عوامل موثر در افزایش تقاضای مصرف مواد

عوامل موثر در افزایش تقاضای مصرف مواد بر اساس گزارش 2020 دفتر مقابله با جرم و مواد سازمان ملل شامل رشد غیرهمسان جمعیت، شیوع مصرف مواد در میان جوانان و نوجوانان، مصرف موازی چند ماده مخدرو عدم دسترسی همگانی به درمان است.

رشد غیرهمسان جمعیت

در این گزارش آمده است که رشد غیر همسان جمعیت در سراسر جهان منجر به افزایش تقاضای مواد مخدر شده است. بیشترین رشد در کشورهای در حال توسعه رخ داده است؛ بین سال‌های 2000 تا 2018، جمعیت کشورهای پیشرفته 7 درصد و در کشورهای در حال توسعه 28 درصد رشد داشته است. فقدان گسترده داده‌های قابل اعتماد در مورد مصرف مواد مخدر در کشورهای در حال توسعه (به‌ویژه در آفریقا) سنجش روند مصرف مواد مخدر دراین کشورها و تعیین سهم این روندها در بازتاب واقعی رشد جمعیت را دشوار می‌کند. با این حال، بر اساس اطلاعات کیفی‌ای که کارشناسان ملی در مورد روندهای ادراک‌شده گزارش کرده‌اند، باید گفت که مصرف مواد مخدر طی دوره 2000 تا 2018 در گروه ترکیبی کشورهای در حال توسعه و کشورهای دارای اقتصاد در حال گذار، بسیار بیشتر از کشورهای پیشرفته بوده است؛ که در میان موارد دیگر، تفاوت در رشد جمعیت بین کشورهای در حال توسعه و توسعه یافته را منعکس می‌کند.

رشد جمعیت در مناطق مختلف کشورها نیز ناهمسان بوده است و در مناطق شهری بسیار سریع‌تر از مناطق روستایی رشد کرده است. طی دوره ۱۹۹۵ تا ۲۰۲۰، جمعیت ساکن مناطق شهری در سطح جهانی 40 درصد رشد کرده است؛ که بسیار بیشتر از رشد جمعیت در مناطق روستایی با نرخ 7.5 درصدی است. در طول دهه‌های اخیر، نسبت افرادی که در سراسر جهان در مناطق شهری زندگی می‌کنند به تدریج رشد کرده است، و از 34 درصد در سال 1960، به 45 درصد در سال 1995، و در سال 2020 به 56 درصد رسیده است؛ سریع‌ترین رشد نیز در کشورهای در حال توسعه رخ داده است.

شیوع مصرف مواد مخدر در میان نوجوانان و جوانان

از دیگر عوامل موثر در افزایش تقاضای مصرف مواد، بیشترین شیوع آن در میان نوجوانان و جوانان، به‌ویژه در سنین 18 تا 25 سال در اغلب کشورها است. طی دوره 2000 تا 2018، جمعیت گروه سنی ۱۸ تا ۲۵ سال در کشورهای در حال توسعه به میزان قابل توجهی رشد کرده است (18 درصد)؛ در نتیجه، آسیب‌پذیری کلی مصرف مواد مخدر در این کشورها افزایش یافته است. در مقابل، در کشورهای توسعه یافته، جمعیت گروه سنی مذکور، نسبت به مدت مشابه 10 درصد کاهش یافته است.

مصرف چند ماده مخدر

مصرف موازی چند ماده مخدر روند جدیدی نیست؛ مصرف چند ماده مخدر، بالقوه خطرات را افزایش می‌دهد و وابستگی را تشدید می‌کند. به همین دلیل، همواره یک نگرانی جدی در زمینه بهداشت عمومی محسوب می‌شود. مدیریت مصرف چند ماده مخدر، کاری پیچیده و چالش‌برانگیز است، چون فرایند درمان افرادی که چندین ماده مصرف می‌کنند، اغلب موفقیت کمتری در پی دارد. علاوه بر این، به دشواری می‌توان به این سؤال پاسخ داد که آیاطی دو دهه اخیر، پیچیدگی بازارهای مواد مخدر از نظر تعداد مواد و ترکیبات دخیل در مصرف هم‌زمان چند ماده مخدر، افزایش یافته است یا نه.

شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد تعداد مصرف‌کنندگان هم‌زمان چند ماده مخدر در ایالات متحده و انگلستان افزایش یافته است، زیرا در هر دو کشور نسبت مجموع مصرف‌کنندگان مواد مخدر منفرد، در مقایسه با کل مصرف‌کنندگان مواد مخدر روندی صعودی را دنبال کرده است. با این حال، ارزیابی تأثیر واقعی این روند از نظر پیامدهای آن برای سلامتی همچنان کاری دشوار است.

فقدان دسترسی همگانی به درمان

دسترس‌پذیری و دسترسی به خدمات درمانی برای افراد مبتلا به اختلالات مصرف مواد مخدر همچنان در سطح جهانی محدود است، زیرا سالانه فقط یک نفر از هر هشت فرد مبتلا به این اختلالات درمان دارویی دریافت می‌کند. علاوه‌بر این، در حالی که زنان یک‌سوم مصرف‌کنندگان مواد مخدر را تشکیل می‌دهند،همچنان سهمی یک‌پنجمی یا کمتر در میان افراد تحت درمان دارند. اطلاعات مربوط به افراد تحت درمان برای مصرف مواد مخدر بینشی مفید نسبت به روندها و تغییرات جغرافیایی در رابطه با اختلالات مصرف این مواد فراهم می‌کند. این اطلاعات نه تنها سطح تقاضای این درمان را نشان می‌دهد (تعداد افرادی که درخواست کمک می‌کنند یا مثلاً توسط سیستم عدالت قضایی یا خانواده‌های‌شان به مراکز درمانی ارجاع می‌شوند) بلکه میزان دسترس‌پذیری و دسترسی به خدمات درمان مواد مخدر را نیز نمایش می‌دهد.

در طول یک و نیم دهه گذشته در همه مناطق جهان به جز آفریقا نسبت ارائه درمان مواد مخدر برای موارد اختلالات مصرف کانابیس افزایشی بوده است. در بیشتر مناطق، تقریباً نیمی از افرادی که به برنامه درمان اختلالات مصرف کانابیس وارد شدند برای اولین بار تحت درمان قرار گرفته بودند و میانگین سنی آنها 26 سال بود.

اگرچه نسبت افراد درمان‌شده برای کانابیس به عنوان ماده مخدر اصلی در آفریقا رو به کاهش بوده است، ولی همچنان رقمی قابل توجه است (50 درصد در سال 2018). مثلاً در غرب و مرکز آفریقا بین سال‌های 2014 تا 2017 بیش از 7 نفر از هر 10 نفری که تحت درمان دارویی قرار داشتند برای اختلالات مصرف کانابیس درمان می‌شدند. نسبت فزاینده افرادی که به دلیل اختلالات مصرف اوپیوئیدها در آفریقا تحت درمان قرار دارند احتمالاً افزایش مصرف این مواد به ویژه ترامادول را در غرب و مرکز این قاره نشان می‌دهد. در این منطقه، اوپیوئیدها (هروئین و ترامادول) پس از کانابیس دومین نوع ماده مخدر متداولی بودند که افراد طی دوره زمانی 2014 تا 2017 به دلیل مصرف آن‌ها به خدمات درمانی دسترسی یافته بودند.