شود.

نکته جالب توجه آن است که با وجود شعار نیروهای ائتلاف در خصوص مبارزه با مواد مخدر، در بازه زمانی 2001 الی 2020 زمین‌های زیر کشت خشخاش در افغانستان سه برابر شدند. به عبارت دیگر، با وجود مخالفت‌های طالبان کشت، تولید و ترانزیت مواد مخدر در دوران اشغال افغانستان رشد چشم‌گیری پیدا کرده است.

براساس گزارش سازمان ملل متحد در سال 2020، افغانستان حدود 85 درصد تولید جهانی تریاک را به خود اختصاص داده است. در نام پیشین افغانستان، تجارت مواد مخدر حدود نیم میلیون شغل ایجاد کرده بود. با روی کارآمدن طالبان، منابع مالی افغانستان مسدود و کمک‌های خارجی قطع شد به همین دلیل، طالبان توان اقتصادی کافی برای تامین معاش کشاورزان و دلالان را نداشت. برخی مخالفان طالبان معتقدند که سیاست‌های ابلاغی این گروه در خصوص مبارزه با مواد صرفا برای تبلیغات است و تاثیر جدی در عالم واقعی ندارد. البته دولت طالبان نظر متفاوتی دارد و با انهدام عملی برخی زمین‌های کشت خشخاش عظم خود برای مبارزه با مواد مخدر را به نمایش گذاشته است.

پیامدهای منع کشت خشخاش

هم‌اکنون افغان‌ها در حال تجربه سطحی خطرناک از بحران غذایی‌امد . تغییر نظام سیاسی در افغانستان منجر به توقف شریان تجارت و تعلیق بسیاری از مشاغل در این کشور شده است. برهمین اساس، بسیاری از کشاورزان و مردم عادی روی به کشت تریاک و کسب سریع درآمد از راه تجارت مخدری می‌آورند.

کشت خشخاش منبع اصلی کسب درآمد برای میلیون‌ها کشاورز و کارگرانی است که در چرخه تریاک مشغول به کارند. بیشتر کشاورزان خشخاش در روستاهای کم‌برخوردار و با زیرساخت‌های ضعیف زندگی می‌کنند. فقیرترین مردم افغانستان اغلب از وعده برداشت خشخاش در سال آینده برای خرید مواد اولیه مانند آرد، شکر و روغن خوراکی استفاده می‌کنند.

در کنار ممنوعیت کشت خشخاش توسط طالبان، این گروه به کشاورزان هشدار داد که محصولات‌شان نابود خواهد شد و در صورت ادامه برداشت ممکن است زندانی شوند. با وجود میلیاردها دلار هزینه توسط جامعه بین‌المللی برای ریشه کردن مواد مخدر در جامعه افغانستان، این کشور همچنان بزرگ‌ترین تولیدکننده تریاک در جهان است. بیشترین هروئین تولیدشده از تریاک افغانستان از طریق آسیای مرکزی و کشورهای همسایه به اروپا می‌رسد.

افغانستان به دلیل تولید ارزان‌تر و خالص‌تر مواد همچنان بزرگ‌ترین تامین کننده مواد غیرقانونی در سطح جهان است. سازمان مبارزه با مواد و جرم سازمان ملل متحد کل اقتصاد مخدری غیرقانونی افغانستان را در سال گذشته میلادی 6.6 میلیارد دلار تخمین زد. این اقتصاد شامل کشت، برداشت و قاچاق تریاک، اخذ «مالیات» از کشاورزان و آزمایشگاه‌های مواد مخدر و دریافت سهم از قاچاقچیان برای محموله‌هایی به مقصد آفریقا، اروپا، کانادا، روسیه، خاورمیانه و سایر مناطق آسیا می‌شود. در این فرآیند به هر اندازه که سود کلانی برای قاچاقیان باقی می‌ماند، کشاورزان تنها مقدار اندکی پول به دست می‌آورند تا زنده بمانند.

در آخر باید گفت وضعیت مخدری افغانستان نشان دهنده شکست جامعه بین‌المللی در کاهش یا نابودی کامل کشت خشخاش در این کشور است. قطع تجارت خارجی و بلوکه کردن اموال و منابع مالی مردم افغانستان در بانک‌های آمریکایی نشان دهنده عدم توجه جامعه جهانی به معیشت و بقاء مردم افغانستان و توجه بیش از اندازه به منافع ملی خود است. در چنین شرایطی لازم است دولت- ملت ایران به مانند همیشه با کمک به مردم افغانستان بخشی از مشکلات اقتصادی این کشور را تخفیف داده و به دنبال آن میل به کشت مواد در این کشور را کاهش دهد.