گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB چیست؟

 گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB نام دیگر داروی ژنریک زایِرم یا سدیم اکسی‌بات است که تأیید سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) را دارد و با نسخه پزشک برای درمان و بهبود خواب‌آلودگی روزانه و ضعف عضلانی ناشی از «نارکولپسی» (اختلال خستگی ناگهانی و بی‌دلیل، چرت زدن یا به خواب رفتن در طول روز) تجویز می‌شود.

سوءمصرف گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB بر سیستم عصبی مرکزی، تأثیر مخدرگونه می‌گذارد، در دوزهای پایین نشاط‌‌آوراست و باعث کاهش درد نیز می‌شود. تأثیر GHB بسیار شبیه به نشئگی اکستازی ‌است و از این رو برخی به آن اکستازی مایع نیز می‌گویند. این دارو در دوزهای بالاتر آرام‌بخش است و می‌تواند مصرف‌کننده را ناهشیار سازد.

شکل‌های رایج و روش‌های مصرف

GHB ترکیبی از گاما بوتیرولاکتون (GBL) و سدیم هیدروکسید یا پتاسیم هیدروکسی است. این مواد بیشتر به عنوان حلال در پاک‌کننده کف زمین و فاضلاب و عطر، لکه‌برها و پاک‌کننده‌های چسب و رنگ استفاده می‌شوند.  گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB به صورت مایع شفاف، پودر سفید، قرص یا کپسول تولید می‌شود و بی‌رنگ و بی‌بو است. این ماده را با نام‌های دیگری مانند جیم، مایع X، اکستازی مایع، صابون و اسکوپ هم می‌شناسند.

GHB را معمولاً به صورت مایع یا به شکل پودر به صورت خوراکی مصرف می‌کنند. گاه دارای مزه نمکی است، اما اغلب در مایعات حل و رقیق می‌شود و غیرقابل تشخیص است. ورزشکاران رشته بدن‌سازی گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB را به‌خوبی می‌شناسند و آن را برای تحریک رشد عضلات خود مصرف می‌کنند. مصرف تفننی آن در مهمانی‌ها و کلاب‌ها نیز رایج است.

تأثیرات مصرف GHB

ایجاد سرخوشی، خواب‌آلودگی، کاهش اضطراب و اختلال در حافظه از تأثیرات GHB است. این ماده می‌تواند هم باعث توهمات بینایی شود و هم رفتارهای هیجانی و پرخاشگرانه ایجاد کند. اثر GHB ظرف ۱۵ تا ۳۰ دقیقه ظاهر می‌شود و بین ۳ تا ۶ ساعت ادامه می‌یابد. دوزهای پایین GHB باعث حالت تهوع می‌شود. در دوزهای بالا، عوارضی همچون بیهوشی، تشنج، کاهش ضربان قلب، کند شدن شدید تنفس، کاهش دمای بدن، استفراغ، حالت تهوع، کما و مرگ بروز می‌کند. عوارض مصرف GHB شامل اختلال در فکر کردن، توهم، لکنت زبان ، سردرد و فراموشی است.

مصرف GHB با سایر مواد و داروها از جمله الکل می تواند منجر به حالت تهوع ، از دست دادن کنترل عضلات و مشکلات تنفسی گردد. از عوارض ترک این ماده نیز می توان به بی خوابی ، اضطراب ، لرزش و تعرق اشاره کرد.

سوءمصرف گاما هیدروکسی بوتیریک اسید یا GHB

GHB و ترکیبات مشابه آن به دلیل اثرات سرخوشی‌آور و آرام‌بخش و همچنین به این دلیل که برخی افراد معتقدند باعث عضله‌سازی و کاهش وزن می‌شود، مورد سوءمصرف قرار می‌گیرند. همچنین از GHB و ترکیبات مشابهش به دلیل توانایی‌ افزایش میل جنسی، تلقین‌پذیری، انفعال و ایجاد فراموشی (به یاد نیاوردن وقایع زمان مصرف ماده) سوءاستفاده می‌شود. تبهکاران یا متجاوزان جنسی از این ویژگی‌ها برای تأثیرگذاری و آسیب‌پذیرسازی قربانیانِ ناآگاه خود بهره می‌برند.

اثرات بیش‌مصرفی گاما هیدروکسی بوتیریک اسید

مصرف بیش از حد GHB می‌تواند با اثرات آرام بخش (مُسکن) منجر به خواب‌آلودگی شدید و حالت اغما و مرگ شود.

منبع

https://www.dea.gov/factsheets/ghb-gamma-hydroxybutyric-acid