نقش و جایگاه پولشویی در جرایم سازمان یافته
پولشویی در جرایم سازمان یافته از روشهای رایج برای پنهان کردن منشا غیرقانونی پولهایی است که گروههای تبهکار به دست میآورند. قاچاقچیان انسان و مواد مخدر با راهاندازی کسبوکارهای قانونی همچون باشگاه ورزشی، گالری هنری و رستوران زنجیرهای، سود ناشی از تجارت غیرقانونی را به «پول مشروع» بدل میکنند. پولشویی در روند فعالیت گروههای تبهکار و تشکیلات جرایم سازمانیافته از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است، چون اگر سود ناشی از فعالیتهای مجرمانه به شکل «مشروع» وارد شبکه بانکی- مالی نشود، نهاد دولت بهراحتی آن را شناسایی میکند.
در این یادداشت به واکاوی نقش پولشویی در جرایم سازمان یافته میپردازیم.
معنی پولشویی چیست؟
پولشویی به معنی پنهانسازی داراییهای مالی است تا بتوان بدون شناسایی فعالیت غیرقانونی منبع، از آنها استفاده کرد. گروههای جرایم سازمانیافته از طریق نمونههای پولشویی مختلف، درآمد حاصل از فعالیت مجرمانه را به وجوهی با منبع ظاهراً قانونی تبدیل میکنند.
چرخه پولشویی
چرخه پولشویی سه مرحله مجزا دارد که عبارتاند از «انتقال یا تزرق»، «لایهبندی» و «ادغام یا یکپارچهسازی». در مرحله اول، وجوه ناشی از فعالیتهای مجرمانه از طریق ارتباط مستقیم وارد سیستم مالی میشود. در این بخش فرد مجرم به دنبال رها شدن از مقدار زیادی پول غیرقانونی در حسابهای بانکی خود است. به دلیل وارد شدن منابع مالی زیاد در شبکه بانکی احتمال ایجاد سوء ظن نسبت به فرد افزایش مییابد.
در مرحله «لایهبندی» یا «ساختارسازی» مسیر انتقال پول توسط کارتل یا سازمان تبهکار از چشم دولت و نهادهای بینالمللی فعال در زمینه مبارزه با پولشویی پنهان میشود. این قسمت، پیچیدهترین مرحله پولشویی در جرایم سازمان یافته است. هدف نهایی در این مرحله انجام تراکنشهای مالی چندلایه با هدف مسدودسازی مسیرهای حسابرسی و پنهان کردن ارتباط پول به فعالیتهای مجرمانه است.
در مرحله پایانی بار دیگر منابع مالی حاصل شده از طریق «مشروع» به دست فرد مجرم باز میگردد که اصطلاحا به این بخش «یکپارچه سازی» یا «ادغام مالی» گفته میشود. در این بخش منابع مالی از یک یا چند محل قانونی به حساب فرد مجرم واریز میشود و وی میتواند از این پول برای هر فعالیت قانونی استفاده کند.
مقابله با بهرهگیری از پولشویی در جرایم سازمان یافته
ماده 6 کنوانسیون جرایم سازمان یافته دولتهای عضو را ملزم میکند که «پولشویی» را جرمانگاری کنند. علاوه بر این، براساس ماده 7 دولتها باید در این زمینه اقدامات «عملی» انجام دهند. این قوانین نهتنها به دولتهای ملی این اجازه را خواهد داد فرایند کشف، تعقیب و سرکوب جرم را سازماندهی کنند، بلکه این اقدام مبنای همکاری بینالمللی میان پلیس، مقامات قضائی- ادارای (مانند تبادل نظر حقوقی و استرداد مجرمان) خواهد شد.
پولشویی از نگاه FATF
نکته کلیدی در فرایند پولشویی آن است که این مبالغ لزوما از طریق «تراکنش مالی» یا «پول نقد» انتقال داده نمیشود، بلکه ممکن است انتقالشان از طریق شرکتهای کاغذی، جواهرات، کازینوها، چکهای مسافرتی و حواله صورت گیرد. این پولهای به ظاهر قانونی وارد فرایندهای عادی و رایج همچون تجارت، سرمایهگذاری، خرید ملک و … میشود یا ممکن است با پیمودن مسیری متفاوت به چرخه تأمین مالی جرایم سازمان یافته یا تروریسم ورود کند.
برهمین اساس، در سال 2003 گروه ویژه اقدام مالی موسوم به FATF بهعنوان یک نهاد بین دولتی اعلام موجودیت کرد و 40 توصیه را برای مقابله با پدیده پولشویی تدوین و تجویز کرد. البته این نهاد بینالمللی استانداردهای اجرایی دوگانهای دارد؛ بهعنوان مثال، هنگامی که پولشویی در کشورهای یوروآتلانتیک به نفع سازمانها، نهادهای ملی، سمنهای طرفدار ارزشهای غربی در کشورهایی همچون ایران، اوکراین، روسیه، گرجستان، ونزوئلا، سوریه و … دنبال میشود، «دیدهبان» فعال گروه ویژه اقدام مالی آنها را عامدانه «نادیده» میگیرد. در سوی مقابل، اگر کشورهای مستقل جهان تصمیم به حمایت از دولتهای متحد، احزاب همسو، سازمانهای آزادی بخش ملی و … بگیرند باید آماده قرارگرفتن در لیست «خاکستری» یا «سیاه» FATF باشند. گروه ویژه اقدام مالی برای اعمال قدرت در حوزه تراکنشهای مالی بینالمللی از ابزارهایی همچون «تحریم»، «مشوقهای مالی»، «نظارت بر قوانین پولشویی» و «تشدید همکاریها در زمینه مبارزه با پولشویی» استفاده میکند.
از نگاه گروه ویژه اقدام مالی این «شش شاخص» نشاندهنده احتمال وجود پولشویی در سیستم بانکی- مالی است:
- معاملات مکرر با میزان دلار فراوان؛
- استفاده زیاد از وجه نقد در شرایطی که استفاده از چک گزینه بهتری است؛
- صدور تعداد زیادی حواله از کانال کشورهای مشهور به محرمانگی مانند سوئیس؛
- برداشت فوری چک یا مبلغ کلان از طریق حواله؛
- توجه بیشازحد دارنده حساب به محرمانهبودن هویت شخصی یا تجاری؛
- ناآگاهی پیرامون کسبوکار اعلام شده توسط مشتری.
منبع
https://www.unodc.org/e4j/en/organized-crime/module-4/key-issues/money-laundering.html
